اورشلیم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

نمایی از قسمت قدیمی و تاریخی شهر اورشلیم

اورشلیم یا بیت المقدس (در عبری: ירושלים و در عربی: القُدس) شهری با قدمت تاریخی و مقدس در ادیان ابراهیمی است که بزرگترین و پرجمعیت‌ترین شهر اسرائیل و پایتخت مورد مناقشه میان فلسطین و اسرائیل است. جمعیت اورشلیم ۷۴۷٬۶۰۰ نفر (سال ۲۰۰۷) و مساحت آن ۱۲۵٫۱ کیلومترمربع است.

اورشلیم یکی از چهار شهر مقدس یهود محسوب می‌شود و در کنار شهرهای صفاد، حبرون و طبریه، محل سکونت بسیاری از دانشمندان مذهبی یهودی بوده است.^[۱] این شهر پس از مکه و مدینه سومین شهر مقدس در اسلام و مقدس‌ترین شهر در مسیحیت محسوب می‌شود.

وضعیت اورشلیم یکی از مهمترین موضوعات در مناقشه اسرائیل و فلسطین بوده‌است، در سال ۱۹۴۷ قطعنامه ۱۸۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مورد حکومت آینده فلسطین مقرر کرد تا این شهر برای یک دوره ده ساله تحت کنترل هیچ کدام از دو کشور فلسطین و اسرائیل قرار نگیرد و با یک رژیم ویژه بین‌المللی با نظارت سازمان ملل اداره شود. اما این طرح هیچگاه اجرایی نشد. با پایان جنگ ۱۹۴۸ بخش غربی شهر به تصرف اسرائیل و بخش شرقی به تصرف اردن درآمد و اسرائیل در جنگ ۱۹۶۷ بخش شرقی را نیز تصرف کرد.^[۲]

در ۳۱ ژوئیه سال ۱۹۸۰ با تایید کنست پایتختی اورشلیم طبق مرزهای تعیین شده توسط دولت اسراییل در سال ۱۹۶۷، به یک اصل قانونی در حقوق اسراییل تبدیل شد.^[۳] در پاسخ شورای امنیت طی قطعنامه‌ی ۴۷۸ در همان سال اسراییل را برای اتخاذ این قانون سرزنش کرد ، و تاکید کرد که این مخالف قانونهای بین المللی است، و از اطلاق پذیری کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو بر بخش غربی اورشلیم جلوگیری نخواهد کرد ، زیرا این شهر جزء فر مانداری اورشلیم تحت قدرت ملی فلسطین پنداشته می شود.^[۴] سازمان آزادی بخش فلسطین مرکزی را در بیت الشرق اورشلیم اداره می کرد که به دستور وزارت کشور اسراییل بسته شد.^[۵]

[ویرایش] نام

در متن‌های پهلوی از این شهر با نام اورشلیم یاد شده‌است.^[۶] پس از اسلام در منابع فارسی از این شهر به طور عمده با سه نام ایلیا، اورشلیم (یا اورشلم) و بیت‌المقدس یاد شده‌است.^[۷] در برخی از منابع فارسی این ایلیاست که نام عبری شهر دانسته شده‌است^[۸] و نیز گفته شده‌است که اورشلیم نامی‌است که برخی پارسیان شهر را به آن باز خوانند.^[۹] در برخی منابع ایلیا یکی سه شهرستان زمین بیت‌المقدس دانسته شده‌است.^[۱۰] دو شهرستان دیگر را نام بلقا و اریحاست. ^[۱۱] هر دو صورت بیت‌المقدّس و بیت‌المَقْدِس در زبان فارسی به کار رفته‌است. گرچه صورت بیت‌المَقْدِس اصیل‌تر است —و ترکیب عبری בית המקדש (بیت همقدش) با آن خویشاوند است — صورت بیت‌المقدَّس به طور خاص برای گنجانیدن در بحر متقارب (و بعضاً هزج) مناسب است و در شعر فارسی به کار گرفته شده‌است.^[۱۲]

[ویرایش] ریشه‌شناسی اورشلیم

اورشلیمبرخلاف آنچه ممکن است بدواً به نظر آید توسط عبرانیان بر شهر نهاده نشده‌است بلکه اصلی اوگاریتی می‌دارد. البته زبان اوگاریتی چون زبان عبری از زبان‌های سامی‌است. نام اصلی شهر قبل از ورود عبرانیان اوراشالیموم یا اوراشالیمو به معنای بنیاد شالم بود. شالم نام خدایی از خدایان اوگاریتی بود. بعدها عبرانیان این نام را تغییر ندادند چرا که در عبری به معنای باران صلح می‌شد.از نگاه دستور زبان عبری، این کلمه از دو بخش "اور" به معنی باران و "شلیم" به معنی صلح و سلام است.^[۱۳]

[ویرایش] فرهنگ

بسیاری از خانواده‌های یهودی سکولار ساکن اورشلیم، به دلیل فشارهای مذهبی یهودیان ارتدوکس، دیگر شهرهای اسرائیل را برای زندگی انتخاب کرده‌ و اکثرا به تل‌آویو نقل مکان می‌کنند.^[۱۴]

[ویرایش] گیتاشناسی

این بخش به تمیزکاری نیاز دارد. محتویات این بخش ممکن است غیرقابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشند یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کنند.

اورشلیم در ۳۵ درجه و ۱۳ دقیقه طول شرقی و ۳۱ درجه و ۵۰ دقیقه عرض شمالی واقع شده‌است.این شهر بر روی کوههای‏ یهودا، که مقسم آب بین دره اردن در شرق و دریای‏ مدیترانه در غرب است، بر روی دو تپه صخره‏ای به ارتفاع ‏۷۵۰ متر از سطح دریا در میانه کوههای بیت ایل (یا بیت ئیل) در شمال و حبرون یا الخلیل در جنوب، در فلات قدس و الخلیل واقع شده‌است. در جانب مغرب ‏شهر دامنه کوههای یهودا گسترده‌است و در جانب مشرق‏ دشت یهودا که تا بحر المیت ادامه دارد. فاصله این شهراز کناره غربی کوههای یهودا ۱۵ تا ۱۶ کیلومتر و ازکناره شرقی آن تنها ۲ کیلومتر است. بلندی ارتفاعات‏ شمالی و جنوبی شهر به ۱۰۰۰ متر می‏رسد. چون بلندی شهر در میانه این دو ارتفاع کمتر از این‏است، شکل توپوگرافیک این شهر به چیزی شبیه زین اسب‏ بدل شده‌است. این وضعیت با شکل‏ ساخت‌شناختی کوههای یهودا، که همچون صخره‏ای ‏یکپارچه و بدون دره‌است آن را به دژی تبدیل کرده که بر ناحیه وسیعی‏در پیرامون خود اشراف دارد. فاصله این شهر از ساحل‏ مدیترانه ۵۲ کیلومتر،و از بحر المیت ۲۲ کیلومتر، و ارتفاع آن از سطح بحر المیت (که سطح آن از دریاهای‏آزاد پائین‏تر است) حدود ۱۱۵۰ متر است. اورشلیم از عمان ۸۸ کیلومتر،از دمشق ۲۹۰ کیلومتر،از بیروت ۳۸۸ کیلومتر، و از قاهره ۵۲۸کیلومتر فاصله دارد. این شهر در ملتقای راههای واصل ‏بین شمال به جنوب و شرق به غرب در منطقه واقع شده، و علاوه بر آن که از طریق راههای زمینی به شهرهای‏الخلیل، بیت‏لحم، رام الله و نابلس می‏پیوندد،از طریق‏ خط آهن نیز با تل‏آویو و یافا در ساحل مدیترانه مربوط است. فرودگاه قلندیه در بخش شمالی نیز ارتباط این شهر را با جهان خارج برقرار می‏کند.

[ویرایش] حصار اورشلیم

نمایی از برج داوود در کنار دروازه یافا.

حصار شهر اورشلیم گرداگرد شهر کهن را فراگرفته‌است.

این حصار دارای دروازه‌های است با نام های زیر:

• دروازه عمود
• دروازه ساهره
• دروازه جدید
• دروازه یافا
• دروازه مغاربه
• دروازه نبی داود
• دروازه اسباط

[ویرایش] تاریخچه

خیابان کورش در بخش مرکزی اورشلیم.

تا پیش از وقایع ۱۹۶۷ میلادی بخش غربی شهر در اختیار اسرائیل و بخش شرقی در اختیار اردن می‌بود. طی جنگ اعراب و اسرائیل، بخش شرقی به اشغال اسرائیل در آمد. چهارده سال بعد دولت اسرائیل رسماً بیت‌المقدس شرقی را که عمدتاً فلسطینی‌نشین است. جزو اسرائیل دانست، لیک جامعهٔ بین‌الملل این الحاق را به رسمیت نشناخته‌است.^[۱۵]

[ویرایش] مرکز درمانی هداسا

مرکز درمانی هداسا، یکی از بیمارستان‌های دانشگاهی اسرائیل است که در سال ۱۹۳۴ میلادی به‌وسیله گروهی از پزشکان یهودی در شهر اورشلیم تأسیس شد. مرکز درمانی هداسا به خاطر خدمات ناتبعیضگرانه در درمان بیماران اسرائیلی یا فلسطینی، نامزد دریافت جایزهٔ صلح نوبل شد.

[ویرایش] جستارهای وابسته

• بناهای با اهمیت مذهبی اورشلیم
• نام‌های دیگر اورشلیم
• دانشگاه عبری اورشلیم
• کتابخانه ملی اسرائیل
• نام بیت‌المقدس در متون کهن فارسی
• یوم یروشالاییم یا روز اورشلیم

[ویرایش] پانویس

[ویرایش] فهرست گزیدهٔ منابع و مآخذ

• بیرونی، ابوریحان. التفهیم لاوائل صناعة التنجیم. به تصحیح و مقدمهٔ جلال‌الدین همایی. چاپ پنجم، تهران: نشر هما، ۱۳۸۶، ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۶۱۷۱-۳۱-۲. ‏
• طبری، محمد بن جریر. تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]. ترجمهٔ ابوعلی بلعمی. با تکملهٔ ابوعلی بلعمی و تصحیح محمدتقی بهار و کوشش محمد پروین گنابادی. چاپ سوم، تهران: زوّار، ۱۳۸۵، ISBN ۹۶۴-۴۰۱-۰۹۴-۹. ‏
• مجمل التواریخ و القصص. به تصحیح محمدتقی بهار. تهران: دنیای کتاب، ۱۳۸۱، ISBN ۹۶۴-۵۸۷۰-۷۳-۹. ‏
• مستوفی، حمدالله. نزهةالقلوب (مقالهٔ سوم). به کوشش محمد دبیرسیاقی. چاپ اول، قزوین: حدیث امروز، ۱۳۸۱، ISBN ۹۶۴-۷۵۳۶-۱۷-۸. ‏
• مکنزی، دیوید نیل. فرهنگ کوچک زبان پهلوی. ترجمه مهشید میرفخرایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ۱۳۷۹.

ن . ب . و شهرهای بالای ۵۰٬۰۰۰ نفر اسرائیل اورشلیم • تل‌آویو • حیفا • ریشون لتسیون • اشدود • بئرشبع • پتخ تیکوا • ناتانیا • خولون • بنی برق • بت یام • رمت گن • اشکلون • رخووت • هرتزلیا • کفار سابا • خدرا • رعانانا • بیت شمش • لاد • ناصره • رمله • مودیعین مکابیم-ریعوت • نهاریا

ن . ب . و پایتخت‌های آسیا آستانه • آنکارا • ابوظبی • اسلام‌آباد • امان • اورشلیم • اولان‌باتور • ایروان • باکو • بانکوک • بغداد • بندر سری بگاوان • بیروت • بیشکک • پکن • پنوم پن • پوتراجایا • پیونگ‌یانگ • تاشکند • تایپه • تفلیس • تهران • توکیو • تیمفو • جاکارتا • داکا • دمشق • دهلی نو • دوحه • دوشنبه • دیلی • ریاض • سئول • سنگاپور • صنعاء • عشق‌آباد • کابل • کاتماندو • کوالالامپور • سری جایاواردنپورا کوته • کویت • ماله • مانیل • مسقط • منامه • نایپیداو • وینتیان • هانوی

مکان‌های مقدس اسلامی
همگانی: مکه - مدینه - بیت المقدس (اورشلیم) ویژهٔ شیعه: کربلا - نجف - سامرا - مشهد - کاظمین - حرم معصومه - حرم زینب - حرم رقیه - امام‌زاده‌ها