سردر باغ ملی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۱′۹.۸۶″ شمالی ۵۱°۲۵′۰.۹۳″ شرقی / ۳۵.۶۸۶۰۷۲۲° شمالی ۵۱.۴۱۶۹۲۵۰° شرقی / 35.6860722; 51.4169250

سردر باغ ملی
Bagh-melli.jpg
نام سردر باغ ملی
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان تهران
شهرستان تهران
اطلاعات اثر
نوع بنا دروازه
کاربری عمارت، باغ، سردر
دیرینگی دوره قاجار
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار
بانی اثر جعفرخان کاشانی، رضا پهلوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۹۶۸
تاریخ ثبت ملی ۲ اردیبهشت ۱۳۷۶

سردر باغ ملی، از بناهای به جا مانده از دوره قاجار می‌باشد که در سال‌های ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۴ توسط جعفرخان کاشانی احداث شده‌است. این بنا که یکی از نمادهای شهر تهران است[۱]، در خیابان سپه پیشین (امام خمینی کنونی)، در ضلع شرقی وزارت امور خارجه و در ضلع غربی اداره پست زمان رضا شاه پهلوی جای گرفته است.

پیشینه[ویرایش]

سر در باغ ملی و ساختمان‌های مجاور آن به دستور مستقیم رضا شاه و توسط جعفر خان کاشانی و کمک آلمانی‌ها در زمان پیش از بر افروخته شدن آتش جنگ جهانی دوم در تهران که پایتخت بود ساخته شد. در معماری داخلی آن از تصاویر کوروش و مردمان عهد هخامنشی استفاده شده‌است. کاشی کاری این بنا را استاد حسین کاشی پز انجام داده است.

در بالای این سردر پرچم شیر خورشید از هر دو طرف کشیده شده بود که در زمان جمهوری اسلامی اقدام به پاک کردن نشان شیر خورشید از آنها کردند. اکنون نیز از آن به عنوان بنای تاریخی یاد می‌شود که در آن فیلم‌هایی مانند مدار صفر درجه که داستانی در زمان عهد رضا خان است ساخته شده‌است.

عمارت سردر باغ ملی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در تهران، خیابان امام خمینی واقع شده و این اثر در تاریخ ۲ اردیبهشت ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۲]

نام‌گذاری[ویرایش]

2011 Bagh-Melli Tehran 6224114906.jpg

اين اثر به عنوان دروازه ورودی به ميدان مشق كه محوطه‌ای نظامی و در اختيار قشون بوده، ساخته شده است. چندی پس از ساختن این دروازه، طرح برپایی نخستين باغ همگانی شهر تهران (به نام باغ ملی) در زمین‌های درون میدان مشق برنامه‌ریزی و پیاده‌سازی شد و از این رو نام "دروازه ميدان مشق" به "سردر باغ ملی" دگرگون شد. با این حال باغ ملی چند سال بيشتر دوام نیاورد و در محوطه آن، ساختمان‌هایی از جمله ساختمان وزارت امور خارجه، كتابخانه ملی و موزه ايران باستان ساخته شد. اما نام اين باغ بر سر دروازه میدان مشق پا برجا ماند و سردر باغ ملی در جایگاه نمادی از معماری آن دوره در یادها باقی ماند.[۱]

ویژگی‌های معماری[ویرایش]

طراح ساخت اﯾﻦ سردر اﺳﺘﺎد ﺟﻌﻔﺮﺧﺎن ﻣﻌﻤﺎر ﮐﺎﺷﺎﻧﯽ اﺳﺖ . معماران دیگری هم او را یاری کرده‌اند. اﺳﺘﺎد اﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ، همﺳﻔﺖ ﮐﺎری را انجام داد، ﺳﺘﻮن‌ھﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ اﺳﺘﺎد ﮐﺮﯾﻢ ﻣﻨﯿﮋه و ﮐﺎﺷﯽھﺎی آن ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺘﺎد ﺧﺎک ﻧﮕﺎر ﻣﻘﺪم ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ.[۳]

این بنا با آمیزه‌ای از ﺳﺒﮏ معماری اﯾﺮاﻧﯽ - اروﭘﺎﯾﯽ به ویژه در کاشی‌کاری‌ها و کلاه‌فرنگی طراحی شده است. پی این بنا و پایه و شال ستون‌های هشت‌گانه آن و ساق ستون‌ها آجری است. در کاشیکاری‌های بخش‌های بالایی از طرح‌ها و تصاویر اسلیمی، مسلسل، میدان جنگ، شصت تیر، رضاشاه با تفنگ شصت تیر، دو فرشته پیروزی، پرچم سه رنگ ایران، گلوله توپ، ﭘﻠﻨﮓ، سروده‌ها و آیه‌های ﻗﺮآنی و نام‌های امامن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﺘﯿﺒﻪ زﯾﺮ ﮐﻼه ﻓﺮﻧﮕﯽ نوشته شده است. ﺑﺮ روی ﮐﺘﯿﺒﻪ ﻧﻤﺎی بیرونی سروده‌هایی از ﻧﺪﯾﻢ‌اﻟﻤﻠﮏ دیده می‌شود. کاشی‌کاری‌های این بنا با ﻧﻘﺶ دو ﺷﯿﺮ ﮐﻪ ﺗﺎﺟﯽ را در ﻣﯿﺎن ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ، ﭘﻠﻨﮓ ، ﺷﯿﺮ و ﺧﻮرﺷﯿﺪ و ﻣﺴﻠﺴﻞ طراحی شده اﺳﺖ. ﺳﺮدر ﯾﮏ دروازه ﺳﻮاره‌رو و دو در برای گذر ﭘﯿﺎده در دو سوی آن دارد. مواد ساخته شده این درها چدنی است. که در ﻗﻮرﺧﺎﻧﻪ تهران به دست اﺳﺘﺎد ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ.[۳]

در بخش بالایی این بنا، جایگاه دیده‌بانی، نقاره‌زنی و گذر نیروهای نظامی طراحی شده است. در کاشیکاری‌های این بنا عناصری برای یادبود کودتای سوم اسفند و فتح تهران به دست رضاخان وجود دارد که از آن میان می‌توان تخریب برج و بارو با گوله‌های توپ، رضاشاه در حال تیراندازی، دو فرشته پیروزی را نام برد.[۳]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «گذری از كوچه پس كوچه‌های تهران شهرسازی تهران نماد پيروزي فرد بر همه ساكنان شهر است». روزنامه آفتاب يزد، ۲۳ خرداد ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲۲ دی ۱۳۹۲. 
  2. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «اینجا میدان مشق نیست، اینجا میدان مشق بود». تارنمای تعطیلات نو، ۲۲ امرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۵ دی ۱۳۹۲. 
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ سردر باغ ملی موجود است.