استان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اُستان یکی از واحدهای تقسیمات سیاسی کشوری است.

در جهان و در ایران اولین بار در دوره امپراطوری هخامنشیان ایران دارای ایالت شد و سرزمین ایران از چندین ایالت تشکیل شد. سپس کشورهای دیگر با این الگو کشورشان را دارای تقسیمات ایالتی کردند. رفته رفته و به مرور زمان و در دوره معاصر واژه ایالت از تقسیمات کشوری ایران برداشته شد و جای خود را به استان داد.[نیازمند منبع]

نکته:استان را با ایالت اشتباه نگیرید

ریشه‌شناسی نام[ویرایش]

استان بازمانده از ایرانی باستان -abi+stāna* است که مرکب از پیشوند -abi و -stāna* که مشتق از ریشهٔ -stā به معنی «ایستادن» است. در فارسی میانه awestām و در فارسی دری ustān گشته است.[۱]

استان با واژه‌های آلمانی Staat، انگلیسی state، ایسپانیایی Estado، فرانسوی État هم ریشه و با Province در انگلیسی، Provinz در آلمانی و Province در فرانسوی هم معنی است.

نکته:استان را با ایالت اشتباه نگیرید

تقسیمات کشوری در ایران[ویرایش]

نوشتار اصلی: تقسیمات کشوری در ایران

در زمان حکومت رضا شاه پهلوی، در دی‌ماه ۱۳۱۶ خورشیدی دو قانون خاص به تصویب رسید و با تجدید سازمان اداری کشور، ایالات پیشین ایران جای خود را به استان‌ها داد. استان‌ها به شهرستانها و شهرستانها به بخش‌ها و دهستانها تقسیم شدند. هر استان، استاندار خود و هر شهرستان، فرماندار خود را داشت و این دو مدیر مستقیماً به وسیله شخص شاه گمارده می‌شدند. با وجود تغییرات جزئی فراوانی که از آن زمان تاکنون در تقسیمات کشور صورت گرفته، اساس تقسیمات کشوری هم چنان قانون ۱۳۱۶ است.

در حال حاضر استاندار از سوی وزیر کشور انتخاب می‌شود و فرمانداران و بخشداران استان خود را انتخاب می‌کند، هم‌چنین دهستان از این واحدها حذف گردیده و تعداد استان‌های کشور به ۳۱ رسیده‌است.

حدود اختیارات استان[ویرایش]

نظام‌های سیاسی بر مبنای میزان استقلالی که برای واحدهای جغرافیایی کوچک‌تر خود قائل می‌شوند به دو دسته فدرال و حکومت‌های مرکز گرا تقسیم می‌شوند. کشورهایی مانندایالات متحده، کانادا، آلمان، اسپانیا، سوئیس و هند از جمله کشورهای فدذرال هستند که اختیارات زیادی را در امور داخلی به دولت‌ها و مجالس ایالتی اعطا می‌کنند. فدرالیسم بیشتر در کشورهای وسیع و پر جمعیت دیده می شود. مهمتر آنکه، پیشینه تاریخی کشور هایی که از بهم پیوستن مناطقی هم ریشه بوجودامده اند، مانند آلمان.

اختیارات استان‌ها در ایران از مشروطه تاکنون بسیار ناچیز بوده و همین اختیارات جزئی نیز همواره به دلیل انتخاب مسئولان منطقه توسط دولت و نبود پارلمان‌های محلی دردست منصوبین حکومت مرکزی بوده‌است.

تفاوت استان و ایالت[ویرایش]

استان در کشورهای غیر فدرال و ایالت در کشورهای فدرال جزو تقسیمات کشوری هستند. قدرت استان به مراتب کمتر از قدرت ایالت می باشد. استان زیر نظر وزارت کشور اداره می شود و وزیر کشور برای هر استان، استاندار که مسئول اجرای قوانین می باشد را منتصب می کند. استاندار نیز برای تقسیمات داخلی استان ( شهرستان ) برای هر شهرستان فرماندار انتخاب می کند. در اصل تمام قدرت استانها زیر نظر مستقیم دولت می باشد و قدرت خود را از دولت می گیرند. البته هر استان بنا به شرایط جغرافیایی، قومی قبیله ای، فرهنگی اختیارات اندکی دارد. اما در مقابل در ایالت دو قانون وجود دارد. اول قانون کشور است که هر ایالت باید از آن تبعیت کند و دوم قانون خود آن ایالت است که می تواند با قوانین ایالت دیگری در همان کشور کاملا متفاوت باشد. حدود اختیارات داده شده به ایالت مشابه اختیارات یک کشور مستقل اما اندکی کمتر است. می توان گفت ساختار دولت در کشورهای فدرال بین دولت مرکزی و ایالت های موجود در کشور تقسیم شده است.[نیازمند منبع]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی / محمد حسن دوست؛ زیر نظر بهمن سرکاراتی. - تهران: فرهنگستان ربان و ادب فارسی، نشر آثار، ۱۳۷۳، جلد اول، ص. ۹۰. ISBN 964-7531-28-1

منابع[ویرایش]

  • مرشدی‌زاده، علی، (روشنفکران آذری و هویت ملی و قومی) تهران، نشر مرکز، ۱۳۸۰ خ.، ص۱۷۷.
واحد تقسیمات کشوری ایران مسئول نهاد مربوطه مرکز
کشور وزیر کشور وزارت کشور پایتخت
استان استاندار استانداری مرکز استان
شهرستان فرماندار فرمانداری (ویژه) مرکز شهرستان
بخش بخشدار بخشداری مرکز بخش
دهستان دهدار دهداری مرکز دهستان
شهر شهردار شهرداری ندارد
روستا دهیار دهیاری ندارد