قیصر (فیلم)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قیصر
Qeisar film poster.jpg
پوستر فیلم قیصر در سال ۱۳۴۸
کارگردان مسعود کیمیایی
تهیه‌کننده عباس شباویز
نویسنده مسعود کیمیایی
بازیگران بهروز وثوقی
ناصر ملک مطیعی
جمشید مشایخی
پوری بنایی
بهمن مفید
ایران دفتری
موسیقی اسفندیار منفردزاده
فیلم‌برداری مازیار پرتو
تدوین مازیار پرتو
تاریخ‌های انتشار ۱۰ دی ۱۳۴۸[۱]
کشور ایران
زبان فارسی

قِیْصَر نام فیلمی ایرانی ساختهٔ مسعود کیمیایی است، که در سال ۱۳۴۸ ساخته شده و بازیگرانی چون بهروز وثوقی، ناصر ملک‌مطیعی، ایران دفتری، پوری بنایی، بهمن مفید، جلال پیشواییان و شهرزاد در آن نقش آفرینی کرده و این فیلم از آغاز اکران موجی نو سینمای ایران بوده است.

داستان فیلم[ویرایش]

خطر لوث‌شدن: آنچه در زیر می‌آید ممکن است قضیه یا پایان ماجرا را لو دهد!

از فاطی توسط یکی از برادران آب‌منگل به نام منصور (جلال پیشواییان) هتک حرمت می‌شود. فاطی پس از نوشتن نامه‌ای به مادر (ایران دفتری) و دایی‌اش (جمشید مشایخی) خودکشی می‌کند و در بیمارستان جان می‌سپارد. فرمان (ناصر ملک‌مطیعی)، برادر بزرگ فاطی، پس از مطلع‌شدن از موضوع به دکان برادران آب‌منگل می‌رود. او توسط دو برادر منصور، رحیم (غلامرضا سرکوب) و کریم (حسن شاهین) غافل‌گیر و کشته می‌شود. قیصر (بهروز وثوقی) برادر کوچک فرمان، از سفر جنوب بازمی‌گردد و به قصد انتقام به سراغ برادران آب‌منگل می‌رود. او کریم را در حمام و رحیم را در کشتارگاه از پا در می‌آورد. سپس به اتفاق ننه‌مشهدی، رخت‌شوی محله‌شان، برای زیارت به مشهد می‌رود. وقتی قیصر از زیارت بازمی‌گردد از خبر مرگ مادرش مطلع می‌شود و در گورستان به هنگام تدفین مادرش، به کمک نامزدش (پوری بنایی) از چنگ پلیس می‌گریزد و به‌واسطهٔ رقاصه‌ای (شهرزاد) منصور را در ایستگاه راه‌آهن می‌یابد و او را به قتل می‌رساند و سرانجام خودش نیز با گلوله پلیس از پادرمی‌آید.[۲]

پایان خطر لوث‌شدن

بازیگران، شخصیت‌ها و صداپیشگان[ویرایش]

بازیگر نقش دوبلور[۳] درباره وضعیت
بهروز وثوقی قیصر منوچهر اسماعیلی قهرمان فیلم با زخم چاقو و گلوله نیم‌جان دستگیر می‌شود.
ناصر ملک‌مطیعی فرمان ایرج ناظریان برادر قیصر به‌دست برادران آب منگول کشته می‌شود.
پوری بنایی اعظم ژاله کاظمی نامزد قیصر -
جمشید مشایخی خان دایی منوچهر اسماعیلی دایی قیصر -
ایران دفتری مادر فهیمه راستکار مادر قیصر به مرگ طبیعی می‌میرد.
میرمحمد تجدد عباس صادق ماهرو برادر اعظم -
بهمن مفید میتی بهمن مفید دوست قیصر -
جلال پیشوایان منصور آب منگول جلال پیشواییان تجاوزکننده به خواهر قیصر به دست قیصر به قتل می‌رسد.
حسن شاهین کریم آب منگول محمود نوربخش قاتل فرمان به دست قیصر به قتل می‌رسد.
غلامرضا سرکوب رحیم آب منگول مهدی آرین‌نژاد یکی از برادران آب منگول به دست قیصر به قتل می‌رسد.
شهرزاد سهیلا ژاله کاظمی رقاصه و معشوقه منصور -

عوامل فیلم[ویرایش]

نظرات دیگران درباره فیلم[ویرایش]

بهروز وثوقی و جمشید مشایخی (پشت به تصویر) در نمایی از قیصر

علی شریعتی[ویرایش]

علی شریعتی از حامیان و طرفداران فیلم قیصر در زمان خود بود. مسعود کیمیایی در مصاحبه‌ای در این‌باره گفته: دیدار من با «دکتر شریعتی» خیلی قبل‌تر از نمایش «قیصر» اتفاق افتاده بود. اما خیلی‌ها این ماجرا را نمی‌دانند. «دکتر شریعتی» را چندین‌بار دیده بودم، اما شب نمایش «قیصر» بود که از دور ایشان را دیدم و سلام‌وعلیکی کردیم. این‌که می‌گویند «کیمیایی» هیچ‌وقت «دکتر شریعتی» را ندیده و با او حرف نزده، حرف درستی نیست. یادم هست او «قیصر» و «گاو» را دیده بود و می‌گفت بین این‌دو، فیلم مورد نظر ما «قیصر» است. چون معتقد بود «قیصر» فیلم «نر» و «پرحرکتی» از کار درآمده است. خیلی هم «قیصر» را دوست داشت و ابراز لطف می‌کرد، اما من هیچ‌وقت درباره این فیلم با او حرف نزدم؛ یعنی هیچ‌وقت فرصتش پیش نیامد. «شریعتی» درباره فیلم با عباس شباویز مفصل حرف زده بود و برای او از خوبی‌های فیلم گفته بود.

ابراهیم گلستان[ویرایش]

  • ابراهیم گلستان: «قیصر» یک فیلم گیرا و شایسته توجه کامل است. اگر این فیلم در حد قریحه و استعداد سازنده‌اش ساخته شده بود، یک فیلم برجسته می‌شد. برجستگی کنونی فیلم در این است که کار یک قریحه کمیاب است. قریحه‌ای که هنوز خود را به رشدی که شایسته‌اش است، نکشانده است ... «قیصر» یک فیلم گیرا و شایسته توجه کامل است. یک شاهکار کامل نیست. هر چند یک اشاره قاطع به یک قریحه نیرومند، یک فال روشن به ممکنات آینده است...

پرویز نوری[ویرایش]

  • پرویز نوری: ... و حالا قیصر به وجود آمده است، بعد از بیست سال انتظار، بعد از همه آن تو بمیری‌ها، بدبینی‌ها و بعد از تلاش خستگی‌ناپذیر و قابل ستایش در ایجاد یک سینمای واقعی در ملک.

نجف دریابندری[ویرایش]

  • نجف دریابندی: می‌گویند که چرا قیصر به کلانتری نرفته است تا افسر نگهبان با کمال جدیت به کارش رسیدگی کند؟ سؤال مهملی است. این از قضا سرگذشت آدمی است که به کلانتری نرفته است، آنهایی که به کلانتری رفته‌اند، سرگذشت دیگری دارند. اشخاص می‌توانند سرگذشت یکی از این آدم‌ها را روی پرده بیاورند. هرکس پرسید چرا قهرمان آنها به کلانتری رفته است، سؤالش به همان اندازه مهمل خواهد بود.

شهریار مندنی‌پور[ویرایش]

  • شهریار مندنی‌پور: «قیصر» فیلم است. اگر در روایت داستان نقص‌هایی دارد، اما در روایت سینمایی‌اش هنوز هم دیدنی است ... «قیصر» بدون در نظر گرفتن تحسین بیهوده و غیرهنری تاریخ‌گر، بدون توجه به جذبۀ توریستیِ آن مردانگی و روش‌هایِ زیستیِ زیرِ بازارچه‌ایِ به زوال رفته، هنوز دیدنی است و این به یمن روایت سینمایی آن است.

مجید اسلامی[ویرایش]

  • مجید اسلامی: حالا که سی سال بعد به نمایش جنجالی «قیصر» و پیامدهایش نگاه می‌کنیم، راحت‌تر به این موضوع پس می‌بریم که «قیصر» حاصل برخورد شهودی یک کارگردان با استعداد بود با موضوع و فضایی که با آن خیلی خوب آشنا بود و گروه بسیار خوبی هم در کنارش بود و همه اینها فیلم درخشانی پدید آورد که می‌توانست هم تماشاگرانش را از سینما راضی به بیرون بفرستد و هم معانی متعددی را به ذهن‌شان بکشاند.

داریوش ارجمند[ویرایش]

داریوش ارجمند نگاه واقع‌گرا را یکی از دلایل موفقیت فیلم «قیصر» دانسته و با عنوان اینکه این فیلم برخلاف دیگر فیلم‌های آن زمان در وهم و خیال نمی‌گذشت، افزوده بود: «این فیلم زندگی واقعی مردم را در ابعادی تکان‌دهنده در مقابل سینمای خیالی به نمایش گذاشت. این فیلم با استفاده از تکنیک و اندیشه‌ای نو و ارائه بازی‌های خلاقانه به قشر فرودست جامعه و دغدغه‌های آنها پرداخته که سبب می‌شود تا مخاطب با شصیت‌های فیلم حس هم‌ذات‌پنداری پیدا کند و این گامی مؤثر در جهت توجه مردم به این فیلم است.»

او با بیان اینکه «دفاع فردی و مبارزه یک تنه قیصر در برابر ظلم اعمال شده بر طبقه‌ای خاص، در میان مردم بازتاب خوبی داشت»، گفت: «در برهه‌ای که از اوضاع و احوال اجتماع، رفتارهای قشر ویژه‌ای از مردم را مد نظر داشت، کیمیایی توجه خود را به سمت عامه مردم متوجه کرد و آنها را به تصویر کشید.»

داریوش ارجمند با تأکید اینکه «قیصر» موج نویی در سینمای ایران ایجاد کرد، گفت: «هرچند پیش از «قیصر» تلاش‌هایی برای تصویر کردن واقعیت صورت گرفت که حاصل آن فیلم‌هایی چون «خشت و آیینه» ابراهیم گلستان و «شب قوزی» فرخ غفاری بود اما از آنجا که این فیلم‌ها با استقبال مردم همراه نبودند، نتوانستند جریانی را در سینمای ایران ایجاد کنند.»

داریوش ارجمند فیلم «قیصر» را متعلق به دورانی خاص می‌داند و معتقد است: «این فیلم در آن زمان رسالت ویژه‌ای را برعهده گرفت و نبض زمانه خود را به صدا در آورد.»

داریوش ارجمند در خاطره‌ای از علی شریعتی می‌گوید «فیلم «قیصر» را به همراه دکتر شریعتی دیدم. او نظر بسیار مثبتی دربارۀ این فیلم داشت. پس از تماشای فیلم، او در کلاس این مسئله را مورد توجه قرار داد و عنوان قیصر را استعاره‌ای از شکست شاه عنوان کرد.»

داریوش ارجمند از قول علی شریعتی نقل می‌کند «دکتر شریعتی با اشاره به صحنه‌ای از فیلم که قیصر پاشنه کفشش را ور می‌کشد، گفت من جورابی مشابه جوراب قیصر دارم که با تصور اینکه مختص بچه خوشتیب‌هاست از پوشیدن آن اجتناب می‌کردم، اما حالا با دیدن اینکه طبقه عام اجتماع هم از این جوراب‌ها می‌پوشد دیگر نگران این شبهه نیستم.»[۴]

هوشنگ کاووسی[ویرایش]

دکتر هوشنگ کاووسی در مقاله‌ای به اسم «از داج سیتی تا بازارچهٔ نایب گربه» به شدت به فیلم حمله کرد. کاووسی نوشت: «وقتی قیصر را تماشا می‌کنم وصلت آن را با فیلمفارسی عیان می‌بینم و در می‌یابم که این فیلم ثمر پیوند "بیگانه بیا" و غول بیابونی است که در قهوه‌خانهٔ قنبر اتفاق افتاده...»[۵][۱]

هوشنگ طاهری[ویرایش]

هوشنگ طاهری، از منتقدان هنری، در مقاله‌ای تند به فیلم تاخت: «قیصر بدون شک ارتجاعی‌ترین فیلمی است که تا کنون در سینمای ایران ساخته شده است. کیمیایی با این فیلم خود، درست در حساس‌ترین لحظه‌ای که سینمای مبتذل بومی ما در آخرین مراحل حیات خود دست و پا می‌زند و می‌رود که به یکباره در ابتذال روزافزون خود خفه شود، به یاریش می‌شتابد و با انتخاب موضوعی اشک‌انگیز و پرداختی احساساتی، بار دیگر حیاتی نو به این کالبد فاسد می‌دهد...»[۱]

جوایز[ویرایش]

  • بهترین فیلم به مفهوم مطلق، بهترین کارگردانی، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش اول. جشنواره فیلم سپاس تهران ۱۳۴۸
  • بهترین فیلم به مفهوم مطلق، بهترین کارگردانی، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش اول، بهترین هنرپیشهٔ مرد نقش دوم، بهترین موسیقی متن. جشنواره سپاس ۱۳۴۹
  • جایزهٔ اول سندیکای تهیه‌کنندگان ایران. ۱۳۴۸
  • جایزهٔ تمبر طلا ۱۳۴۸ - برنده جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد (بهروز وثوقی) در دومین جشنواره سینمایی سپاس تهران ۱۳۴۸
  • برنده جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل زن (ایران دفتری) دردومین جشنواره سینمایی سپاس تهران ۱۳۴۸
  • برنده جایزه بهترین کارگردانی (کیمیایی) در دومین جشنواره سینمایی سپاس تهران ۱۳۴۸
  • برنده جایزه بهترین موسیقی متن (اسفندیار منفردزاده) در دومین جشنواره سینمایی سپاس تهران ۱۳۴۸
  • حضور در جشنواره فوروم دزامایژ پاریس ۱۳۸۲ در فرانسه
  • حضور در دوره سوم جشنواره بین‌المللی سینما اتوپیا پاریس ۱۳۶۵ درفرانسه
  • حضور در جشنواره بین‌المللی فیلمها ایرانی موسسه فیلم برتانیا ۱۳۷۸ درانگلستان
  • حضور در جشنواره بین‌المللی موزه ماچیدا ۱۳۷۳ درژاپن
  • حضور در جشنواره مروری بر سینمای ایران در دهه هفتاد میلادی در موزه هنرهای گرافیکی ماچیدا (ژاپن) ۱۳۷۲
  • حضور در جشنواره بین‌المللی فیلم سه قاره نانت ـ دوره دوازدهم (فرانسه) ۱۳۷۲
  • جشنواره بین‌المللی فیلم مستند دانشگاه شیکاگو (آمریکا) ۱۳۷۹
  • جایزهٔ منتقدین تهران
  • نامزد شرکت در جشنواره بین‌المللی فیلم برلین

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ علی امینی نجفی. «فیلم قیصر؛ مانیفست ناموس‌پرستی». بی‌بی‌سی فارسی. بازبینی‌شده در 28/4/2014. 
  2. بهارلو، عباس. فیلمشناخت ایران، جلد یک. 
  3. «دوبله فیلمهای ایرانی یا صداگذاری فارسی به فارسی». کافه کلاسیک. 
  4. درباره قیصر
  5. «نقد دکتر امیرهوشنگ کاووسی بر فیلم قیصر: از (داج سیتی) تا بازارچهٔ نایب گربه». رادیوزمانه. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

قیصر در ایران آکتور