شمس‌العماره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۰′۴۴.۶۵″ شمالی ۵۱°۲۵′۱۹.۵۹″ شرقی / ۳۵.۶۷۹۰۶۹۴° شمالی ۵۱.۴۲۲۱۰۸۳° شرقی / 35.6790694; 51.4221083

عمارت شمس‌العماره
View of Shams-ol-Emareh.jpg
نمایی از کاخ شمس‌العماره
نام عمارت شمس‌العماره
کشور  ایران
استان استان تهران
شهرستان تهران
اطلاعات اثر
نام‌های دیگر بنای خورشید
کاربری عمارت
دیرینگی دوره قاجار
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار

شمس العماره یا بنای خورشید یکی از بناهای تاریخی تهران، مربوط به دورهٔ قاجار و از شاخص‌ترین بناهای کاخ گلستان و برجسته‌ترین ساختمان ضلع شرقی مجموعه کاخ گلستان است.[۱] که کار ساخت آن از سال ۱۲۸۲-۱۲۸۴ به طول انجامید که تاریخ بنایش را بحساب جمل «کاخ شاهنشاه» می‌نامند.[۲] دلیل برجسته بودن این سازه، بلندی، تزیینات و طراحی آن است.[۱]

شمس‌العماره دارای پنج طبقه و ۳۵ متر ارتفاع است که برای مدت کوتاهی بلندترین ساختمان آن دوره در تهران بوده است و اولین ساختمانی بود که از فلز در سازهٔ آن استفاده کرده‌اند و کلیهٔ ستون‌های طبقات بالا و حفاظ‌ها از چدنی هستند.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

نمایی قدیمی از شمس‌العماره از خیابان ناصرخسرو

گویا ناصرالدین شاه پیش از سفر به اروپا و با دیدن تصاویر بناهای فرنگستان، تمایل پیدا کرد بنایی مرتفع، نظیر آنها در پایتخت خود ایجاد کندتا بتواند از بالای آن منظره شهر و دورنمای پیرامون را تماشا کند. ساخت این ساختمان در سال ۱۲۸۲ ه. ق به دستور ناصرالدین شاه آغاز و پس از دو سال به مباشرت دوستعلی‌خان نظام‌الدوله به پایان رسید. این ساختمان برای تماشای شهر تهران و اطراف آن توسط شاه و مهمانان او مورد استفاده بود. طرح و نقشه آن ظاهرا از معیرالممالک و معمار آن استاد علی محمد کاشی بود.[۱] سبک این بنا ترکیبی از معماری سنتی ایرانی و معماری غربی است.

سبک[ویرایش]

ساختمان دو برج هم شکل دارد، کاشی‌کاری و پنجره سازه‌ای آن ایرانی است و بهره‌ای هم از معماری غربی دارد.[۱]

فضاها[ویرایش]

سقف اتاق‌های گشواره

طبقه اول شامل ایوان و تالار شاه‌نشین است که دارای آینه‌کاری ممتاز و کم‌نظیری است و اتاق‌های گوشواره که در دو طرف شاه‌نشین واقع شده‌اند دارای تزئینات درخور توجهی هستند. در سایر طبقات هم اتاق‌های کوچک با تزئینات مشبک، نقاشی، آینه‌کاری وجود دارند.[۳]

تزئینات[ویرایش]

کف شاه‌نشین و نمای بنا با کاشی‌کاری هفت‌رنگ به سبک قاجاری تزئین شده‌اند. این کاشی‌کاری‌ها نماها و تصاویری از طبیعت اروپا و معماری غربی را به نمایش می‌گذارند با این وجود سبک آنها ایرانی است.[۳]

ازاره‌های مرمرین این بنا با نقوش گیاهان و جانوران به صورت نقش‌برجسته تزئین شده‌اند و به نظر می‌رسد که ازاره‌ها به دوره‌های متفاوتی تعلق دارند.[۳]

ساعت شمس‌العماره[ویرایش]

این ساعت پیشکشی ملکه ویکتوریا به کاخ ناصرالدین‌شاه است، همان کاخی که به شیوهٔ اروپایی ساخته شده و در میان ساختمان‌های کاخ گلستان، رنگ و رویی دیگر گونه دارد. ساعت پیشکشی بر بلندای کاخ شمس‌العماره نصب شد و آوای ناقوسش، همهٔ تهران کوچک آن زمان را از گذر زمان آگاه می‌کرد. اما بلند بودن صدای نواختن ساعت پس از چندی شوند (:سبب) آن شد که با گلایهٔ کاخ‌نشینان، به دستور شاه، صدای آن‌را کمتر کنند. این دستکاری همانا و خاموش شدن ساعت شمس‌العماره، همانا. خاموشی‌ای که نزدیک به ۱۰۰ سال به درازا انجامید. اما از ۲۲ آبان ماه ۱۳۹۱، (با تعمیراتی که روی آن انجام شد) این خاموشی پایان گرفت و ناقوسش به صدا درآمد.[۴]

مرمت[ویرایش]

مرمت عمارت شمس‌العماره در سال ۱۳۷۶ به اتمام رسید و از سال ۱۳۷۸ برای بازدید عموم طبقهٔ همکف آن بازگشایی شد.[۳]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • بناها و آواها- نشریه تخصصی موسیقی و معماری، شماره ۲، بهار ۱۳۸۶.
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «کاخ گلستان»(فارسی)‎. وبگاه مجموعه فرهنگی تاریخی کاخ گلستان. بازبینی‌شده در ۱۸-۰۸-۱۳۹۰. 
  2. «عمارت شمس العماره، تیشینه». 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ تابلوی موجود در محوطهٔ کاخ گلستان
  4. هفته‌نامهٔ امرداد، شنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شمارهٔ ۲۸۷، ص ۲.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ شمس‌العماره موجود است.