آبخاز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
جمهوری آبخاز
Аҧсны
Абхазия
აფხაზეთი
—  کشور  —
Republic of Abkhazia

پرچم

نشان رسمی
شعار: "Aiaaira"
جایگاه جمهوری آبخاز بر روی نقشه
مختصات: ۴۳°۰۰′ شمالی ۴۰°۵۹′ شرقی / ۴۳.۰۰۰° شمالی ۴۰.۹۸۳° شرقی / 43.000; 40.983مختصات: ۴۳°۰۰′ شمالی ۴۰°۵۹′ شرقی / ۴۳.۰۰۰° شمالی ۴۰.۹۸۳° شرقی / 43.000; 40.983
بزرگترین شهر سوخومی
جنگ اوستیای جنوبی ۲۰۰۸
مرکز سوخومی
فرمانداری
 • نوع جمهوری با پارلمان واحد
 • رئیس جمهور
نخست وزیر
سرگئی باگاپش
سرگئی شامبا
مساحت
 • جمعاً ۸٬۶۶۰ km۲ (۳٬۳۴۰ sq mi)
جمعیت (۲۰۱۱)
 • کل ۲۴۲٬۸۷۹
نژاد
منطقه زمانی MSD (یوتی‌سی ۴+)
کد پستی
پیش‌شماره تلفن +۷-۸۴۰/۹۴۰
زبان‌های رسمی روسی، آبخازی
واحد پول روبل
Abkhazian apsar

آبخاز یا آبخازیه (Аҧсны Apsny) که در فارسی به شکل ابخاز، ابخازیا و آبخازستان نیز نوشته شده است،[۱] سرزمینی در غرب قفقاز و کرانهٔ شرقی دریای سیاه است که حدود 242 هزار نفر جمعیت دارد که بیشترشان تابعیت روسی دارند. پایتخت این جمهوری بندر سوخومی است.

نام[ویرایش]

در متون فارسی و عربی نام آبخاز به صورت آبخازیه و آبخازستان آمده است. مردم آسیای کوچک آن را آبازا می‌نامیدند در منابع باستان نام آبخاز به صورت آپسوا، آباسکوی و آباسگی آمده است.

تاریخ[ویرایش]

آبخاز در سدهٔ دوم پیش از میلاد تابع مهرداد ششم فرمانروای دولت پونتوس بود. از اواخر سدهٔ نخست میلادی رومیان به آبخاز حمله کردند. از سدهٔ چهارم تا ششم میلادی دولت روم شرقی بتدریج در آبخاز نفوذ کرد. بنا به نوشته مورخان رومی آبخاز بخشی از سرزمین لازیکا بود. خصی کردن بردگان آبخازی یکی از کارهای زشت رومیان به شمار می‌رفت. آبخازیه همانند دیگر نواحی گرجستان مورد نزاع دولت‌های روم شرقی و ایران ساسانی بود. فشار رومیان سبب می‌شد که مردم آبخاز به شاهان ساسانی توسّل جویند.

Regiones de Georgia.png

در حدود سال ۶۴۳ میلادی، ۲۲ هجری عمربن خطاب، سراقة بن عمرو را مأمور فتح قفقاز کرد. سراقة، جیب بن مسلم قهری را مأمور گرجستان کرد و او مردم گرجستان، از جمله آبخاز را به پرداخت جزیه ملزم داشت. در سال‌های ۱۲۰-۱۱۸ هجری سپاهیان بنی امیه شهر سوخوم را ویران کردند. آبخاز در سال‌های ۳۳۹-۳۳۶ هجری از رونق فراوان فراوان برخوردار بود.

از این زمان به بعد دودمان باگرایتون گرجستان بر آبخاز فرمانروایی یافتند. در سده‌های پنجم تا هفتم هجری فرهنگ، زبان و خط گرجی جانشین فرهنگ بیزانسی شد. تا عهد مغولان دودمان باگرایتون فرمانروای آبخاز بودند. مدتی سلطان جلال‌الدین منکبرنی یا همان خوارزمشاه در بلاد گرجستان عنوان شاه آبخاز را داشت که به صورت ملک‌الملوک آبخاز و گرجیان نوشته شده است.

در اواسط سده نهم هجری دولت عثمانی به آبخاز لشکر کشید اراضی ساحلی آبخاز به ویژه سوخوم به پایگاه نظامی دولت عثمانی بدل شد. با ورود سپاهیان عثمانی، دین اسلام در میان آبخازیان گسترش یافت، ولی مسیحیت نیز همچنان به حیات خود ادامه داد. آبخازیان در سده دوازدهم هجری علیه دولت عثمانی دست به شورش زدند و لشکریان ترک را از دژ سوخوم بیرون راندند.

آبخازها در سال ۱۲۲۵ هجری (۱۸۱۰ میلادی) تحت‌الحمایگی دولت روسیه را پذیرفتند. در سال ۱۲۸۳ هجری (۱۸۶۶ میلادی) آبخازها علیه دولت روسیه سر به شورش برداشتند و گروه کثیری از آنان که اغلب مسلمان بودند، به ترکیه مهاجرت کردند. پس از جنگ روس و عثمانی در سال‌های ۱۸۷۸-۱۸۷۷ میلادی (۱۲۹۵-۱۲۹۴ هجری) بار دیگر گروهی از آبخازها به شبه جزیره آناتولی مهاجرت کردند. سال ۱۹۲۱ میلادی حکومت شوروی در آبخاز مستقر شد و این سرزمین در فوریهٔ ۱۹۲۲ به صورت بخشی از گرجستان درآمد.

جغرافیا[ویرایش]

Abkhazia Districts map.svg

مساحت آبخازیه ۸٫۷۰۰ کیلومتر مربع می‌باشد. آبخاز شامل مناطق کوهستانی از رشته کوه‌های قفقاز تا کرانهٔ دریای سیاه است که از ریزشگاه رود اینگوری تا ناحیهٔ گاگرا امتداد دارد.

مردم[ویرایش]

ترکیب قومی آبخاز متنوع است و در واقع آبخازها در سرزمین خود در اقلیت هستند . آبخاز ها 50.7 درصد ،گرجی ها 19.2 ؛ ارامنه 17.4 درصد و روس ها 9 درصد جمعیت آبخازیا را تشکیل می دهند. در مورد شمار آبخازها اختلاف نظر وجود دارد، آکینر شمار آن‌ها ۸۳٫۰۹۷ نفر و بنیگسن ۹۱٫۰۰۰ نفر نوشته‌اند (طبق آمار سال ۱۹۷۹). زبان آبخازی به گروه زبان‌های شمال باختری قفقاز تعلق دارد و شامل دو لهجه بزیب و گوائوتا است. بخشی از آبخازها مسلمان و اهل سنت هستند و تعدادی از آن‌ها در ترکیه سکونت دارند و از مهاجرین محسوب می‌شوند. درصد بالایی نیز با قومیت گرجی از قدیم‌الایام ساکن منطقه آبخاز که از استانهای جمهوری گرجستان می‌باشد بوده‌اند ولی باتوجه به اینکه درگیری‌هایی در این منطقه برای جداکردن خاک آبخاز پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، بین جدایی طلبان آبخازو نیروهای دولت مرکزی گرجستان انجام گرفت، ساکنین با قومیت گرجی را مجبور به ترک خاک آبخاز نمودند.

جستارهای وابسته[ویرایش]


منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آبخاز موجود است.
  • عنایت الله، رضا. «گرجستان». مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز ۴. تهران: مؤسسهٔ چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، ۱۳۷۲. 
  1. مصاحب، غلامحسین، و دیگران. دایرةالمعارف فارسی. مدخل «ابخاز». ص ۵.