اورشلیم
مختصات: ۰″ ۱۳′ ۳۵°شرقی ۰″ ۴۶′ ۳۱°شمالی / ۳۵٫۲۱۶۶۶۷غرب ۳۱٫۷۶۶۶۶۷جنوب
| اورشلیم יְרוּשָׁלַיִם Yerushalayim |
|||
|---|---|---|---|
| — شهر — | |||
 |
|||
|
|||
| نام مستعار: «شهر مقدس» | |||
 |
|||
| کشور |  اسرائیل |
||
| استان | |||
| ناحیه | اورشلیم | ||
| دولت | |||
| - شهردار | نیر بارکات | ||
| مساحت | |||
| - شهر | ۱۲۵٫۲ کیلومترمربع | ||
| - شهر و حومه | ۶۵۲ کیلومترمربع | ||
| ارتفاع | ۲٬۴۷۴ متر (۸٬۱۱۷ فوت) | ||
| جمعیت (۲۰۰۹) | |||
| - شهر | ۷۸۰٬۲۰۰ | ||
| - تراکم | ۶٬۲۳۱٫۶/کیلومترمربع | ||
| Demonym | Jerusalemite | ||
| منطقه زمانی | IST (یوتیسی ۲+) | ||
| - تابستان (ساعت تابستانی) | IDT (یوتیسی ۳+) | ||
| پیششماره تلفن | ۰۲ ۹۷۲ | ||
| وبگاه | وبگاه شهر اورشلیم | ||
اورشلیم یا بیتالمقدس (در عبری: ירושלים و در عربی: القُدس) شهری با قدمت تاریخی و مقدس در ادیان ابراهیمی است که بزرگترین و پرجمعیتترین شهر اسرائیل و پایتخت مورد مناقشه میان فلسطین و اسرائیل است. جمعیت اورشلیم ۷۶۳٬۶۰۰ نفر (سال ۲۰۰۸)[۱] و مساحت آن ۱۲۵٫۱ کیلومترمربع است.
اورشلیم یکی از چهار شهر مقدس یهود محسوب میشود و در کنار شهرهای صفاد، حبرون و طبریه، محل سکونت بسیاری از دانشمندان مذهبی یهودی بوده است.[۲] این شهر پس از مکه و مدینه سومین شهر مقدس در اسلام و مقدسترین شهر در مسیحیت محسوب میشود.
وضعیت اورشلیم یکی از مهمترین موضوعات در مناقشه اسرائیل و فلسطین بودهاست، در سال ۱۹۴۷ قطعنامه ۱۸۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مورد حکومت آینده فلسطین مقرر کرد تا این شهر برای یک دوره ده ساله تحت کنترل هیچ کدام از دو کشور فلسطین و اسرائیل قرار نگیرد و با یک رژیم ویژه بینالمللی با نظارت سازمان ملل اداره شود. اما این طرح هیچگاه اجرایی نشد. با پایان جنگ ۱۹۴۸ بخش غربی شهر به تصرف اسرائیل و بخش شرقی به تصرف اردن درآمد و اسرائیل در جنگ ۱۹۶۷ بخش شرقی را نیز تصرف کرد.[۳]
در ۳۱ ژوئیه سال ۱۹۸۰ با تایید کنست پایتختی اورشلیم طبق مرزهای تعیین شده توسط دولت اسراییل در سال ۱۹۶۷، به یک اصل قانونی در حقوق اسراییل تبدیل شد.[۴] در پاسخ شورای امنیت طی قطعنامهٔ ۴۷۸ در همان سال اسراییل را برای اتخاذ این قانون سرزنش کرد، و تاکید کرد که این مخالف قانونهای بین المللی است، و از اطلاق پذیری کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو بر بخش غربی اورشلیم جلوگیری نخواهد کرد، زیرا این شهر جزء فر مانداری اورشلیم تحت قدرت ملی فلسطین پنداشته می شود.[۵][پیوند مرده] سازمان آزادی بخش فلسطین مرکزی را در بیت الشرق اورشلیم اداره می کرد که به دستور وزارت کشور اسراییل بسته شد.[۶]
محتویات |
[ویرایش] نام
در متنهای پهلوی از این شهر با نام اورشلیم یاد شدهاست.[۷] پس از اسلام در منابع فارسی از این شهر به طور عمده با سه نام ایلیا، اورشلیم (یا اورشلم) و بیتالمقدس یاد شدهاست.[۸] در برخی از منابع فارسی این ایلیاست که نام عبری شهر دانسته شدهاست[۹] و نیز گفته شدهاست که اورشلیم نامیاست که برخی پارسیان شهر را به آن باز خوانند.[۱۰] در برخی منابع ایلیا یکی سه شهرستان زمین بیتالمقدس دانسته شدهاست.[۱۱] دو شهرستان دیگر را نام بلقا و اریحاست.[۱۱] هر دو صورت بیتالمقدّس و بیتالمَقْدِس در زبان فارسی به کار رفتهاست. گرچه صورت بیتالمَقْدِس اصیلتر است —و ترکیب عبری בית המקדש (بیت همقدش) با آن خویشاوند است — صورت بیتالمقدَّس به طور خاص برای گنجانیدن در بحر متقارب (و بعضاً هزج) مناسب است و در شعر فارسی به کار گرفته شدهاست.[۱۲]
در بسیاری از متون کهن نظم و نثر فارسی از این شهر با نام بیتالمقدس یاد شده است و بنا به گفتهٔ فردوسی نام این شهر در زبان پهلوی، کنگ دژهودج یا دژ هوختگنگ بوده است:
| به خشکی رسیدند سر کینه جوی | به بیتالمقدس نهادند روی | |
| که بر پهلوانی زبان راندند | همی کنگ دژهودجش خواندند |
- جستار وابسته:نام بیتالمقدس در متون کهن فارسی
[ویرایش] ریشهشناسی اورشلیم
اورشلیمبرخلاف آنچه ممکن است بدواً به نظر آید توسط عبرانیان بر شهر نهاده نشدهاست بلکه اصلی اوگاریتی میدارد. البته زبان اوگاریتی چون زبان عبری از زبانهای سامیاست. نام اصلی شهر قبل از ورود عبرانیان اوراشالیموم یا اوراشالیمو به معنای بنیاد شالم بود. شالم نام خدایی از خدایان اوگاریتی بود. بعدها عبرانیان این نام را تغییر ندادند چرا که در عبری به معنای باران صلح میشد.از نگاه دستور زبان عبری، این کلمه از دو بخش "اور" به معنی باران و "شلیم" به معنی صلح و سلام است.[۱۴]
[ویرایش] فرهنگ
بسیاری از خانوادههای یهودی سکولار ساکن اورشلیم، به دلیل فشارهای مذهبی یهودیان ارتدوکس، دیگر شهرهای اسرائیل را برای زندگی انتخاب کرده و اکثرا به تلآویو نقل مکان میکنند.[۱۵]
[ویرایش] جغرافیا
 |
این بخش به تمیزکاری نیاز دارد. محتویات این بخش ممکن است غیرقابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشند یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کنند. |
اورشلیم در ۳۵ درجه و ۱۳ دقیقه طول شرقی و ۳۱ درجه و ۵۰ دقیقه عرض شمالی واقع شدهاست.این شهر بر روی کوههای یهودا، که مقسم آب بین دره اردن در شرق و دریای مدیترانه در غرب است، بر روی دو تپه صخرهای به ارتفاع ۷۵۰ متر از سطح دریا در میانه کوههای بیتایل (یا بیت ئیل) در شمال و حبرون یا الخلیل در جنوب، در فلات قدس و الخلیل واقع شدهاست. در جانب مغرب شهر دامنه کوههای یهودا گستردهاست و در جانب مشرق دشت یهودا که تا بحر المیت ادامه دارد. فاصله این شهراز کناره غربی کوههای یهودا ۱۵ تا ۱۶ کیلومتر و ازکناره شرقی آن تنها ۲ کیلومتر است. بلندی ارتفاعات شمالی و جنوبی شهر به ۱۰۰۰ متر میرسد. چون بلندی شهر در میانه این دو ارتفاع کمتر از ایناست، شکل توپوگرافیک این شهر به چیزی شبیه زین اسب بدل شدهاست. این وضعیت با شکل ساختشناختی کوههای یهودا، که همچون صخرهای یکپارچه و بدون درهاست آن را به دژی تبدیل کرده که بر ناحیه وسیعیدر پیرامون خود اشراف دارد. فاصله این شهر از ساحل مدیترانه ۵۲ کیلومتر، و از بحر المیت ۲۲ کیلومتر، و ارتفاع آن از سطح بحر المیت (که سطح آن از دریاهایآزاد پائینتر است) حدود ۱۱۵۰ متر است. اورشلیم از عمان ۸۸ کیلومتر، از دمشق ۲۹۰ کیلومتر، از بیروت ۳۸۸ کیلومتر، و از قاهره ۵۲۸ کیلومتر فاصله دارد. این شهر در ملتقای راههای واصل بین شمال به جنوب و شرق به غرب در منطقه واقع شده و علاوه بر آن که از طریق راههای زمینی به شهرهایالخلیل، بیتلحم، رامالله و نابلوس میپیوندد، از طریق خط آهن نیز با تلآویو و یافا در ساحل مدیترانه مربوط است. فرودگاه قلندیه در بخش شمالی نیز ارتباط این شهر را با جهان خارج برقرار میکند.
[ویرایش] حصار اورشلیم
حصار شهر اورشلیم گرداگرد شهر کهن را فراگرفتهاست.
این حصار دارای دروازههای است با نامهای زیر:
[ویرایش] تاریخچه
تا پیش از وقایع ۱۹۶۷ میلادی بخش غربی شهر در اختیار اسرائیل و بخش شرقی در اختیار اردن میبود. طی جنگ عرب ها و اسرائیل، بخش شرقی به اشغال اسرائیل در آمد. چهارده سال بعد دولت اسرائیل رسماً بیتالمقدس شرقی را که عمدتاً فلسطینینشین است جزو اسرائیل دانست، لیک جامعهٔ بینالملل این الحاق را به رسمیت نشناختهاست.[۱۶]
[ویرایش] مرکز درمانی هداسا
مرکز درمانی هداسا، یکی از بیمارستانهای دانشگاهی اسرائیل است که در سال ۱۹۳۴ میلادی بهوسیله گروهی از پزشکان یهودی در شهر اورشلیم تأسیس شد. مرکز درمانی هداسا به خاطر خدمات ناتبعیضگرانه در درمان بیماران اسرائیلی یا فلسطینی، نامزد دریافت جایزهٔ صلح نوبل شد.[نیازمند منبع]
[ویرایش] پانویس
- ↑ «TABLE 3. – POPULATION(1) OF LOCALITIES NUMBERING ABOVE 2,000 RESIDENTS AND OTHER RURAL POPULATION ON 31/12/2008» (en) (PDF). Israel Central Bureau of Statistics، ۲۰۰۸. بازبینیشده در ۵ آوریل ۲۰۱۰.
- ↑ طبریه، وزارت مهاجرت اسرائیل
- ↑ شهر ادیان (وزارت امور خارجه اسرائیل)
- ↑ Basic Law- Jerusalem- Capital of Israel
- ↑ [۱]
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Orient_House
- ↑ مکنزی، فرهنگ کوچک زبان پهلوی ←اورشلیم؛ مینوی خرد صفحهٔ ؟
- ↑ لغتنامه دهخدا←بیتالمقدس؛ مستوفی، «مقالهٔ سوم»، نزهةالقلوب؛ ۵۲. مجملالتواریخ والقصص، ۴۱؛ ابوریحان بیرونی، التفهیم ۲۴۷
- ↑ برای نمونه: مستوفی، «مقالهٔ سوم»، نزهةالقلوب، ۵۲
- ↑ مجملالتواریخ ۴۱
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ تاریخ بلعمی، ۳۴۳
- ↑ چنان که سعدی در بحر متقارب میگوید: «چو بیتالمقدّس درون پر قباب / رها کرده دیوار بیرون خراب». یا نظامی در همان بحر گوید: «چو از قدسیان این حکایت شنید / عنان سوی بیتالمقدّس کشید». خاقانی در بحر هزج میگوید: «که بهر دیدن بیتالمقدّس / مرا فرمان بخواه از شاه دنیا».
- ↑ نام بیتالمقدس در برخی از اشعار کهن فارسی:
- ↑ «Meaning, origin and etymology of the name Jerusalem» (انگلیسی). وبگاه رسمی. بازبینیشده در مرداد ۱۳۸۸.
- ↑ اتوبوسهای زنانه مردانه در اورشلیم (دویچه وله فارسی)
- ↑ وبگاه فارسی بی بی سی
[ویرایش] جستارهای وابسته
- بناهای با اهمیت مذهبی اورشلیم
- نامهای دیگر اورشلیم
- دانشگاه عبری اورشلیم
- کتابخانه ملی اسرائیل
- نام بیتالمقدس در متون کهن فارسی
- یوم یروشالاییم یا روز اورشلیم
[ویرایش] فهرست گزیدهٔ منابع و مآخذ
- بیرونی، ابوریحان. التفهیم لاوائل صناعة التنجیم. به تصحیح و مقدمهٔ جلالالدین همایی. چاپ پنجم. تهران: نشر هما، ۱۳۸۶. ISBN 978-964-6171-31-2.
- طبری، محمد بن جریر. تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]. ترجمهٔ ابوعلی بلعمی. با تکملهٔ ابوعلی بلعمی و تصحیح محمدتقی بهار و کوشش محمد پروین گنابادی. چاپ سوم. تهران: زوّار، ۱۳۸۵. ISBN 964-401-094-9.
- مجمل التواریخ و القصص. به تصحیح محمدتقی بهار. تهران: دنیای کتاب، ۱۳۸۱. ISBN 964-5870-73-9.
- مستوفی، حمدالله. نزهةالقلوب (مقالهٔ سوم). به کوشش محمد دبیرسیاقی. چاپ اول. قزوین: حدیث امروز، ۱۳۸۱. ISBN 964-7536-17-8.
- مکنزی، دیوید نیل. فرهنگ کوچک زبان پهلوی. ترجمه مهشید میرفخرایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ۱۳۷۹.
|
||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
|||||||
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ اورشلیم موجود است. |
