باشگاه فوتبال استقلال تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
استقلال
Esteghlal FC.svg
نام کامل باشگاه باشگاه فرهنگی ورزشی استقلال تهران
لقب(ها) آبی‌های پایتخت
پسران آبی[۱]
اس اس[۲]
تاج[۳]
آبی‌پوشان[۴]
تاریخ تأسیس ۴ مهر ۱۳۲۴ (۶۸ سال پیش)[۵] با نام دوچرخه‌سواران
نام ورزشگاه

ورزشگاه آزادی

(گنجایش: ۸۴٫۴۱۲ نفر)[۶]
مالک وزارت ورزش و امور جوانان
مدیرعامل پرچم ایران بهرام افشار زاده
سرمربی پرچم ایران امیر قلعه‌نویی
لیگ جام خلیج فارس
۹۳–۱۳۹۲ پنجم
آدرس اینترنتی fcesteghlal.ir
Team colours
Kit body whitecollarplain.png
Team colours
Team colours
Kit shorts blue stripes.png
Team colours
Team colours
لباس اول
Kit left arm blueborder.png
Team colours
Kit body vneckblue.png
Team colours
Kit right arm blueborder.png
Team colours
Team colours
Team colours
لباس دوم
Kit left arm Esteghlal1314 Home.png
Team colours
Kit body Esteghlal1314 Home.png
Team colours
Kit right arm Esteghlal1314 Home.png
Team colours
Team colours
Team colours
لباس سوم
Soccerball current event.svg فصل جاری

باشگاه فوتبال استقلال تهران یکی از پرافتخارترین و پرهوادارترین باشگاه‌های فوتبال در ایران و آسیاست[۷] که در سال ۱۳۲۴ در شهر تهران بنیانگذاری شده‌است. استقلال تا پیش از انقلاب ایران تاج نام داشت.[۳]

این باشگاه هم‌اکنون در لیگ برتر ایران بازی می‌کند. استقلال با دو قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۰ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۱-۱۹۹۰) و دو نایب قهرمانی (جام باشگاه‌های آسیا ۹۲-۱۹۹۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۹-۱۹۹۸) و دو مقام سومی (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۰۲-۲۰۰۱)، پُرافتخارترین باشگاه فوتبال ایران در رقابت‌های آسیایی و دومین باشگاه پرافتخار تاریخ قاره آسیا محسوب می‌شود.[۳][۸][۹] استقلال همچنین با ۸ قهرمانی در بالاترین دسته فوتبال ایران، لیگ منطقه‌ای ایران یک بار، جام تخت جمشید یک بار، لیگ قدس یک بار، جام آزادگان ۲ بار و لیگ برتر ۳ بار، دومین تیم پرافتخار در لیگ ایران[۱۰] و با ۶ قهرمانی و ۳ نایب قهرمانی، پرافتخارترین تیم در جام حذفی ایران است.[۱۱] در مجموع استقلال با کسب ۱۶ عنوان قهرمانی در لیگ، جام حذفی و جام باشگاه‌های آسیا پرافتخارترین تیم ایران می‌باشد.[۱۲]
رقیب سنتی این باشگاه، پرسپولیس است. این دو باشگاه پرطرفدارترین و پرافتخارترین تیم‌های فوتبال ایران و برگزارکنندهٔ شهرآورد تهران هستند.[۳] فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال این باشگاه را پس از الهلال عربستان و یوکوهاما مارینوس ژاپن، سومین باشگاه برتر فوتبال آسیا در قرن بیستم اعلام کرده‌است.[۱۳] همچنین این فدراسیون، باشگاه فوتبال استقلال را با ۶۱۰ امتیاز در رتبه ۲۷۹مین باشگاه جهان در طی ۱۰ سال گذشته قرار داد که بر این اساس، بعد از باشگاه سپاهان که در رده ۲۳۳ جهان قرار دارد، تیم استقلال تهران دومین باشگاه فوتبال برتر ایرانی در طی ۱۰ سال اخیر می‌باشد.[۱۴] همچنین این باشگاه در مجموع امتیازات تیم‌ها در تاریخ لیگ برتر، در رتبه نخست قرار دارد و در مجموع تمام ادوار لیگ برتر ایران صاحب بیشترین گل زده و بیشترین برد می‌باشد.[۱۵]

طبق آخرین رده‌بندی برترین تیم‌های باشگاهی جهان، تیم استقلال تهران با ۱۲ پله صعود و کسب ۱۵۳ امتیاز، در رده ۵۵ جهانی قرار داشته و بهترین تیم ایرانی و سومین تیم در قاره آسیا بوده است.[۱۶] همچنین باشگاه استقلال طی دو سال پیاپی در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، عنوان پرتماشاگرترین تیم حاضر در مسابقات لیگ قهرمانان آسیا را از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا به خود اختصاص داد.[۱۷][۱۸]

تاریخچه

نوشتار اصلی: پیشینه باشگاه فوتبال استقلال تهران


دوچرخه سواران

نشان پیشین باشگاه تاج
ویرایش جدیدنشان پیشین باشگاه تاج

در سال ۱۳۲۴ تعدادی از دوچرخه‌سواران باسابقه و دارای عناوین قهرمانی در کشور تصمیم گرفتند با ایجاد مرکزی برای گردهمایی‌های دوستانه، پایه‌های یک تشکل صنفی را برپا کنند. باشگاه دوچرخه سواران در ۴ مهر ۱۳۲۴ توسط چند جوان نظامی و دانشجوی دوچرخه‌سواری در تهران تاسیس شد و در ابتدا فقط به دوچرخه‌سواری اختصاص داشت. اما بعداً رشته‌های دیگر از جمله فوتبال نیز به به فعالیت‌های باشگاه اضافه شدند و این درحالی بود که علی دانایی‌فرد باشگاه فوتبال نور را هدایت می‌کرد که بعد از شکست تیم فوتبال کارگر آبادان، مورد توجه دوچرخه‌سواران قرار گرفت و با مذاکرات قرار بر آن شد تا از آن پس تیم نور تحت عنوان تیم فوتبال دوچرخه سواران فعالیت کند.[۱۹] تیم فوتبال دوچرخه‌سواران از ابتدا با لباس آبی رنگ در مسابقات حاضر[۲۰] و در میان تیم‌های شاهین، سرباز و دارایی در رقابت‌های اصلی فوتبال ایران بازی می‌کرد[۱۹]". اولین بازی رسمی تیم دوچرخه سواران در ۱۵ اسفند ۱۳۲۸ و در برابر تیم شاهین و در حضور بیش از ۲۰ هزار تماشاگر در ورزشگاه امجدیه برگزار شد، که در آن دیدار تیم دوچرخه سواران توانست با نتیجه ۱-۰ پیروز شود.[۲۰]

تاج

تیم قدیمی تاج، منصورپور حیدری دومین نفر نشسته از چپ

در سال ۱۳۲۸ پرویز خسروانی امتیاز باشگاه دوچرخه‌سواران را در اختیار گرفت و نام آن بعد از بحث و رای‌گیری بین اعضای هیات مدیره به «باشگاه فوتبال تاج» تغییر و به ثبت رسید. مدیر باشگاه، سروان پرویز شیخان بود. حضور افرادی نظیر اسدالله علم، نخست وزیر وقت در هئیت مدیره باعث شد تا بودجه قابل توجهی در اختیار باشگاه قرار گیرد.[۱۹]

استقلال

پس از انقلاب ۱۳۵۷ با مشورت برخی از بازیکنان قدیمی باشگاه (ازجمله علی جباری، منصور پورحیدری، کردنوری، عنایت آتشی و جلالی) نام باشگاه تاج به باشگاه استقلال، تغییر کرد.[۱۹]

نام، نماد و رنگ

باشگاه در سال ۱۳۲۴ با نام دوچرخه‌سواران بنیانگذاری شد.[۲۱][۲۲] پس از ثبت باشگاه به نام پرویز خسروانی و علی عبدالهی نوروزی، نام باشگاه با تصویب هیئت مدیره در تاریخ ۱ اسفند ۱۳۲۸[۲۳] به تاج تغییر یافت.[۲۱] پس از وقوع انقلاب، باشگاه استقلال نام نهاده شد.[۲۱][۲۲] رنگ لباس استقلال از آغاز، آبی بوده‌است[۲۱] و رنگ آبی یکی از نمادهای این باشگاه به شمار می‌رود و از این رو آبی‌پوشان یکی از لقب‌های باشگاه‌است.[۴]

هواداران

نمایی از هواداران استقلال در ورزشگاه آزادی در جریان بازی پایانی لیگ ۹۲–۱۳۹۱ با داماش گیلان اردیبهشت ۱۳۹۲

بر پایه نظرسنجی‌های انجام شده باشگاه استقلال به همراه پرسپولیس به عنوان پرهوادارترین باشگاه‌های فوتبال ایران معرفی شده‌اند.[۲۴] با این که باشگاه استقلال در تهران قرار دارد، در سراسر ایران هوادار دارد و در بازی‌های خارج از خانه نیز عده زیادی برای تشویق آن‌ها به ورزشگاه می‌روند. این باشگاه در اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس هم نیز هوادارانی دارد و بیشتر ایرانی‌ها ساکن در خارج از ایران هم از هواداران استقلال بشمار می‌روند در فصل ۹۹-۱۹۹۸ جام باشگاه‌های آسیا و در بازی، استقلال و جوبیلو ایواتا ژاپن که در ورزشگاه آزادی برگزار می‌شد، با حضور ۱۲۰ هزار نفر، پرتماشاچی‌ترین بازی تاریخ جام باشگاه‌های آسیا بوده‌است.

همچنین در بازی پایانی پنجمین دوره لیگ برتر و در مقابل برق شیراز که به پیروزی ۴ بر ۱ استقلال و قهرمانی این تیم منجر شد، تعداد ۱۱۰ هزار نفر از هواداران استقلال برای دیدن قهرمانی تیم محبوبشان به ورزشگاه آمدند که پرتماشاچی ترین بازی تاریخ لیگ برتر ایران بوده‌است. البته لازم به ذکر است که طرفداران استقلال تهران در استان خوزستان نسبت به شهرهای دیگر حتی پایتخت بسیار بیشتر هستند و بسیاری از مردم شهر اهواز را به شهر استقلال تشبیه می‌کنند.[۲۵]

همچنین در سال ۲۰۱۰ میلادی بر اساس نظرسنجی سایت فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار، فرهاد مجیدی کاپیتان آن زمان استقلال به پشتوانه هواداران بیشمار استقلال به عنوان محبوب‌ترین بازیکن جهان در سال ۲۰۱۰ شناخته شد.[۲۶]

رقیبان سنتی

شهرآورد تهران

نوشتار اصلی: شهرآورد تهران
نمایی از هواداران استقلال در ورزشگاه آزادی در جریان ۶۹امین شهرآورد تهران، ۲۳ مهر ۱۳۸۹

بازی میان استقلال و پرسپولیس، دو باشگاه پرهوادار و پرافتخار ایران، مهم‌ترین مسابقهٔ باشگاهی فوتبال در ایران است.[۳] نخستین بازی دو تیم در روز ۱۶ فروردین ۱۳۴۷، نخستین بازی رسمی پرسپولیس بود که با نتیجهٔ بدون گل پایان یافت.[۲۷] فردای آن روز، روزنامه کیهان ورزشی (مهمترین روزنامه ورزشی آن زمان) روی جلد خود هیچ چیز از بازی ننوشت و تیتری از فوتبال دخترها داشت.[۲۸] بر خلاف گذشته، امروزه این بازی همواره با حساسیت بالا و تماشاگران زیاد همراه‌است و برگزاری آن بازتاب‌های زیادی در ایران دارد.[۳][۲۹] معمولاً این بازی را حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در ورزشگاه آزادی تهران تماشا می‌کنند.[۳] این شهرآورد گاهی به خشونت میان بازیکنان، و درگیری میان هواداران می‌انجامد و هولیگان‌ها به ناوگان حمل و نقل عمومی از جمله اتوبوس‌ها آسیب می‌زنند.[۲۹][۳۰] مجله ورلدساکر در شماره ژوئیه ۲۰۰۸ خود، فهرستی از ۵۰ شهرآورد دنیا منتشر کرد؛ و شهرآورد تهران را در رتبه ۱ام آسیا و ۲۲وم جهان قرار داد.[۳۱]

سپاهان اصفهان

نوشتار اصلی: هماوردی استقلال و سپاهان

از سال ۱۳۵۰ دو باشگاه استقلال و سپاهان دیدارهای متعددی در قالب مسابقات لیگ، حذفی و دوستانه با یک‌دیگر برگزار کرده‌اند. رقابت این دو تیم از دیرباز جذاب و دیدنی بوده و در حال حاضر این دیدار در لیگ برتر برای هر دوتیم و هواداران آن‌ها از جذابیتی خاص و حساسیت بالایی برخوردار است که این دیدار از مسابقات مهم هر فصل این دو تیم به شمار می‌رود.

ورزشگاه و دارایی‌ها

نوشتار اصلی: ورزشگاه آزادی تهران
هواداران استقلال در ورزشگاه آزادی تهران
استقلال–برق شیراز، هفته پایانی لیگ برتر پنجم

استقلال هم‌اکنون برای بازی‌های خانگی خود ورزشگاه آزادی را اجاره می‌کند.[۳۲][۳۳] این باشگاه پیش از ساخته شدن ورزشگاه آزادی تهران، در ورزشگاه امجدیه (شهید شیرودی کنونی) به میدان می‌رفت. استقلال در پی بازسازی چمن ورزشگاه آزادی، در فصل ۸۲-۸۱ بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه تختی برگزار کرد.[۳۴]

در روز ۱۶ تیر ۱۳۸۷، کلنگ کمپ اختصاصی باشگاه استقلال در پارک ارم تهران به زمین خورد.[۳۵] علی فتح‌الله‌زاده، مدیرعامل آن زمان استقلال اعلام کرد که ارزش این کمپ ۷۰ میلیارد تومان است.[۳۶]

بالاخره در بهار سال ۱۳۹۰ انتظار هواداران استقلال به سر رسید و علی فتح الله‌زاده مدیرعامل استقلال کمپ اختصاصی باشگاه را افتتاح کرد. کمپ اختصاصی استقلال تهران به یاد و نام بازیکن و مربی سابق استقلال ناصر حجازی نامگذاری شده‌است.

باشگاه استقلال در تیر ۱۳۸۸، با پرداخت ۲ میلیارد تومان مالک ۱٪ از سهام بانک تات شد،[۳۷] این کار در آغاز با استقبال کارشناسان روبرو شد و اقدامی جهت سودآوری آینده باشگاه دانسته‌شد.[۳۸] در پایان سال ۱۳۸۸، استقلال به دلیل اختلاف‌های مدیریتی سهمش را با ۱۸٪ سود واگذار کرد.[۳۹]

آمار و رکوردها

نوشتار اصلی: آمار و رکوردهای باشگاه استقلال تهران


فصل‌های اخیر

نوشتار اصلی: فهرست فصل‌های باشگاه فوتبال استقلال تهران
فصل لیگ برتر جام حذفی جام باشگاه‌های آسیا
۸۱–۱۳۸۰
دوم
قهرمان
۸۲–۱۳۸۱ ۹ام
۱/۸ نهایی
حذف در مرحله گروهی
۸۳–۱۳۸۲
دوم
نایب قهرمان
۸۴–۱۳۸۳
سوم
۱/۱۶ نهایی
۸۵–۱۳۸۴
قهرمان
انصراف از ۱/۴ نهایی به دستور هیأت مدیره
۸۶–۱۳۸۵ ۴ام
۱/۱۶ نهایی
حذف به علت ارسال نکردن مدارک
۸۷–۱۳۸۶ ۱۳ام
قهرمان
۸۸–۱۳۸۷
قهرمان
۱/۱۶ نهایی
حذف در مرحله گروهی
۸۹–۱۳۸۸
سوم
۱/۸ نهایی
۱/۸ نهایی
۹۰–۱۳۸۹
دوم
نیمه نهایی
حذف در مرحله گروهی
۹۱–۱۳۹۰
سوم
قهرمان
۱/۸ نهایی
۹۲–۱۳۹۱
قهرمان
نیمه نهایی
۹۳–۱۳۹۲ ۵ام
نیمه نهایی

عملکرد در آسیا

ردیف
سال
عنوان بازی ها
بازی
برد
تساوی
شکست
زده
خورده
تفاضل
عملکرد
۱ ۱۹۷۰ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۴ ۴ ۰ ۰ ۱۰ ۱ ۹+ قهرمان
۲ ۱۹۷۱ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۵ ۳ ۱ ۱ ۸ ۵ ۳+ سوم
۳ ۱۹۹۰-۹۱ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۵ ۲ ۰ ۱۱ ۴ ۷+ قهرمان
۴ ۱۹۹۱-۹۲ جام باشگاه‌های آسیا ۵ ۲ ۲ ۱ ۹ ۳ ۶+ نائب قهرمان
۵ ۱۹۹۸-۹۹ جام باشگاه‌های آسیا ۶ ۴ ۰ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ نائب قهرمان
۶ ۲۰۰۱-۰۲ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۴ ۱ ۲ ۱۹ ۱۲ ۷+ سوم
۷ ۲۰۰۲-۰۳ لیگ قهرمانان آسیا ۳ ۱ ۰ ۲ ۵ ۷ ۲- حذف در مرحله گروهی
۸ ۲۰۰۷ لیگ قهرمانان آسیا به دلیل دیر فرستادن مدارک حذف شد کنارگذاشته شدن از طرف AFC
۹ ۲۰۰۹ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۰ ۴ ۲ ۶ ۱ ۲- حذف در مرحله گروهی
۱۰ ۲۰۱۰ لیگ قهرمانان آسیا ۷ ۳ ۲ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۱ ۲۰۱۱ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۲ ۲ ۱۱ ۱۰ ۱+ حذف در مرحله گروهی
۱۲ ۲۰۱۲ لیگ قهرمانان آسیا ۹ ۵ ۲ ۲ ۱۳ ۶ ۷+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۳ ۲۰۱۳ لیگ قهرمانان آسیا ۱۲ ۷ ۳ ۲ ۲۰ ۱۲ ۸+ نیمه نهایی
۲۰۱۴ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۱ ۳ ۷ ۷ ۰ حذف در مرحله گروهی
مجموع عملکرد (در ۱۴ دوره) ۸۳ ۴۲ ۲۰ ۲۱ ۱۴۱ ۹۶ ۴۵+ ۲ عنوان قهرمانی+۲ عنوان نائب قهرمانی+۲ مقام سومی

تیم‌های دیگر

خانواده تیم‌های تاج

تاج مسجدسلیمان، سال ۱۳۵۰

در دهه ۱۳۴۰، باشگاه تاج و شاهین، اولین باشگاه‌هایی بودند که در ایران مدرسه فوتبال راه‌اندازی کردند.[۴۰] بازیکنان این مدارس فوتبال، پشتوانه‌ای برای آینده باشگاه بودند.[۴۰] باشگاه تاج در آن زمان پشتوانه مالی خوبی داشت،[۴۰] و در بیشتر شهرستان‌ها دارای شعبه بود.[۴۰][۴۱] اهواز، رشت، مسجدسلیمان و همدان از جمله این شهرها بودند.[۴۰] این شعبه‌ها، حتی پس از پیروزی انقلاب نیز بنیان باشگاه استقلال را تشکیل می‌دادند.[۴۱]
یکی از شعبه‌های موفق، تاج اهواز بود که از همان ابتدا گروهی از بازیکنان خوب استان خوزستان را داشت و حتی توانست امتیاز لازم برای صعود به جام تخت جمشید ۱۳۵۲ را بدست‌آورد، اما چون مطابق قانون تنها یک تیم از هر باشگاه می‌توانست در بالاترین دسته بازی کند؛ (و تاج تهران نیز در این دسته بود) از صعود باز ماند.[۴۲] دو سال پیش از آن نیز، تاج مسجدسلیمان در سال ۱۳۵۰ در جام منطقه‌ای ایران شرکت کرده‌بود و در میان ۸ تیم، ششم شده‌بود.[۴۳]
پس از انقلاب نیز، استقلال رشت (که زیر نظر شهرداری رشت بود)[۴۴] و استقلال اهواز در رده‌های بالای لیگ فوتبال ایران حضور داشتند. بعدها امتیاز استقلال رشت به پگاه گیلان فروخته شد، اما استقلال اهواز تاکنون در فوتبال ایران حضور دارد. با این که استقلال اهواز، برخلاف استقلال تهران توسط بخش خصوصی مدیریت می‌شود[۴۵] و دو باشگاه ارتباطی با هم ندارد، گاهی «برادر» یکدیگر خوانده می‌شوند.[۴۶][۴۷]

تیم‌های پایه

تیم‌های پایه استقلال در چهار رده سنّی امید، جوانان، نوجوانان و نونهالان است.[۴۸] تیم‌های پایه استقلال در ورزشگاه مرغوبکار که در نازی‌آباد تهران قرار دارد تمرین می‌کنند.[۴۹]

تیم زنان

تیم فوتبال دختران تاج در سال ۱۳۴۹، پیش از برد ۶-۰ برابر دیهیم.

باشگاه تاج، نخستین باشگاه فوتبال در ایران بود که برای زنان کلاس فوتبال تمرینی گذاشت و از پیشگامان فوتبال زنان در ایران بود.[۵۰] در تابستان ۱۳۸۷، رئیس کمیته بانوان فدراسیون فوتبال ایران از این باشگاه درخواست کرد تا در لیگ شرکت کند.[۵۱] در بهمن ۱۳۸۷، خبر بازی دوستانه تیم نوجوانان پسر (به مربیگری علیرضا منصوریان) و تیم دختران استقلال منتشر شد. این واقعه پس از انقلاب بی‌سابقه بود و جنجال و واکنش‌های بسیاری برانگیخت.[۵۲][۵۳] این بازی دوستانه، منجر به انحلال تیم زنان استقلال شد.[۵۴]

دست‌آوردها

نوشتار اصلی: فهرست افتخارات باشگاه فوتبال استقلال تهران
  • جدول زیر شامل موفق ترین تیم‌های ۱۲ دوره لیگ حرفه‌ای ایران می‌باشد.(این جدول تا پایان لیگ دوازدهم تنظیم شده‌است.)
رتبه
تیم
دوره
بازی
برد
تساوی
شکست
زده
خورده
تفاضل
امتیاز
بهترین عنوان
بدترین عنوان
تعداد قهرمانی
۱ استقلال ۱۲ ۳۷۲ ۱۸۳ ۱۱۷ ۷۲ ۵۶۸ ۳۶۰ ۲۰۸+ ۶۶۶ قهرمان سیزدهم سه بار
۲ سپاهان ۱۲ ۳۷۲ ۱۷۴ ۱۱۱ ۸۷ ۵۶۱ ۳۶۹ ۱۹۲+ ۶۲۸ قهرمان دهم چهار بار
۳ پرسپولیس ۱۲ ۳۷۲ ۱۵۸ ۱۲۷ ۸۷ ۵۳۱ ۴۰۸ ۱۲۳+ ۵۹۵ قهرمان دوازدهم دو بار
۴ ذوب آهن ۱۲ ۳۷۲ ۱۵۲ ۱۲۱ ۹۹ ۴۶۱ ۳۷۶ ۸۵+ ۵۷۷ نایب قهرمان چهاردهم -
  • جدول زیر هم لیست باشگاه‌ها همراه با تعداد و سال‌های قهرمانی و نایب قهرمانی آن‌ها را در لیگ قهرمانان آسیا نشان می‌دهد (جام باشگاه‌های آسیا نیز گنجانده شده‌است).
تیم قهرمانی‌ها نایب قهرمانی‌ها سال‌های قهرمانی سال‌های نایب قهرمانی
پرچم کره جنوبی پوهانگ استیلرز ۳ ۰ ۱۹۹۶-۹۷ ,۱۹۹۷-۹۸ ,۲۰۰۹ -
پرچم ایران استقلال ۲ ۲ ۱۹۷۰ ,۱۹۹۰-۹۱ ۱۹۹۱-۹۲ ,۱۹۹۸-۹۹
پرچم عربستان سعودی الهلال ۲ ۲ ۱۹۹۱-۹۲ ,۱۹۹۹-۲۰۰۰ ۱۹۸۶-۸۷ ,۱۹۸۷-۸۸
پرچم کره جنوبی سئونگنام ایلهوا چونما ۲ ۲ ۱۹۹۵-۹۶ ,۲۰۱۰ ۱۹۹۶-۹۷ ,۲۰۰۴
پرچم عربستان سعودی الاتحاد ۲ ۱ ۲۰۰۵ ,۲۰۰۴ ۲۰۰۹
  • دلیل جایگاه دومی استقلال تهران دو عنوان سومی در سال‌های ۰۲–۲۰۰۱، ۱۹۷۱ در جام باشگاه‌های آسیا می‌باشد

کشوری

استانی

  • جام باشگاه‌های تهران
    • قهرمانی (۱۵): ۱۳۲۸، ۱۳۳۱، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۸، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۴، ۱۳۶۹ ۱۳۷۳
    • نایب قهرمانی (۷): ۱۳۲۵، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۴۸، ۱۳۶۱، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹
  • جام‌حذفی باشگاه‌های تهران
    • قهرمانی (۴): ۱۳۲۶، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸
    • نایب قهرمانی (۲): ۱۳۲۵، ۱۳۴۹

آسیایی

بازیکنان

بازیکنان کنونی

مطابق با آیین نامه نقل و انتقالات لیگ برتر در فصل ۹۳-۱۳۹۲، باشگاه‌های لیگ برتری مجاز به استفاده از ۲۱ بازیکن بزرگسال، ۶ بازیکن زیر ۲۳ سال، ۵ بازیکن زیر ۲۱ سال و ۳ بازیکن زیر ۱۹ سال می‌باشند. در این میان هر تیم می‌تواند از ۴ بازیکن خارجی، شامل حداقل یک بازیکن آسیایی، استفاده کند.[۵۹]

فهرست زیر بازیکنان کنونی استقلال تهران را نشان می‌دهد.[۶۰][۶۱]

شماره نقش بازیکن
۱ پرچم ایران دروازه‌بان محسن فروزان
۲ پرچم ایران هافبک خسرو حیدری
۴ پرچم ایران مدافع امیرحسین صادقی
۵ پرچم ایران مدافع حنیف عمران‌زاده
۶ پرچم ایران هافبک امید ابراهیمی
۸ پرچم ایران هافبک پژمان نوری
۹ پرچم ایران مهاجم آرش برهانی
۱۰ پرچم ایران مهاجم سجاد شهباززاده
۱۱ پرچم ایران مهاجم محمد قاضی
۱۴ پرچم ایران هافبک آندرانیک تیموریان
۱۲ پرچم برزیل دروازه‌بان آلبرتو رافائل دا سیلوا
شماره نقش بازیکن
۱۳ پرچم عراق هافبک جاسم کرار
۱۴ پرچم ایران هافبک آندرانیک تیموریان
۱۵ پرچم ارمنستان مدافع هرایر مکویان
۱۶ پرچم ایران هافبک هاشم بیک‌زاده
۱۸ پرچم ایران مهاجم سهیل اصغرزاده
۲۱ پرچم ایران دروازه‌بان فرزین گروسیان
۲۳ پرچم ایران هافبک مهدی کریمیان
۲۷ پرچم ایران مدافع میلاد سلیمانی
۲۸ پرچم ایران هافبک محسن کریمی
۳۴ پرچم ایران هافبک میلاد فخرالدینی
پرچم ایران هافبک یعقوب کریمی (قرضی از سپاهان)

بازیکنان پیشین

برای دیدن نام بازیکنان پیشین باشگاه که در ویکی‌پدیا مقاله دارند، رده:بازیکنان باشگاه استقلال را ببینید.

بازیکنان جام جهانی

بازیکنان المپیک

کاپیتان‌ها

# نام ملیت دوران بازی
در استقلال
دوران
کاپیتانی
شماره
پیراهن
۱
محمدرضا عادلخانی پرچم ایران ۱۹۷۲–۱۹۷۵ ۱۹۷۳–۱۹۷۵
-
۲
حسن روشن پرچم ایران ۱۹۶۹–۱۹۷۸
۱۹۸۴–۱۹۸۸
۱۹۷۵–۱۹۷۸
۱۰
۳
ناصر حجازی پرچم ایران ۱۹۶۷–۱۹۷۷
۱۹۸۰–۱۹۸۶
۱۹۸۰–۱۹۸۶
۱
۳
جعفر مختاری‌فر پرچم ایران ۱۹۸۳–۱۹۹۲ ۱۹۸۸–۱۹۸۹
۱۰
۴
شاهین بیانی پرچم ایران ۱۹۷۹–۱۹۹۲ ۱۹۹۰–۱۹۹۲
۵
۵
امیر قلعه‌نویی پرچم ایران ۱۹۸۹–۱۹۹۷ ۱۹۹۲–۱۹۹۷
۸
۶
جواد زرینچه پرچم ایران ۱۹۸۶–۲۰۰۱ ۱۹۹۷–۲۰۰۱
۲
۷
مهدی پاشازاده پرچم ایران ۱۹۹۷–۱۹۹۸
۲۰۰۰–۲۰۰۳
۲۰۰۱–۲۰۰۳
۱۰
۸
محمود فکری پرچم ایران ۱۹۹۲–۱۹۹۳
۱۹۹۵–۲۰۰۷
۲۰۰۳–۲۰۰۷
۶
۹
علی‌رضا منصوریان پرچم ایران ۱۹۹۵–۱۹۹۷
۲۰۰۳–۲۰۰۸
۲۰۰۷–۲۰۰۸
۱۰
۱۰
فرهاد مجیدی پرچم ایران ۱۹۹۷–۱۹۹۹
۲۰۰۰–۲۰۰۱
۲۰۰۷–۲۰۱۲
۲۰۱۳
۲۰۰۸– ۲۰۱۳
۷
۱۱
سید مهدی رحمتی پرچم ایران ۲۰۱۳ - ۲۰۱۴ ۲۰۱۳ -
۱
۱۱
آرش برهانی پرچم ایران ۲۰۰۸ - ۲۰۱۴ - ۲۰۱۵
۹

مربیان

نوشتار اصلی: فهرست مربیان باشگاه فوتبال استقلال تهران


کادر کنونی

پرچم ایران میرشاد ماجدی سرپرست
پرچم ایران امیر قلعه نویی سرمربی
پرچم ایران جواد زرینچه مربی
پرچم ایران محمود فکری مربی
پرچم ایران ستار همدانی دستیار
پرچم ایران کریم بوستانی مربی دروازه‌بان‌ها
پرچم ایران دکتر امیر حاجی قاسم مربی بدنساز
پرچم ایران ایمان عالمی مربی آنالیزور
پرچم ایران علی لطیفی ایمان عالمی نیما رسولی آنالیزور
پرچم ایران سیروس دین محمدی مشاور سرمربی
پرچم ایران محمد حیرانی مدیر رسانه
پرچم ایران مدد جباری مدیر تدارکات
پرچم ایران حسین امانتی تدارکات

مربیان برجسته پیشین

در این جدول تنها جام‌های رسمی شامل لیگ باشگاه‌های ایران، جام حذفی ایران، لیگ باشگاه‌های تهران، و جام باشگاه‌های آسیا ذکر می‌شود.

نام دوران جام‌ها
کشوری آسیایی جمع
لیگ حذفی دیگر
جام‌ها
جام
باشگاه‌ها
پرچم یوگسلاوی زدراکو رایکوف
۱۳۴۸–۱۳۵۵
۲
۰
۲
۱
۵
پرچم ایران منصور پورحیدری
۱۳۶۴-۱۳۶۲
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۷۴–۱۳۷۵
۱۳۷۹–۱۳۸۱
۲
۲
۳
۱
۸
پرچم ایران ناصر حجازی
۱۳۷۵–۱۳۷۸
۱۳۸۶
۱
۰
۰
۰
۱
پرچم ایران امیر قلعه‌نویی
۱۳۸۱ (مربی موقت)
۱۳۸۲–۱۳۸۵
۱۳۸۸–۱۳۸۷
۱۳۹۱–تاکنون
۳
۲
۰
۰
۵
پرچم ایران پرویز مظلومی
۱۳۹۱–۱۳۸۹
۰
۱
۰
۰
۱

چارت مدیریتی

پرچم ایران وزارت ورزش و جوانان مالک
پرچم ایران بهرام افشار زاده مدیرعامل
پرچم ایران علی نظری جویباری معاون ورزشی باشگاه
پرچم ایران محسن بزرگی معاون حقوقی باشگاه
پرچم ایران غلامحسین زمان آبادی معاون فرهنگی و اجتماعی باشگاه
پرچم ایران غلام‌حسین مظلومی مشاور عالی فنی باشگاه
پرچم ایران محمودرضا نواده بابایی مسئول کمیته روابط عمومی باشگاه
پرچم ایران علی جباری مسئول کمیته پیشکسوتان
پرچم ایران سید پندار توفیقی رئیس کمیته اقتصادی و توسعه بازار
پرچم ایران فریدون انتظاری رئیس کمیته روابط بین‌الملل
پرچم ایران جواد گودرزی رئیس کمیته انضباطی
پرچم ایران علی مژدهی رئیس کمیته استیناف
پرچم ایران امین نوروزی رئیس کمیته پزشکی
پرچم ایران منصور پورحیدری رئیس کمیته فنی
پرچم ایران ناصر محمودی فر مشاور عالی حقوقی
پرچم ایران اصغر حاجیلو مشاور ورزشی باشگاه و مشاور مدیر عامل
پرچم ایران عباس نقدی‌زاده رئیس کانون هواداران
پرچم ایران محمد حسن خاوری نژاد سرپرست کمپ
پرچم ایران کامران صاحب پناه رئیس هیئت مدیره و عضو هیئت مدیره
پرچم ایران سید سعیدرضا افجه‌ای سخنگوی باشگاه و عضو هیئت مدیره
پرچم ایران بهرام افشارزاده عضو هیئت مدیره
پرچم ایران رضا صادق پور رئیس آکادمی و عضو هیئت مدیره
پرچم ایران منصور پورحیدری عضو هیئت مدیره
پرچم ایران مقداد نجف‌نژاد عضو هیئت مدیره
پرچم ایران مسعود معینی عضو هیئت مدیره
پرچم ایران رضا نثاری عضو هیئت مدیره
پرچم ایران سید پندار توفیقی دبیر و عضو هیئت مدیره
منابع [۶۲][۶۳][۶۴][۶۵][۶۶][۶۷][۶۸]

مدیران

مدیر دوران مدیریت
پرچم ایران پرویز خسروانی[۶۹]
۱۳۲۴–۱۳۴۰
پرچم ایران پرویز شیخان[۷۰]
۱۳۴۰–۱۳۵۷
پرچم ایران علی عبدالهی نوروزی[۷۰]
۱۳۵۷–۱۳۶۰
پرچم ایران کاظم اولیایی[۷۰]
۱۳۶۷–۱۳۷۵
پرچم ایران علی فتح‌الله‌زاده[۷۰]
۱۳۷۵–۱۳۸۲
پرچم ایران حسین قریب[۷۰]
۱۳۸۲–۱۳۸۴
پرچم ایران کاظم اولیایی[۷۰]
۱۳۸۴–۱۳۸۴
پرچم ایران حسین قریب[۷۰]
۱۳۸۴–۱۳۸۵
پرچم ایران مقداد نجف‌نژاد[۷۰]
۱۳۸۵–۱۳۸۶
پرچم ایران علی فتح‌الله‌زاده[۷۰]
۱۳۸۶–۱۳۸۷
پرچم ایران امیررضا واعظی آشتیانی[۷۰]
۱۳۸۷–۱۳۸۹
پرچم ایران علی فتح‌الله‌زاده[۷۱]
۱۳۸۹–۱۳۹۳
پرچم ایران بهرام افشار زاده[۷۰]
۱۳۹۳-

اسپانسرها و حامیان مالی

  • حامی اصلی مالی: شرکت توسعه صنایع نوین
  • حامی مالی رسمی پیراهن:
  • تولید کننده رسمی لباس: مجید

تولیدکنندگان و حامیان رسمی در لیگ برتر

دوره تولیدکننده حامی مالی
02–2001 پوشاک ورزشی دایی ال جی
03–2002
04–2003 تولیدی جورابان آیوا
05–2004 عقیلی شارپ
06–2005 آبی پوشان ساژم
07–2006 مجید ام تی ان ایرانسل
08–2007 تعاونی اعتباری شهر
عقیلی فروشگاه زنجیره‌ای شهروند
09–2008 ال اشپورت بازار مبل و موبایل ایران
10–2009
11–2010 بانک شهر
12–2011
13–2012 بانک رفاه و صدرا سیستم
14–2013 مجید بازار مبل ایران
15–2014
16–2015 TBD

منابع

  1. «استقلال ۲-۳ الشباب؛ حذف تلخ پسران آبی». وبگاه گل. بازبینی‌شده در ۹ تیر ۱۳۸۹. 
  2. «وای به حالت واعظ اگه اس اس ببازه!». خبرنامه دانشجویان ایران. بازبینی‌شده در ۲۶ دی ۱۳۸۸. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ Ferdosipour, Adel. The great divide. . World Soccer Magazine، October 2008، p62.  (ترجمه مقاله به فارسی در خبرگزاری ایسنا، رشید سعدلو)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «پایان اردوی آبی پوشان تهران در کیش». خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در ۲۴ دی ۱۳۸۵. 
  5. Zarei, Asghar. “Iran - List of Foundation Dates”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  6. «استادیوم یکصد هزار نفری». وب‌گاه رسمی مجموعه ورزشی آزادی. بازبینی‌شده در ۲۷ مرداد ۱۳۹۰. 
  7. «استقلال پرطرفدارترین تیم ایران». عصر ایران، ۱۸ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ پاینده، محمدجواد. سابقهٔ نمایندگان ایران در جام‌های باشگاهی آسیا: جام پنجم، آرزوی ایرانی. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۴۷۹۴ (۲۸ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۲۱. 
  9. “Esteghlal”. AFC. Retrieved 17 September 2012. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Naraghi, Hooshyar F.. “Iran - List of Champions”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «درباره جام حذفی فوتبال ایران». وب‌گاه رسمی جام حذفی فوتبال ایران. بازبینی‌شده در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲. 
  12. استقلال؛ پرافتخارترین تیم ایران/ استقلال با شکست فولاد، قهرمان لیگ برتر شد
  13. “Asia's Club of the Century”. IFFHS. Retrieved 17 September 2012. 
  14. “Club World Ranking of the 21st Century (2001-2010)”. IFFHS. Retrieved 20 September 2012. 
  15. “Iranian Pro League Alltime Table 2001-2012”. IPLstats. Retrieved 17 September 2012. 
  16. «وبگاه مشرق نیوز». 
  17. «استقلال پرتماشاگر ترین تیم آسیا در سال ۲۰۱۱». وب‌گاه گل، ۲۱ نوامبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲. 
  18. «برای دومین سال پیاپی/استقلال پرتماشاگرترین تیم لیگ قهرمانان آسیا شد». خبرآنلاین، ۳۰ آبان ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ ۱۹٫۳ تاریخچه و معرفی باشگاه استقلال (تاج) از تأسیس تیم دوچرخه‌سواران تا دوبار قهرمانی در آسیا. روزنامه اطلاعات. بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۲. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ تاریخچه باشگاه فوتبال استقلال تهران، وبگاه رسمی باشگاه استقلال تهران
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ ۲۱٫۳ «آشنایی با باشگاه استقلال تهران (۱۳۲۳)». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۹ بهمن ۱۳۸۸. 
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ «تاریخچه استقلال». وبگاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۹ بهمن ۱۳۸۸. 
  23. «معرفی باشگاه» تاسیس و تاریخچه». esteghlaltehranfc.com. بازبینی‌شده در ۹ بهمن ۱۳۸۸. 
  24. «استقلال پرطرفدارترین تیم ایران»(فارسی)‎. شفاف. 
  25. ایران ورزشی: حادثه سازان ورزش در سال ۸۵
  26. فرهاد مجیدی کاپیتان تیم استقلال محبوب ترین بازیکن جهان شد
  27. حدادپور، مهدی. سرمربیان پرسپولیس از ۴۸ تا ۸۷، نیمکت‌نشینی پرافتخار سرداران سرخ‌جامه. . روزنامه ورزشی گل سال سوم، ش. شماره ۸۱۸ (دوشنبه ۴ آذر ۱۳۸۷): صفحه ۱۰. 
  28. سال قبل دربی بی‌خاصیت بود. . خبر ورزشی، ش. ویژه‌نامه نوروزی (۱۳۸۷): صفحه ۲۵. 
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ “The Red 'Victors' and the 'Independent' Blues”. Fifa, 31 October 2012. 
  30. “Football, blood and war”. The Observer, 18 January 2004. Retrieved 26 December 2012. “December 2000 Following an ill-tempered Tehran derby, between Pirouzi and Estegahl, violence spills on to the streets as fans destroy cars and buses. Three players from each side and 60 fans are arrested; more than 250 coaches are vandalised.” 
  31. Worlds Greatest Derbies. . World Soccer Magazine، July 2008. 
  32. «علی کاظمی: طلب ورزشگاه آزادی ارتباطی به سازمان لیگ ندارد!». شبکه ورزش ایران، ۲۹ آذر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «طبق آیین نامه سازمان لیگ، ورزشگاه آزادی در اجاره ۲ باشگاه استقلال و پرسپولیس است.» 
  33. «باشگاه پرسپولیس اجازه حضور در ورزشگاه آزادی را ندارد». ایران‌مینیا (به نقل از خبرگزاری فارس، ۴ شهریور ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «حسین ضیاءآذری، مدیر ورزشگاه آزادی تهران گفت: تا زمانیکه پرسپولیس برای عقد اجاره‌نامه حاضر نشود، اجازه بازی در این مجموعه را ندارد.» 
  34. «استادیوم فوتبال - زمین چمن». وبگاه رسمی ورزشگاه آزادی. بازبینی‌شده در ۱۲ مهر ۱۳۸۷. 
  35. «مناقصه برای ساخت کمپ استقلال». خبرگزاری فارس، ۵ تیر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  36. «کلنگ آبی برای چندمین بار به زمین خورد». وبگاه همشهری. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  37. سرخط خبرها. . روزنامه اعتماد ملی، ش. شماره ۹۷۵ (۱ مرداد ۱۳۸۸): صفحه ۱۹. «دو باشگاه پرسپولیس و استقلال هر یک با پرداخت ۲ میلیارد تومان یک درصد از سهام بانک تازه‌تاسیس تات را خریداری کردند. پول خرید این سهام از سوی سازمان تربیت بدنی پرداخت شده.»
  38. شهبازی، نعمت‌الله. در حاشیه سرمایه‌گذاری استقلال و پرسپولیس در بانک تات؛ ایجاد زیرساخت‌های اقتصادی لازمه موفقیت باشگاه‌های مردمی. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۰۷۵ (۷ آبان ۱۳۸۸): صفحه ۱. 
  39. باز هم فرصت‌سوزی در ورزش کشور؛ اختلافات مدیران دولتی موجب خروج بخش ورزش از یک بانک خصوصی شد. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۱۸۵ (۲۷ اسفند ۱۳۸۸): صفحه ۸. 
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ ۴۰٫۲ ۴۰٫۳ ۴۰٫۴ صدر، بنیامین. کشف استعداد در مستطیل سبز. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۳۷۳۸ (۱۲ تیر ۱۳۸۴): صفحه تهرانشهر. 
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ لارودی، اردشیر؛ امیرپور، مهدی. تنها فوتبالیست سیاسی، پرویز دهداری بود؛ خاطرات اردشیر لارودی از شکل گیری باشگاه‌های فوتبال در ایران. . شهروند امروز، ضمیمه ماهانه تاریخ شفاهی، ش. شماره ۲ (آبان ۱۳۸۷): صفحه ۲۲. 
  42. [http/ref>
  43. صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. صفحه ۸۷. ISBN 964-06-1693-1. 
  44. «آشنایی با باشگاه داماش گیلان». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  45. احمدی، فرهاد. تهدید تکراری استقلال اهواز. . روزنامه دنیای اقتصاد، ش. شماره ۱۱۷۷ (۲۶ بهمن ۱۳۸۵): صفحه ۸. 
  46. زاهدی، پرویز. ترس استقلال را از پای درآورد. . روزنامه ایران، ش. شماره ۴۳۳۵ (۲۱ مهر ۱۳۸۸): صفحه ۲۱. 
  47. مدیر تیم فوتبال استقلال اهواز: استقلال تهران فقط ادعای برادری دارد. . روزنامه مردمسالاری، ش. شماره ۲۲۰۹ (۱۰ آبان ۱۳۸۸): صفحه ورزشی. 
  48. «فریادشیران مدیر فنی تیم‌های پایه استقلال شد». خبرگزاری فارس، ۱۵ تیر۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  49. اینجا آکادمی استقلال است، صدای ما را از مرغوبکار می‌شنوید!
  50. نگاهی به تاریخچه فوتبال زنان در ایران. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۳۷ (۲۲ دی ۱۳۸۶). 
  51. استقلال- پرسپولیس در لیگ بانوان. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۶۰ (۱۵ تیر ۱۳۸۷). 
  52. تکذیب می‌کنیم، برخورد می‌کنیم؛ دیدار تیم‌های فوتبال دختران و نوجوانان پسر استقلال. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۸۷۴ (۵ بهمن ۱۳۸۷): صفحه ۱۳. 
  53. «دیدار تیم‌های فوتبال دختران و پسران استقلال/ با خاطیان برخورد شود». خبرگزاری مهر، ۴ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۵ مهر ۱۳۸۸. 
  54. «تیم فوتبال بانوان استقلال منحل شد». خبرگزاری فارس، ۸ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  55. صاحبدل، مهدی. «مسابقات قهرمانی لیگ باشگاههای فوتبال ایران». پارس‌اسپورت. بازبینی‌شده در ۲۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  56. Mulcahy, Endo. “Asian Club Competitions 1970”. RSSSF, 13 March 2001. Retrieved 26 December 2012. 
  57. Bobrowsky, Josef;Karsdorp, Dirk;Stokkermans, Karel. “Champions' Cup 1990/91”. RSSSF, 2 August 2002. Retrieved 30 December 2012. 
  58. «عملکرد تیم فوتبال استقلال در رقابت‌های باشگاه‌های آسیا». وبگاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۲ اسفند ۱۳۸۷. 
  59. نام کریمی در فهرست ۲۱ نفره پرسپولیس. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۹۹۱ (۲۷ تیر ۱۳۸۸): صفحه ۱۲. 
  60. «لیست نهایی استقلال/92-93». وبگاه گل، ۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۲. 
  61. «شماره پیراهن بازیکنان استقلال مشخص شد». ورزش ۳، ۳۰ تیر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۳. 
  62. «مسئول کانون هواداران استقلال مشخص شد». ورزش سه، یکشنبه 1391/05/08 15:10. 
  63. «حاجیلو رئیس آکادمی فوتبال استقلال شد». fararu.com، یکشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۰ - ۱۵:۴۴. 
  64. «دکتر نوروزی معاون پزشکی استقلال شد». ایسنا، یکشنبه ۸ بهمن ۱۳۹۱. 
  65. «معاون ورزشی با معاون اجرایی فرق دارد». ایپنا، سه شنبه ۳۰ آبان ماه ۱۳۹۱. 
  66. «دو عضو جدید هیات مدیره استقلال انتخاب شدند». ایسنا، ۲۶ تیر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲ مرداد ۱۳۹۲. 
  67. «مظلومی:حضور فتح‌الله‌زاده بیشتر از حکم ارزش داشت». وبسایت رسمی باشگاه فرهنگی ورزشی استقلال. بازبینی‌شده در ۲ مرداد ۱۳۹۲. 
  68. «اعضای هیات مدیره استقلال معرفی شدند». وبسایت رسمی ورزش 3. بازبینی‌شده در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  69. «پرویز خسروانی مجسمه‌ساز بزرگ لیگ تخت جمشید». روزنامه اعتماد، شماره ۱۲۸۴، ۲۳ آذر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۱. 
  70. ۷۰٫۰۰ ۷۰٫۰۱ ۷۰٫۰۲ ۷۰٫۰۳ ۷۰٫۰۴ ۷۰٫۰۵ ۷۰٫۰۶ ۷۰٫۰۷ ۷۰٫۰۸ ۷۰٫۰۹ ۷۰٫۱۰ «از صاحب منصب طاغوت تا دروازه بان ذخیره». راسخون. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  71. «فتح‌الله‌زاده جانشین واعظ آشتیانی شد». خبرگزاری فارس، ۱۹ مرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۱. 

پیوند به بیرون

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ باشگاه استقلال موجود است.
جستجو در ویکی‌واژه معنای واژهٔ «استقلال» را در ویکی‌واژه ببینید.
رسمی