رهبر ایران
| رهبر جمهوری اسلامی ایران |
|
|---|---|
 نشان دولتی جمهوری اسلامی ایران |
|
 سید علی خامنهای از ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ (۲۳ سال) |
|
| سکونتگاه اصلی | بیت رهبری, تهران, ایران |
| گمارنده | مجلس خبرگان |
| نخستین متصدی | روحالله خمینی |
| بنیادگذاری | روحالله خمینی |
| وبگاه | وبگاه رسمی |
| جمهوری اسلامی ایران | |
 |
|
|
ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران
رهبر و نهادهای وابسته
دولت (قوه مجریه)
قوه مقننه
قوه قضائیه
شوراهای عالی
رهبران
روسای جمهوری
نخست وزیران
روسای مجلس شورای اسلامی
رؤسای قوه قضائیه
حکومت محلی و شوراها
|
مقام رهبری بالاترین مقام رسمی در جمهوری اسلامی ایران و شخص اول کشور است و بر طبق قانون اساسی، «ولی فقیه»، این منصب را عهده دار است.
محتویات |
شرایط و صفات رهبری [ویرایش]
اصل ۱۰۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران:
- صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه.
- عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام.
- بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری.
- در صورت تعدد واجدین شرایط فوق، شخصی که دارای بینش فقهی و سیاسی قویتر باشد مقدم است.
اصل سابق:
شرایط و صفات رهبر یا اعضای شورای رهبری:
وظایف و اختیارات رهبری [ویرایش]
اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران:
رهبر میتواند بعضی از وظایف و اختیارات خود را به شخص دیگری تفویض کند.
- تعیین سیاستها کلی نظام جمهوری اسلامی ایران پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام.
- نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی نظام.
- فرمان همهپرسی.
- فرماندهی کل نیروهای مسلح.
- اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروهای مردمی.
- نصب و عزل و قبول استعفای:
- فقهای شورای نگهبان.
- عالیترین مقام قوه قضاییه.
- رییس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
- رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران.
- فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
- فرماندهان عالی نیروهای نظامی و انتظامی.
- حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سهگانه.
- حل معضلات نظام که از طرق عادی قابل حل نیست، از طریق مجمع تشخیص مصلحت نظام.
- امضاء حکم ریاست جمهوری پس از انتخاب مردم صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری از جهت دارا بودن شرایطی که در این قانون میآید، باید قبل از انتخابات به تأیید شورای نگهبان و در دوره اول به تأیید رهبری برسد.
- عزل رییس جمهور با در نظر گرفتن مصالح کشور پس از حکم دیوان عالی کشور به تخلف وی از وظایف قانونی، یا رأی مجلس شورای اسلامی به عدم کفایت وی بر اساس اصل هشتاد و نهم.
- عفو یا تخفیف مجازات محکومیت در حدود موازین اسلامی پس از پیشنهاد رییس قوه قضاییه.
اصل سابق وظایف و اختیارات رهبری:
- تعیین فقهای شورای نگهبان.
- نصب عالیترین مقام قضایی کشور.
- فرماندهی کلی نیروهای مسلح به ترتیب زیر:
- نصب و عزل رییس ستاد مشترک.
- نصب و عزل فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
- تشکیل شورای عالی دفاع ملی، مرکب از هفت نفر از اعضای زیر:
- رییس جمهور.
- نخستوزیر.
- وزیر دفاع.
- رییس ستاد مشترک.
- فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
- دو مشاور به تعیین رهبر.
- تعیین فرماندهان عالی نیروهای سهگانه به پیشنهاد شورای عالی دفاع.
- اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروهای به پیشنهاد شورای عالی دفاع.
- امضای حکم ریاست جمهور پس از انتخاب مردم صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری از جهت دارا بودن شرایطی که در این قانون میآید باید قبل از انتخابات به تأیید شورای نگهبان و در دوره اول به تأیید رهبری برسد.
- عزل رییس جمهور با در نظر گرفتن مصالح کشور، پس از حکم دیوان عالی کشور به تخلف وی از وظایف قانونی یا رأی مجلس شورای ملی به عدم کفایت سیاسی او.
- عفو یا تخفیف مجازات محکومیت، در حدود موازین اسلامی، پس از پیشنهاد دیوان عالی کشور.
رهبر
انتخاب رهبری [ویرایش]
اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران:
و رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیتالله العظمی امام خمینی «قدس سره الشریف» که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر بهعهده خبرگان منتخب مردم است. خبرگان رهبری درباره همه فقها واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت میکنند هر گاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسایل سیاسی و اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یکصد و نهم تشخیص دهند او را به رهبری انتخاب میکنند و در غیر این صورت یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفی مینمایند. رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همه مسئولیتهای ناشی از آن را برعهده خواهد داشت. رهبر در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.
در اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمدهبود:
هر گاه یکی از فقهای واجد شرایط مذکور در اصل پنجم این قانون از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شده باشد، همانگونه که در مورد مرجع عالیقدر تقلید و رهبر انقلاب آیت الله العظمی امام خمینی چنین شده است، این رهبر، ولایت امر و همه مسئولیتهای ناشی از آن را بر عهده دارد، در غیر این صورت خبرگان منتخب مردم درباره همه کسانی که صلاحیت مرجعیت و رهبری دارند بررسی و مشورت می کنند، هر گاه یک مرجع را دارای برجستگی خاص برای رهبری بیابند او را به عنوان رهبر به مردم معرفی می نمایند، وگرنه سه یا پنج مرجع واجد شرایط رهبری را به عنوان اعضاءی شورای رهبری تعیین و به مردم معرفی می کنند.
برکناری رهبر [ویرایش]
اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران:
هر گاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود. یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بودهاست، از مقام خود بر کنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم است. در صورت فوت یا کنارهگیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند، در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند. تا هنگام معرفی رهبر، شورایی مرکب از رییس جمهور، رییس قوه قضاییه و یکی از فقهای شورای نگهبان انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام، همه وظایف رهبری را به طور موقت به عهده میگیرد و چنانچه در این مدت یکی از آنان به هر دلیل نتواند انجام وظیفه نماید، فرد درگیر به انتخاب مجمع، با حفظ اکثریت فقهاء، در شورا به جای وی منصوب میگردد. این شورا در خصوص وظایف بندهای ۱ و ۳ و ۵ و ۱۰ و قسمتهای (د) و (ه) و (و) بند ۶ اصل یکصد و دهم، پس از تصویب سه چهارم اعضاء مجمع تشخیص مصلحت نظام اقدام میکند. هر گاه رهبر بر اثر بیماری یا حداکثر دیگری موقتا از انجام وظایف رهبری ناتوان شود، در این مدت شورای مذکور در این اصل وظایف او را عهدهدار خواهد بود.
اصل سابق:
هر گاه رهبر یا یکی از اعضای شورای رهبر یا یکی از اعضای شورای رهبری از انجام وظایف قانونی رهبری ناتوان شود یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصل یکصد و نهم گردد از مقام خود بر کنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم است. مقررات تشکیل خبرگان برای رسیدگی و عمل به این اصل در اولین اجلاسیه خبرگان تعیین میشود.
رهبران جمهوری اسلامی ایران [ویرایش]
نخستین رهبر یا ولی فقیه ایران بعد از انقلاب ایران (۱۳۵۷) در سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ میلادی) خمینی بود. وی که رهبر انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ بود.
اولین مجلس خبرگان رهبری در سال ۱۳۶۴ حسینعلی منتظری را بهعنوان قائم مقام رهبری برگزید. اما اختلافات شدید او با خمینی در مورد رفت و امد منتظری با مخالفین و اپوزیسیون موجب شد تا نهایتا روحالله خمینی در فروردین ۱۳۶۸ او را از این مقام خلع کند.
پس از درگذشت روحالله خمینی، در جلسه مجلس خبرگان رهبری سید علی خامنهای به رهبری انتخاب گردید. [۱] به گفته هاشمی رفسنجانی مهمترین موافق رهبری جمعی در این مجلس خود ایت الله خامنهای بود و حتی اعلام کرده بود که چون ولایت فرد را قبول ندارم، کاندیدای رهبری نمیشوم. اما در مرحله اول رأی گیری بیش از بیست نفر به شورای رهبری رأی دادند و ۴۵ نفر با رهبری فرد موافق بودند.[۱] سپس برای انتخاب رهبر بین خامنهای و سید محمدرضا گلپایگانی که اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم او را پیشنهاد میکردند، رأیگیری شد.[۲] خامنهای ۶۸ رأی، گلپایگانی ۱۳ رأی آورد و حدود ۱۳ نفر هم رأی ندادند. نقل قول هاشمی از روحالله خمینی که توانایی سید علی خامنهای را برای رهبری تأیید کرده بود، نقش مهمی در اعتماد خبرگان به سید علی خامنهای داشت.[۳]
مسأله مهم در این انتخاب شرط مرجعیت بود؛ چراکه سید علی خامنهای مرجع تقلید نبود. طبق اولین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران رهبر باید مرجع تقلید میبود و «شورای بازنگری قانون اساسی» هنوز کار بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی را به پایان نرسانده بود. و عملا در این انتخاب قانون اساسی و شرایط رهبری در نظر گرفته نشد.[نیازمند منبع]
| نام | تصویر | تولد-مرگ | دریافت سمت | پایان سمت |
|---|---|---|---|---|
| آیتالله سید روحالله خمینی |  |
۳۰ شهریور ۱۲۸۱ - ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ | ۱۲ آذر ۱۳۵۸ (۳ دسامبر ۱۹۷۹) | ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ (۳ ژوئن ۱۹۸۹) |
| آیتالله سید علی حسینی خامنهای | |
۲۴ تیر ۱۳۱۸ - تاکنون | ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ (۴ ژوئن ۱۹۸۹) | رهبر فعلی |
جستارهای وابسته [ویرایش]
پانویس [ویرایش]
- ↑ اظهارات هاشمی رفسنجانی درباره شورای رهبری ابتکار نیوز، آذر ۱۳۸۵
- ↑ به مناسبت گشایش نخستین مجلس خبرگان رهبری مستقلترین نهاد نظام روزنامه همشهری، ۲۵ تیر ۱۳۸۴
- ↑ روایت هاشمی رفسنجانی از آخرین روزهای حیات امام پارسینه
