سردر باغ ملی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۱′۹.۸۶″ شمالی ۵۱°۲۵′۰.۹۳″ شرقی / ۳۵.۶۸۶۰۷۲۲° شمالی ۵۱.۴۱۶۹۲۵۰° شرقی / 35.6860722; 51.4169250

سردر باغ ملی
Bagh-melli.jpg
نام سردر باغ ملی
کشور  ایران
استان تهران
شهرستان تهران
اطلاعات اثر
نوع بنا دروازه
کاربری عمارت، باغ، سردر
دیرینگی دوره قاجار
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار
بانی اثر جعفرخان کاشانی، رضا پهلوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۹۶۸
تاریخ ثبت ملی ۲ اردیبهشت ۱۳۷۶

سردر باغ ملی، از بناهای به جا مانده از دوره قاجار می‌باشد که در سال‌های ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۴ توسط جعفرخان کاشانی نوسازی شده‌ و اکنون یکی از نمادهای شهر تهران است[۱]، در خیابان سپه پیشین (امام خمینی کنونی)، در ضلع شرقی وزارت امور خارجه و در ضلع غربی اداره پست زمان رضا شاه پهلوی جای گرفته است.

میدان مشق[ویرایش]

نوشتار اصلی: میدان مشق

میدان مشق از بزرگترین میدان های نظامی بوده در حدود ۴۰۰ متر طول و ۴۰۰ متر عرض داشته است سربازخانه مرکزی در آن واقع بوده و نظامیان در آن مشق نظام می کردند. این میدان در زمان فتحعلی شاه قاجار بنیاد نهاده شد و در دوره ناصرالدین شاه تجدید و توسعه یافت.

در آن زمان میدان مشق دروازه‌ای زیبا پیدا کرد با یک درب دولنگه و دو طاق نمای مسدود که به صورت پخی بود، در ضلع جنوب شرقی میدان یعنی در شرق دروازه و سردر کنونی ایجاد گردید که به «سر در ناصری» معروف شد و بعضی مواقع ناصرالدین شاه از بالای آن به تماشای مشق نظامیان مشغول می شد.

از وقایع مهم این میدان می توان به اعدام میرزا رضا کرمانی قاتل ناصرالدین شاه و نیز اعدام شیخ فضل الله نوری اشاره کرد. [۲]

ویژگی‌های سردر باغ ملی[ویرایش]

سر در باغ ملی و پس از آن ساختمان‌های مجاور آن به دستور مستقیم رضا شاه و توسط جعفر خان کاشانی و کمک آلمانی‌ها (پیش از بر افروخته شدن آتش جنگ جهانی دوم) در تهران که پایتخت بود ساخته شد. این سردر در جانب شرقی سر در قبلی و با همان ابعاد و شکل ظاهری ساخته شد و پس از آن سر در قبلی ویران گردید.

سردر دارای یک گذرگاه بزرگ از میان و دو پیاده‌رو در طرفین است‌. در نمای خارجی‌ شامل اشعاری از ندیم الملک، نقوش کاشی‌کاری شده با نقش دو شیر که تاجی را در میان گرفته‌اند، پلنگ‌، شیر و خورشید، تیربار و گلوله‌های توپ به چشم می‌خورد.

نمای داخلی دارای این نقوش است: صحنه تسخیر تهران در کودتای ۱۲۹۹ در نزدیکی دروازه و برج و باروهای تهران (احتمالاً دروازه قزوین)، نگاره تمام قد سربازان لژیون قزاق، مسلسل و نقوش فرشته پیروزی که کم و بیش از حجاری‌های طاق بستان اقتباس گردیده است‌.

هر سه درب دارای دروازه‌های چدنی است‌ که در قورخانه تهران توسط استاد محمد علی کرمانی‌ ساخته شده است‌. [۳]

با ساختن ساختمان‌های مجاور، بخش جانبی ساختمان و کتیبه پوشانیده شد. در زمان جمهوری اسلامی اقدام به پاک کردن نشان شیر خورشید از میان پرچم ایران، دو طرف بالای سردر (نمای درونی و بیرونی) و نیز درون هلالی‌ها کردند. همچنین نیم‌تنه فلزی رضاشاه از بالای درب چدنی برداشته شد.

عمارت سردر باغ ملی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در تهران، خیابان امام خمینی واقع شده و این اثر در تاریخ ۲ اردیبهشت ۱۳۷۶ با شماره ۱۹۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۴]

طراحی و معماری[ویرایش]

طراح ساخت اﯾﻦ سردر اﺳﺘﺎد ﺟﻌﻔﺮﺧﺎن ﻣﻌﻤﺎر ﮐﺎﺷﺎﻧﯽ اﺳﺖ . معماران دیگری هم او را یاری کرده‌اند. اﺳﺘﺎد اﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ، همﺳﻔﺖ ﮐﺎری را انجام داد، ﺳﺘﻮن‌ھﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ اﺳﺘﺎد ﮐﺮﯾﻢ ﻣﻨﯿﮋه و ﮐﺎﺷﯽھﺎی آن ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺘﺎد ﺧﺎک ﻧﮕﺎر ﻣﻘﺪم ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ.[۵]

این بنا با آمیزه‌ای از ﺳﺒﮏ معماری اﯾﺮاﻧﯽ - اروﭘﺎﯾﯽ به ویژه در کاشی‌کاری‌ها و کلاه‌فرنگی طراحی شده است. پی این بنا و پایه و شال ستون‌های هشت‌گانه آن و ساق ستون‌ها آجری است. در کاشیکاری‌های بخش‌های بالایی از طرح‌ها و تصاویر اسلیمی، مسلسل، میدان جنگ، شصت تیر، رضاشاه با تفنگ شصت تیر، دو فرشته پیروزی، پرچم سه رنگ ایران، گلوله توپ، ﭘﻠﻨﮓ، سروده‌ها و آیه‌های ﻗﺮآنی و نام‌های امامن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﺘﯿﺒﻪ زﯾﺮ ﮐﻼه ﻓﺮﻧﮕﯽ نوشته شده است. ﺑﺮ روی ﮐﺘﯿﺒﻪ ﻧﻤﺎی بیرونی سروده‌هایی از ﻧﺪﯾﻢ‌اﻟﻤﻠﮏ دیده می‌شود. کاشی‌کاری‌های این بنا با ﻧﻘﺶ دو ﺷﯿﺮ ﮐﻪ ﺗﺎﺟﯽ را در ﻣﯿﺎن ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ، ﭘﻠﻨﮓ ، ﺷﯿﺮ و ﺧﻮرﺷﯿﺪ و ﻣﺴﻠﺴﻞ طراحی شده اﺳﺖ. ﺳﺮدر ﯾﮏ دروازه ﺳﻮاره‌رو و دو در برای گذر ﭘﯿﺎده در دو سوی آن دارد. مواد ساخته شده این درها چدنی است. که در ﻗﻮرﺧﺎﻧﻪ تهران به دست اﺳﺘﺎد ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ.[۵]

در بخش بالایی این بنا، جایگاه دیده‌بانی، نقاره‌زنی و گذر نیروهای نظامی طراحی شده است. در کاشیکاری‌های این بنا عناصری برای یادبود کودتای سوم اسفند و فتح تهران به دست رضاخان وجود دارد که از آن میان می‌توان تخریب برج و بارو با گوله‌های توپ، رضاشاه در حال تیراندازی، دو فرشته پیروزی را نام برد.[۵]

نام‌گذاری[ویرایش]

اين بنا به عنوان دروازه ورودی به ميدان مشق كه محوطه‌ای نظامی و در اختيار قشون بوده، ساخته شد. چندی پس از ساختن این دروازه، طرح برپایی نخستين باغ همگانی (پارک) شهر تهران (به نام باغ ملی) در زمین‌های درون میدان مشق برنامه‌ریزی و پیاده‌سازی شد و از این رو نام دروازه ميدان مشق به سردر باغ ملی دگرگون شد. با این حال باغ ملی چند سال بيشتر دوام نیاورد و در محوطه آن، ساختمان‌هایی از جمله ساختمان وزارت امور خارجه، كتابخانه ملی و موزه ايران باستان ساخته شد. اما نام اين باغ بر سر دروازه میدان مشق پا برجا ماند و سردر باغ ملی در جایگاه نمادی از معماری آن دوره در یادها باقی ماند.[۱]


نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «گذری از كوچه پس كوچه‌های تهران شهرسازی تهران نماد پيروزي فرد بر همه ساكنان شهر است». روزنامه آفتاب يزد، ۲۳ خرداد ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲۲ دی ۱۳۹۲. 
  2. آفتاب
  3. توریسم فا
  4. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ «اینجا میدان مشق نیست، اینجا میدان مشق بود». تارنمای تعطیلات نو، ۲۲ امرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۵ دی ۱۳۹۲.