موزه هنرهای معاصر تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۲′۴۰.۹″ شمالی ۵۱°۲۳′۲۵.۷۳″ شرقی / ۳۵.۷۱۱۳۶۱° شمالی ۵۱.۳۹۰۴۸۰۶° شرقی / 35.711361; 51.3904806

موزه هنرهای معاصر تهران
Contemporary arts tehran2.jpg
نام موزه هنرهای معاصر تهران
کشور  ایران
استان تهران
شهرستان تهران
اطلاعات اثر
کاربری موزه
دیرینگی شاهنشاهی پهلوی
دورهٔ ساخت اثر محمدرضا شاه پهلوی
بانی اثر شهبانو فرح پهلوی
مالک فعلی اثر وزارت فرهنگ و ارشاد / معاونت امور هنری
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۷۰۶۸
تاریخ ثبت ملی ۱۲/۱۱/۱۳۸۱
اطلاعات بازدید
امکان بازدید شنبه الی پنجشنبه ساعت ۱۰ تا ۱۷:۳۰
شماره تلفن ‎۸۸۹۶۳۲۰۰
وبگاه www.tehranmoca.com

موزه هنرهای معاصر تهران یکی از موزه‌های شهر تهران است. این موزه در سال ۱۳۵۶ خورشیدی (۱۹۷۷ میلادی) به کوشش و ابتکار کامران دیبا و با پشتیبانی شهبانو فرح پهلوی در گوشه غربی پارک لاله و در زمینی به مساحت ۲۰۰۰ متر مربع (به جز باغ تندیس‌ها) بنا شد. در حال حاضر این موسسه یکی از واحدهای معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.

این موزه شامل جامع‌ترین و مهم‌ترین گنجینه‌های هنر مدرن تا پیش از دهه ۸۰ میلادی خارج از اروپا و آمریکای شمالی است. موزه هنرهای معاصر تهران در بیرون از ایران با عنوان TMoCA شناخته می شود.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

ایدهٔ ساخت مجموعه‌ای برای نمایش آثار هنر معاصر ایرانی و خارجی در کشور، توسط فرح پهلوی، شهبانوی ایران و همسر محمدرضا شاه پهلوی، مطرح شد. به گفتهٔ وی، علاقهٔ شخصی او به هنر نوین باعث شده بود تا در حکومت شاهنشاهی همسرش، دستگاه‌های دولتی و اشخاص مجموعه‌دار را تشویق کند تا به جای خریدن آثار سنتی، پول بیشتری به خرید و نمایش آثار نوین کنار بگذارند. در هنگام بازدید از نمایشگاه کارهای ایران درودی، نقاش نامدار ایرانی، و در پی درخواست درودی از شهبانو برای ایجاد مکانی برای نمایش همیشگی آثار، پهلوی به فکر ایجاد موزه هنرهای معاصر بیفتد.[۲] این هنگامی بود که افزایش ناگهانی قیمت‌های نفت در سال‌های دهه ۱۹۷۰، پول زیادی به خزانه شاه ریخته بود.[۳]

شهبانو در آغاز طرح ساخت موزه‌ای برای هنر معاصر در تهران را با شاه و امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر وقت، در میان گذاشت. وی پیشنهاد کرده بود که در هنگامهٔ سرشار بودن خزانه، بهترین زمان برای خرید آثار نوین و نیز سنتی و باستانی بود. بنا شد تا بنای دو موزه، یکی برای هنر نوین و دیگری (با نام موزه فرش) برای نمایش آثار سنتی دستبافت ایرانی، در بخش‌هایی از پارک فرح (لاله کنونی) گذاشته شود.[۲] شهبانو همچنین قراردادی با آلوار آلتو، معمار سرشناس فنلاندی، امضا کرد تا شعبه‌ای از موزه را در شیراز برپا سازد، که به دلیل تاخیر انجام طرح و نیز وقوع انقلاب، طرح ناتمام ماند.[۴] او طرح موزه را با پسرعموی خود، کامران دیبا، مطرح کرد. کامران دیبا در آغاز مامور شد تا آثار هنری ارزشمند را از بیرون از کشور تهیه کند. به گفتهٔ آیدین آغداشلو، دیبا با عجله و سرعت بالا تعدادی از آثار مطرح هنر نوین را خریداری کرد و با خود به ایران آورد. در میان آن آثار، کارهای بی‌نظیر و گاه اما کارهای کم‌اهمیت‌تر به چشم می‌خوردند.[۵]

«در جریان صحبت با یکی از نقاشان مدرن ایران به نام ایران درودی، وی مطرح کرد که چرا در ایران محل مشخصی برای نمایش آثار هنری مدرن وجود ندارد؟ پس از این گفتگو من هم به این نتیجه رسیدم که بنای یک موزه برای هنرهای معاصر در تهران می‌تواند بسیار جالب باشد.»
شهبانو فرح پهلوی[۶]

«
»

ایدهٔ اصلی تشکیل موزه این بود که بازدیدکنندگان برای دیدن آثار هنری معاصر سدهٔ ۲۰ میلادی به تنها یک موزه مراجعه کنند؛ چرا که در صورت نمایش همهٔ آثار موجود در موزهٔ هنرهای معاصر تهران، بازدیدکننده می‌توانست کمینه یک اثر از هر هنرمند مطرح این سده را ببیند. دیوید گالووی، متخصص هنری که نخستین نمایشگاه‌گردان موزه بود، در توصیف آن می‌گوید: «بازخوردی بسیار گرم و مثبت، تا انتهای کار، از مجموعه به عمل آمد. البته، تلاش ما این بود تا تعادل میان هنر معاصر ایرانی و هنر معاصر غربی درست کنیم».[۵] گالووی این موزه را «پلی میان شرق و غرب» دانسته است.[۷]

آثار ایرانی و خارجی توسط کارشناسان هنری چون دونا استین و دیوید گالووی آمریکایی، کامران دیبا، و کریم‌پاشا بهادری و زیر نظر مستقیم دفتر شهبانو خریده شدند. پول خرید این آثار از سوی شرکت ملی نفت ایران و سازمان برنامه و بودجه تامین می‌شد.[۶] بهادری با رئیسان حراجی‌های هنری معتبر کریستی و ساتبی و نیز گالری ارنست بیلر در سوئیس دیدار کرده بود و پس از گزینش آثار، با نظارت دفتر شهبانو آن‌ها را خریداری می‌کرد. پس از وی، کامران دیبا روند گزینش را به دست گرفت.[۲] تونی شفرازی، دلال نامدار آثار هنری ساکن نیویورک، نیز به گردآوری مجموعه کرد. او در مدت ۴ سال با مراجعه به نامدارترین دلالان آثار هنری در آمریکا توانست سفارش خرید بخشی از آثار را از ایران بگیرد؛ اگرچه خود دستمزدی از موزه یا دولت ایران درخواست نکرد.[۴]

در جریان انقلاب[ویرایش]

از چپ به راست: شهبانو فرح پهلوی، کامران دیبا، دیوید گالووی؛ در مراسم گشایش موزه در ۱۹۷۷.

گالووی می‌گوید هنگامی که در سال ۱۹۷۹ ایران دستخوش شورش و ناآرامی شد، وی برای واپسین بار از موزه دیدن کرد. او نقاشی از تام ولسمانرا به یاد می‌آورد که نگاره‌ای از «زنی آمریکایی برهنه با پستان‌های بزرگ صورتی‌رنگ» بود. پس از وقوع انقلاب، یکی از کارمندان موزه برگه‌ای را از نقاشی آویزان دید که در زیر قاب چپانده شده بود و بر رویش نوشته بود: «دفعهٔ بعد به جای این برگه یک بمب خواهد بود!». گالووی بعدها نمایش این اثر و نیز اثر زن ۳ از دکونینگ را اشتباه دانست.[۵]

با بالا گرفتن راهپیمایی و درگیری‌های خونین خیابانی، کارکنان موزه آثار موجود در آن را به زیرزمین ساختمان – که در آن هنگام به عنوان پناهگاهی موقت در نظر گرفته شده بود – منتقل کردند. به گفتهٔ آغداشلو:

در آغاز انقلاب کسی نمی‌دانست چه اتفاقی پیش خواهد آمد. پس تنها کاری که کردند آن بود که زمین را بکنند. چیزی همچون مجموعه درسدن در جریان جنگ جهانی دوم؛ آن‌ها همه چیز را در غارها نگاه داشتند. مشابه چنین چیزی در لوور انجام شد. این چیزها پدید می‌آید. [مهم این است] تا بتوان آثار را امن نگاه داشت. آن‌ها در انجام چنین کاری موفق شدند.[۵]

به گفتهٔ گالووی، هنردوستی مردم ایران و فرهنگشان مانع نابودی آثار موزه در جریان انقلاب شد. به باور او عشق به زیبایی، ابراز هنرمندانه، تزئین، طراحی، و رنگ در ایرانیان آنگونه بوده است که گویی «در شکلی خنده‌دار، مجموعه‌ای که آثار اندی وارهول و روی لیختنشتاین را در خود جای داده باشد، بی‌تردید در چنان فرهنگی ریشه دارد.»[۵] به گفتهٔ آیدین آغداشلو، در سخت‌ترین روزهای انقلاب، مردم با تشکیل زنجیرهٔ انسانی به دور موزه، از آن دفاع می‌کرده‌اند. مهدی کوثر، رئیس دانشکده معماری دانشگاه تهران، فهرستی از آثار موزه تهیه کرد و کمک کرده بود تا آثار در زیرزمین مجموعه پاسداری شوند.[۸]

با این حال همهٔ آثار نیز نتوانستند دوران انقلاب را سپری کنند. پس از وقوع انقلاب در کشور، پرتره‌ای از شهبانو که توسط اندی وارهول در سال ۱۹۷۷ میلادی کشیده شده بود با چاقو تکه‌تکه شد، و تندیسی از بهمن محصص، که غیراسلامی و تحریک‌آمیز متصور شده بود، شکسته شد.[۲]

پس از انقلاب ۱۹۷۹[ویرایش]

پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران، بسیاری از آثار موجود در موزه برچسب «غیرقابل نمایش» خوردند و از دیدگان همگانی پنهان شدند. تعدادی از آثار که نمایش‌دهندهٔ برهنگی بودند نیز باعث برانگیختن واکنش مسئولان حکومت جمهوری اسلامی شدند. این آثار حتا برای نمایش به کشورهای دیگر قرض داده نمی‌شدند. با این حال، در دهه ۱۹۹۰ میلادی تعدادی از آن‌ها برای نمایش به موزه‌های غربی فرستاده شدند.[۹]

در سال ۲۰۰۵ میلادی و پس از نزدیک به ۳۰ سال از وقوع انقلاب، نمایشگاهی بزرگ از آثار ممنوعهٔ این مجموعه برای متخصصان هنری برگزار شد. البته تعدادی از آثار نامدار، از جمله «گابریل با پیراهن باز»[یادداشت ۱] از رنوار، در این نمایشگاه به نمایش در نیامدند. همچنین، پس از آنکه مسئولان تابلویی سه‌لتی از فرانسیس بیکن با نام «آرمیدن دو نفر بر تخت، در حضور دیگران»[یادداشت ۲] را مظنون به داشتن تم همجنسگرایانه تشخیص دادند، نامه‌ای رسمی به برگزارکنندهٔ موزه فرستاده شد لت میانی اثر را از نمایش به در بیاورد.[۹] این نمایشگاه که با نام «جنبش هنر مدرن» نام‌گذاری شده بود با تلاش مسئولان موزه و پشتیبانی رئیس جمهور وقت (محمد خاتمی) تشکیل شد و نخستین باری به شمار می‌رفت که تعدادی از آثار اندی وارهول، ونسان ون گوگ، تولوز لوترک، و سالوادور دالی پس از انقلاب به نمایش گذاشته می‌شدند. علی‌رضا سمیع‌آذر، مدیر پیشروی مجموعه در آن هنگام، توانست مسئولان حکومتی را قانع کند تا آثار مجموعه را به شکل کامل در معرض نمایش متخصصان هنری داخلی و خارجی قرار بدهند. نمایشگاه به مدت ۵ ماه ادامه داشت و استقبال بسیار گسترده‌ای از آن صورت گرفت. با این حال، پس از روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد، سمیع‌آذر کنار گذاشته شد و آثار برای بار دیگر به زیرزمین فرستاده شدند.[۴][۱]

معماری[ویرایش]

نورگیرهای طراحی‌شده به شکل بادگیرهای ایرانی، نور بیرون را به درون فضاهای درونی و گالری‌های مجموعه هدایت می‌کنند.

ساختمان موزه هنرهای معاصر از جمله نمونه‌های با ارزش و کم‌همتای معماری نوین در ایران به شمار می‌رود. در این سازه، معماری سنتی ایران و مفاهیم فلسفی در کنار عناصر مدرن بهره گرفته شده‌اند. طراحی و معماری این سازه به دست معمار ایرانی کامران دیبا انجام گرفت که عناصر معماری سنتی ایران، همچون هشتی، چهارسو، و گذرگاه را در طراحی آن قرار داد.[۱۰] به گفته کامران دیبا، معماری نوین موزه را همانندی در هیچ یک از کشورهای عرب و مسلمان، از جمله مصر و ترکیه، نمی توان یافت.[۱] دیبا ایدهٔ طرح موزه را از کارهای لوئی کان، لو کوربوزیه، و فرانک لوید رایت وام گرفت. همچنین، تاثیرپذیری از خوسپ یوئیس سرت در طراحی سازه آشکار است.[۱۱]

ساختمان موزه از سنگ و بتون ساخته شده و روی هم رفته (به همراه باغ‌های اطرف) ۸۵۰۰ مترمربع مساحت دارد. مساحت سطح کلی دیوارهای موزه نزدیک به ۲۵۰۰ مترمربع است.[۱۰] خود موزه بالغ بر ۵۰۰۰ متر مربع مساحت دارد و ساخت آن ۹ سال طول کشید. محوطه موزه دارای دو ورودی است که یکی در سوی پارک لاله قرار گرفته و خدماتی به شمار می‌رود، و دیگری ورودی اصلی که از سوی خیابان کارگر در غرب سازه قرار دارد. ساختمان خود موزه در جنوب بستر طرح، و باغ مجسمه – که محیطی گسترده و چمن‌کاری شده است – در شمال آن قرار دارد.[۱۱]

تعدادی از مجسمه‌های برنزی پرویز تناولی به سفارش کامران دیبا برای این مجموعه ساخته شدند و در محوطه اطراف آن تعبیه گردیدند.

نمای بیرونی ساختمان با الهام از بادگیرهای مناطق حاشیه کویر ایران ساخته شده است. طاق‌های مرسوم روستایی و نورگیرهای برگرفته از بادگیرهای کویری نقش نوعی هدایت‌کنندهٔ نور فضای بیرون به درون مجموعه را بازی می‌کنند. اگرچه در گذشته پنجره‌های تعبیه شده در انتهای «بادگیر» این طاق‌ها، نقش انتقال‌دهندهٔ جریان باد و تهویه را در ساختمان داشتند، اما امروزه دیگر باز نمی‌شوند و تنها به فضاهای درونی روشنی می‌بخشند.[۱۰] بنا نسبت به خیابان اصلی به اندازهٔ ۴۵ درجه چرخیده است و به جز چهار نورگیر فراز ورودی، دیگر نورگیرها همگی به سوی شمال شرق قرار دارند.[۱۲]

ساختمان موزه از دو بخش کلی، مجموعه‌ای از فضاهای بسته و حیاط میانی، تشکیل شده است. درون ساختمان و در فضای بسته آن، مسیری مارپیج و صورت چرخشی طراحی شده است که افراد با پیمودن مسیری با شیب اندک، به سوی پایین راهنمایی می‌شوند. این مسیر مارپیچ داخلی در تضاد با نمای بیرونی، حالتی کاملاً نوین دارد.[۱۰] مارپیچ دارای هفت فضا یا گالری (نگارخانه) اصلی است. فضای نخست سرسرای اصلی ساختمان است که «گالری شماره یک» خوانده می‌شود. این گالری به آرامی به گالری پس از خود متصل می‌شود و بازدیدکننده را به درون زمین می‌برد.[۱۲] گالری‌های مجموعه دارای طرح‌های به نسبت همانند هستند. اما گالری‌های یک و پنج – که محور اصلی ساختمان موزه را می‌سازند – با دیگر گالری‌ها متفاوتند. اتصال هر گالری به گالری پس از خود توسط شیبراهه‌هایی با شیب ملایم صورت گرفته‌اند که با هماهنگی کامل با گالری‌ها ساخته شده‌اند.[۱۲]

طراحی فضاهای بسته به گونه‌ای است که گالری شماره یک یا همان سرسرای اصلی، نقطهٔ آغاز و پایان بازدیدکننده خواهد بود. این سرسرا، قاعده‌ای از هشت‌ضلعی نیمه‌منظم و تاقی بلند دارد که در بالای آن نورگیر سقفی بزرگ و چهاربادگیره قرار دارد. دیبا در طراحی این سرسرا اهمیت زیادی به فضای میانی و ارتباط آن با ورودی و زنجیرهٔ گالری‌های دیگر، همچنین ارتباط با کتاب‌فروشی و رستوران مجموعه داده است.[۱۲] ارتباط سرسرای اصلی با پایین‌ترین سطح موزه توسط فضای تهیِ میانی و شیبراههٔ مارپیچ صورت گرفته است. در پایین مارپیچ و در دل هشتی، اثری مدرن از هنرمند ژاپنی نوریوکی هاراگوچی با نام ماده و فکر قرار دارد که ترکیبی از روغن و پولاد است.[۱۰] این اثر، که در ایران ساخته شده است، همانند حوضخانه‌های ایرانی است و به دلیل ویژگی انعکاسی این ترکیب، بازدیدکنندگان آن را به شکل آینه‌ای بزرگ می‌بینند.[نیازمند منبع]

فضاهای باز و حیاط میانی موزه شکلی نامنظم دارند. حیاط میانی در امتداد شمال–جنوب و عمود بر محور ورودی موزه کشیده شده است و شکل آن برآمده از پس و پیش‌نشستگی‌های حجم گالری‌ها. گالری‌های شماره یک و پنج، دو در ورودی شیشه‌ای به این حیاط دارند. از آنجا که گالری‌ها خود به تدریج پایین‌تر می‌روند، حیاط میانی نیز ترازهای گوناگون دارد و دارای سکوهای با ارتفاع مختلف و پله‌هایی است که آن سکوها را به هم پیوند می‌دهند. در وسط سکوها و در میان پله‌ها، حوضی چهارگوش قرار دارد که بر محور اصلی حیاط واقع شده است.[۱۳]

دیوارهای ساختمان موزه، بسته و کم‌روزنه هستند و شکلی دژمانند از حجم‌ها توپر و سنگین را تشکیل داده‌اند. مصالح به کار رفته در نمای ساختمان سنگ‌های بادبر نارنجی و بتون هستند. این سنگ‌های بادبر به آن دلیل انتخاب شده‌اند تا نما را سنگین و سنتی نشان داده و به آن شکل تاریخی دهند. بخش مدور نورگیرها با ورقه‌های مسی پوشانده شده است و شیشه‌هایی که در انتهای نورگیرها قرار دارند دارای رنگ تیره هستند. دیوارهای سنگی با بتن قاب‌بندی شده‌اند و رنگ متمایل به کرم این بتن و ترکیب آن با سنگ‌های لاشه باعث پدید آمدن رنگ و بوی معماری کاهگلی کیری ایران شده است.[۱۳]


نقشهٔ موزه هنرهای معاصر تهران

امکانات موزه[ویرایش]

موزه هنرهای معاصر دارای ۹ گالری است که سه‌تایشان نمایش‌دهنده آثاری از نقاشان و هنرمندان بین‌الملی است که در کلکسیون دائمی موزه نگهداری می‌شوند. کلکسیون دائمی موزه دربرگیرنده آثار بسیار باارزشی از کلود مونه، ونسان ون گوگ، پابلو پیکاسو، رنه ماگریت، اندی وارهول و دیگران است. نمایشگاه‌های موقتی و فصلی در شش گالری دیگر موزه بر پا می‌شوند.[۱۴]

از دیگر امکانات موزه می‌توان به کتابخانه تخصصی پیرامون هنرهای معاصر به زبان فارسی و لاتین و فرانسه، قرائت خانه، رستوران، فروشگاه کتاب و آثار هنری اشاره کرد. سینما تک در موزه برای نمایش فعالیت‌های دیگر موزه‌های هنر معاصر در جهان و نیز آثار نمایشی در زمینه هنرهای معاصر برقرار است. عکاسخانهٔ موزه آثار ورودی و خروجی به موزه را به شکل حرفه‌ای و با ابزارهای بسیار مجهز عکس برداری و آرشیو می‌کند. عکس‌های تهیه شده در عکاسخانه در فصل نامه‌های مشخصی بصورت منظم از سوی انتشارات موزه منتشر می‌شوند. بخش‌های انتشارات موزه، نگهداری و ترمیم و مرمت اثار، بخش بسته بندی و نیز ارسال و دریافت آثار دارای سامانه‌های تنطیم دما هستند تا شرایط محیطی آسیبی به آثار هنری وارد نکنند.

کتابخانه[ویرایش]

کتابخانهٔ تخصصی موزه در انتهای شیبراهی که به بخش‌های امور اداری و هنری می‌رسد، قرار گرفته است. در مخزن این کتابخانه بیش از ۶۰۰۰ کتاب غیرفارسی و ۴۰۰۰ کتاب فارسی قرار دارد،[یادداشت ۳] که در زمینه‌های هنری گوناگونی چون معماری، نقاشی، طراحی، ارتباط تصویری، عکاسی، صنعت سینما و غیره هستند. سامانه رده‌بندی این کتاب‌ها به شکل LC است و تنها اعضا می‌توانند از آن استفاده کنند. عضویت در این کتابخانه، ویژهٔ دانشجویان و پژهشگران رشته هنر است.[۱۵]

بخش‌های جنبی[ویرایش]

موزه هنرهای معاصر به جز ۸ نگارخانه اصلی، دارای چندین بخش جنبی نیز می‌باشد که از جمله آن‌ها می‌توان به سینماتک، بایگانی و گنجینه آثار هنری، کتابخانه تخصصی، کتابفروشی تخصصی و کافه اشاره کرد.

مجموعه آثار هنری[ویرایش]

مجموعه آثار موزه را می‌توان در سه گروه آثار موجود در مخزن (گنجینه)، آثار ارائه شده در گالری‌ها و فضاهای درون موزه، و نیز تندیس‌های موجود در محوطه بیرونی موزه قرار داد. مجموعه دایمی موزه هنرهای معاصر تهران از تقریبا ۳۰۰۰ اثر ارزشمند و بی‌نظیر تشکیل شده است که در مالکیت موزه قرار دارند.[۱۶]

در دل هشتی موزه اثری از هنرمند ژاپنی، نوریوکی هاراگوچی قرار دارد که از روغن و پولاد ساخته شده‌است. در میانه یکی از گذرگاه‌ها اثری از هنری مور قرار دارد و فضای سبز اطراف موزه به نام باغ تندیس آثار حجمی هنرمندانی نظیر پرویز تناولی، هنری مور، آرنالدو پومودورو و آلبرتو جاکومتی قرار دارد.

آثار باغ تندیس[ویرایش]

باغ تندیس، فضای سبز واقع در شمال ساختمان موزه است با آثاری از ماکس ارنست، پرویز تناولی، هنری مور، ماکس بیل و دیگران.[۱۷]

گنجینه[ویرایش]

طبیعت بی‌جان و باسمه ژاپنی، پل گوگن، ۱۸۸۹.

در گنجینه دائمی موزه بیش از ۳۰۰۰ اثر ارزشمند و یگانه از نخبگان هنرهای تجسمی ایران و جهان نگهداری می‌شود. در سال ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ این گنجینه به طور کامل در نمایشگاهی با عنوان جنبش هنر مدرن، به نمایش درآمد. به گفته رئیس وقت موزه در سال ۱۳۹۳، به دلیل عدم نمایش، بیشتر آثار نگهداری شده در زیرزمین این موزه در معرض هوای بیرون قرار نگرفته‌اند و آسیب کمی بدان‌ها وارد شده است و هیچ‌یک از این آثار دارای آسیب جدی نیستند.[۱۸] به گفته بعضی کارشناسان هنری، آثار نگهداری‌شده در این گنجینه «بی‌نظیر» هستند و گردآمدن این آثار به خاطر تلاش بسیار حکومت پهلوی در خرید آثار هنر مدرن آمریکا و اروپا و به منظور نشان دادن چهره‌ای نوگرا از حکومت بود. شهبانو فرح پهلوی در گفتگو با روزنامه گاردین در سال ۲۰۱۲، آثار این موزه را «سرمایه ملی» خوانده بود و ابراز امیدواری کرده بود تا مردم ایران از این مجموعه به خوبی نگهداری کنند.[۱۹]

به گفتهٔ علی‌رضا سمیع‌آذر، از مدیران پیشین موزه، مجموعه آثار موزه از آن جهت در جهان استثنایی هستند که همهٔ جنبش‌های هنری سده‌های ۱۹ و ۲۰ میلادی را یکجا پوشش می‌دهند؛ چیزی که «نه در ژاپن و شرق، نه در کشورهای اروپای شرقی، نه در اسکاندیناوی، نه در آمریکای جنوبی و آسیا، و نه در هیچ جای دیگر نمونه‌اش را نمی‌توان یافت».[۳]

خبرگزاری فارس در گزارشی در سال ۱۳۹۱ به ارزش روز آثار این موزه پرداخت. بنا بر این گزارش، اگرچه آثار موجود در موزه هیچ‌گاه از سوی کارشناسان معتبر خارجی قیمت‌گذاری نشده‌اند، اما ارزش حدودی این آثار بالغ بر ۲٫۵ میلیارد دلار است.[۲۰] به گونه مشخص، سه عدد از این آثار که در چند سال گذشته به امانت سپرده شده‌اند و در آن هنگام برای تخمین میزان بیمه نیاز به کارشناسان معتبر برای قیمت‌سنجی آثار بود، دارای قیمت‌هایی به ترتیب زیر هستند:[۲۰]

پرتره میک جگر از اندی وارهول در گنجینهٔ موزه.

از جمله دیگر آثار این موزه، تابلوی زن ۳ اثر ویلم دکونینگ بود که در سکوت از کشور بیرون برده و با باقی‌مانده صفحات شاهنامه تهماسبی که در اختیار دیوید گفن بود معاوضه شد. در سال ۲۰۰۶ میلادی، این تابلو به قیمت ۱۳۷٫۵ میلیون دلار به فروش رفت و عنوان سومین تابلوی گران‌بهای زمان خود در جهان را به دست آورد.[۲۱]

نقاش و مدلش پیکاسو از جمله نامدارترین آثار این هنرمند است که به نوشته گاردین، ارزشی میان ۲۵ تا ۳۰ میلیون پوند دارد.[۸] وال استریت ژورنال نیز آن را از برترین آثار پیکاسو می‌داند.[۲۲] این تابلو در ایران به نمایش همگانی گذاشته نمی‌شود و در انبار زیرزمینی موزه روبروی تابلویی از روح‌الله خمینی نگهداری می‌شود.[۸]

آرمیدن دو نفر بر تخت، در حضور دیگران تابلویی سه‌لتی از فرانسیس بیکن است که از جمله مهم‌ترین آثار وی به شمار می‌رود. این اثر به دلیل صبغه همجنسگرایانه‌اش تنها یک بار پس از انقلاب به نمایش در نماید. با این حال، در سال ۲۰۰۴ برای نمایش در موزه تیت لندن به بریتانیا قرض داده شد.[۲۳]

آثار موجود از اندی وارهول در این موزه از جمله معروف‌ترین آثار او هستند. وارهول خود رابطه خوبی با خاندان پادشاهی داشت و پرتره‌هایی از ایشان، از جمله شهبانو فرح و اشرف پهلوی، کشیده بود.[۲۴] تابلوی خودکشی (مرد صورتی‌پوش که به پایین می‌پرد)[یادداشت ۸] از وی در سال ۱۹۷۵ با واسطهٔ تونی شفرازی خریداری شد. شفرازی، خود، ارزش کنونی تابلو را ۷۰ میلیون دلار تخمین می‌زند.[۴] از جمله دیگر آثار وارهول در موزه تابلوهایی از مائو تسه‌تونگ و پرتره‌های میک جگر و مرلین مونرو هستند.[۲] از جمله دیگر آثار مطرح هنر مردمی موزه می‌توان به Brattata – که از جمله مطرح‌ترین آثار روی لیختنشتاین است – اشاره کرد.[۴]

از جمله دیگر آثار مطرح موزه می‌توان به آثار زیر اشاره کرد:[۲۵]

همکاری با دیگر بنیادهای فرهنگی[ویرایش]

موزه هنرهای معاصر تهران با هنرمندان و دیگر موزه‌های هنر معاصر در جهان همکاری می‌کند و به تبادل فرهنگی با آن‌ها می‌پردازد. این همکاری‌ها شامل برگزاری نمایشگاه‌های دوره‌ای از آثار هنرمندان خارجی و یا به‌امانت‌سپاری آثار ارزشمند خود موزه به موسسات فرهنگی دیگر است. به گفته مجید ملانوروزی، مدیر کل دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد ایران، این موزه تلاش می‌کند تا در سایه برنامه‌های امانت‌گذاری، هنر معاصر ایران را نیز در کشورهای دیگر به نمایش بگذارد، و همچنین بخشی از سود حاصل از فروش بلیت نمایش این آثار در کشورهای خارجی به موزه هنرهای معاصر برسد.[۱۸] پس از به‌امانت‌سپاری تابلوی معروف جکسون پولاک به ژاپن، این موزه از قصد خود برای نگهداری دائم آن تابلو و تعدادی دیگر از آثار منحصر به فرد گنجینه در درون خود موزه و عدم امانت دادن دوبارهٔ آن‌ها خبر داد.[۱۸]

انتقادها از موزه[ویرایش]

بیشتر انتقادها از موزه هنرهای معاصر تهران مربوط به عدم نمایش آثار هنری ارزشمند موزه بوده‌اند. این انتقادها هم از سوی هنردوستان و کنشگران درون کشور، و هم از سوی کارشناسان هنری بیرون از ایران بوده است که عدم نمایش آن‌ها را نشانهٔ انزوای فرهنگی ایران و «دفن کردن» آثار هنری در این کشور دانسته‌اند.[۸] با این حال، مسئولان موزه نیز بارها عدم نمایش آثار را به دلیل کمبود جا برای نمایش دائم آن‌ها، و منتظر بودن برای تکمیل ساختمانی به عنوان «موزهٔ ملی هنر» و سپس انتقال آثار به آن مکان دانسته‌اند.

بسیاری از آثار موزه پس از انقلاب ایران به نمایش گذاشته نشدند و اجازهٔ ورود به گنجینهٔ زیرزمینی موزه تنها برای بازدیدهای کم‌تعداد از سوی کارشناسان و دانشجویان هنر داده می‌شد.[۸] پس از نمایشگاه «جنبش هنر مدرن» در سال ۲۰۰۵ و نمایش کامل آثار مجموعه به کارشناسان هنری، عده‌ای انتقاد مسئولان جمهوری اسلامی در زمینه مغایرت آثار موزه با شئونات اسلامی را زیر سوال قرار داده‌اند و تنها دو یا سه اثر از مجموعهٔ کامل را غیرقابل نمایش دانسته‌اند.[۲۶]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت[ویرایش]

  1. Gabrielle Avec la Chemise Ouverte
  2. Two Figures Lying on a Bed With Attendant
  3. آمار مربوط به سال ۱۳۷۸.
  4. Mural on Indian red ground
  5. Painter and Model
  6. Trinidad Fernandez
  7. Still-Life with Japanese Woodcut
  8. Suicide (Purple jumping man)

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Lorraine Rossignol. «En Iran, on a soif de culture sous la censure». Le monde, 22 June 2007. Consulté le 16 December 2014. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ Saeed Kamali Dehghan. “Former queen of Iran on assembling Tehran's art collection”. The Guardian, 1 August 2012. Retrieved 6 December 2014. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ “Picasso is hiding in Iran: Part I”. Los Angeles Times, 19 September 2007. Retrieved 6 December 2014. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ Olga of Greece. “Masterpiece Basement: Part I”. New York Times, 2 December 2007. Retrieved 10 December 2014. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ “Picasso is hiding in Iran: Part II”. Los Angeles Times, 19 September 2007. Retrieved 6 December 2014. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «فرح پهلوی از جمع‌آوری آثار هنر معاصر در ایران می‌گوید». رادیو فردا، ۲۴ مرداد ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۱۲. 
  7. شاه‌زاده آرانی، «موزه هنرهای معاصر پلی بین شرق و غرب»، ۲۴.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ Robert Tait. “The art no one sees: a basement that symbolises cultural isolation”. The Guardian, 29 October 2007. Retrieved 10 December 2014. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ “Picasso is hiding in Iran: Part III”. Los Angeles Times, 19 September 2007. Retrieved 6 December 2014. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ «تحلیل معماری موزه هنرهای معاصر تهران». معماری‌نیوز، ۱۳ اسفند ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۹۳. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ خانی‌زاده، «طراحی موزه در ایران و جهان»، ۱۰۴.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ خانی‌زاده، «طراحی موزه در ایران و جهان»، ۱۰۶.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ خانی‌زاده، «طراحی موزه در ایران و جهان»، ۱۰۹.
  14. Museum of Contemporary Arts of Tehran. Iranian Chamber Society. 
  15. شاه‌زاده آرانی، «موزه هنرهای معاصر پلی بین شرق و غرب»، ۲۵.
  16. میرزایی و نادعلیان، «مطالعه موردی شش اثر هنر جدید در موزه هنرهای معاصر تهران».
  17. «نقشه و محل دقیق مجسمه‌های باغ مجسمه موزه هنرهای معاصر تهران». تارنمای گوشه. بازبینی‌شده در ۰۲ ژوئن ۲۰۱۳. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ «مونالیزای موزه هنرهای معاصر را به خارجی‌ها نمی‌دهیم». خبرگزاری مهر، ۱۸ آبان ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲ آذر ۱۳۹۳. 
  19. گنجینه بی نظیر موزه هنرهای معاصر تهران. رادیو فردا. بازبینی‌شده در ۳ اوت ۲۰۱۲. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ فاطمه حامدی‌خواه. «ارزش ۲٫۵ میلیارد دلاری گنجینه خارجی موزه هنرهای معاصرتهران». خبرگزاری فارس، ۲۶ شهریور ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۳. 
  21. Kim Murphy. “Picasso is hiding in Iran”. Los Angeles Times, 19 September 2007. Retrieved 27 November 2014. 
  22. Michael Fitzgerald. “A Rare Look at a Career's Missing Link”. Wall Street Journal, 5 March 2011. Retrieved 10 December 2014. 
  23. لارنس پولارد. «همکاری موزه هنرهای معاصر و گالری تیت لندن». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۸ ژوئن ۲۰۰۴. بازبینی‌شده در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۴. 
  24. Bockis, Victor. Warhol: the biography. Da Capo Press, 2003. ISBN ‎978-0306812729. 
  25. نیاکان، «شوق دیدار در نهانخانه چشم»، ۳۰-۳۲.
  26. نیاکان، «شوق دیدار در نهانخانه چشم»، ۲۶.

منابع[ویرایش]

  • خانی‌زاده، شهریار. طراحی موزه در ایران و جهان. چاپ ۳. هنر معاری قرن، ۱۳۹۲. 
  • شاه‌زاده آرانی، حسن. «موزه هنرهای معاصر پلی بین شرق و غرب». کتاب ماه کلیات (هنر معاری قرن)، ش. ۲۲ (۱۳۷۸). 
  • میرزایی، کرم و احمد نادعلیان. مطالعه موردی شش اثر هنر جدید در موزه هنرهای معاصر تهران. فصلنامه نگره، ۱۳۸۸. ۹۳-۱۰۵. 
  • نیاکان، سهیلا. «شوق دیدار در نهانخانه چشم». هفت، ش. ۲۴ (۱۳۸۴): ۲۶-۳۲. 

پیوند به بیرون[ویرایش]