ابی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ابی
Ebi Live In Montreal 02.jpg
اطلاعات هنرمند
نام اصلی ابراهیم حامدی
نام مستعار ابی
زادروز ۲۹ خرداد ۱۳۲۸ برابر ۹ ژوئن ۱۹۴۹(۱۹۴۹-06-0۹) ‏(۶۴ سال)
اهل کشور ایران
سبک‌ها موسیقی پاپ فارسی
کار(ها) خواننده
وب‌گاه www.ebihamedi.com
سازهای برجسته
ووکال

ابراهیم حامدی (زادهٔ ۲۹ خرداد ۱۳۲۸ در تهران) مشهور به ابی خوانندۀ موسیقی پاپ اهل ایران است. او دارای صدایی از جنس باریتون است[۱] و در سبک‌های مختلف موسیقی صاحب اثر است: بالاد‌، موسیقی فولکلور، پاپ تهرانجلس، دنس و اخیراً هاوس و ترنس.[۲] ابی تحت تأثیر خوانندگانی چون فرهاد مهراد، جنسیس، جیم موریسون، یوتو، کلدپلی و پر گسله بوده است.[۳] برخی او را با تام جونز خوانندهٔ سرشناس بریتانیایی مقایسه کرده‌اند، با این تفاوت که ابی را بر خلاف تام جونز دارای تمایلات سیاسی می‌دانند.[۴] بسیاری از طرفدارانش او را «آقای صدا» در حوزۀ موسیقی پاپ فارسی می‌دانند.[۵]

زندگی خصوصی[ویرایش]

پدر ابی خیاط بوده و مادرش خانه‌دار. او دوران کودکی خود را در محلۀ میدان فوزیۀ تهران (میدان امام حسین فعلی) در خیابان شهرستانی سپری کرده است و دارای چهار خواهر و یک برادر است.[۶] او در سال ۱۳۵۳ با فیروزه مقدادی ازدواج کرده و از وی صاحب سه دختر به نام‌های عسل، سایه و خاتون است که برای هر سۀ آنها یک ترانه خوانده ‌است.[۷] ابی دو سال قبل از وقوع انقلاب در ایران، برای اجرای کنسرت به آمریکا می‌رود و با شروع انقلاب، ناگزیر در آنجا ماندگار می‌شود.[۸]

ابی پس از جدایی از همسر اول خود با مهشید برومند ازدواج می‌کند. وی یک پسر به نام فرشید دارد که پسرخواندۀ ابی محسوب می‌شود. گفته می‌شود آغاز آشنایی آنها با یکدیگر، در یکی از اجراهای ابی در گوتنبرگ بوده است.[۹] شباهت چهرۀ همسر دوم وی با کتایون ریاحی، مشکلات عدیده‌ای را برای این بازیگر سرشناس سینما در فضای مجازی ایران به همراه داشته است. مهشید برومند که مدیر برنامه‌های ابی نیز محسوب می‌شود در اکثر کنسرت‌های وی حضور داشته و تصاویر منتشره از وی در یکی از کنسرت‌های ابی منجر به سوء تفاهمات و شایعات دامنه‌داری علیه این بازیگر شد.[۱۰]

ابی به موسیقی یونانی علاقه‌‌مند است و از خوانندگان محبوبش می‌توان به پیتر گابریل، فردی مرکوری، استینگ، بونو و جیم موریسون از گروه راک دورز اشاره کرد.[۱۱] گفته می‌شود وی در منزل شخصی خود، اجازۀ پخش آهنگ‌های خوانده‌شده توسط خود را نمی‌دهد و به عبارتی، تمایلی به شنیدن صدای خود در محیط خانه ندارد.[۱۲]

خوانندگی[ویرایش]

دوران نوجوانی[ویرایش]

او در دوران نوجوانی با خواندن قرآن در صف‌های مدرسه به استعداد خود در خواندن پی می‌‌برد. خود وی در مصاحبه‌ای در پاسخ به این پرسش که خوانندگی را چگونه آغاز کرد می‌گوید: «از زمان چهار پنج سالگی، رادیو به ایران آمده بود ولی ما آنقدر بودجه نداشتیم که یک رادیو بخریم. ضمن اینکه هنوز برق هم به همه ‌جا نیامده بود. به موسیقی گوش می‌کردم و آن را دوست داشتم. تفریح من در خانه خواندن بود، ضمن اینکه بارها هم گفته‌ام که از کلاس سوم دبستان در مدرسه صبح‌ها سر صف، قرآن با قرائت اجرا می‌کردم. خب این هم برای خودش یک نوع خوانندگی است. در سن ده یازده سالگی، رادیو و خوانندگانی بودند و مرتب فکر و ذکر من به غیر از مسألۀ درس خواندن، خوانندگی بود. در خانه برای هم‌کلاسی‌هایم و همین‌طور برای بچه‌محل‌ها می‌خواندم».[۱۳]

ابتدا در یک گروه دوستانه به نام سان بویز و سپس در باشگاه‌ها و کاخ‌های جوانان به صورت رسمی شروع به خواندن می‌کند. در گروه سان بویز، ابتدا به تقلید از آهنگ‌های ایتالیایی، بخصوص ترانه‌های آلبانو کاریسی خواننده و بازیگر بنام ایتالیایی می‌پردازد و سپس به اجرای ترانه‌هایی از خوانندگان مطرح آن دوران مانند جیم موریسون، اریک بوردون، تام جونز و پپینو دی کاپری رو می‌آورد.[۱۴]

او اولین بار در کاخ جوانان جنوبی به روی صحنه می‌رود. تجربهٔ اولین اجرای رسمی ابی از زبان خودش شنیدنی است. آن‌طور که وی در مصاحبه‌ای نقل کرده است در اولین اجرا از فرط استرس، نیمی از بدنش کاملاً بی‌حس شده و اصطلاحاً به خواب می‌رود. او این واقعه را جزو خاطرات تلخ اما فراموش‌نشدنی خود ذکر کرده است.[۱۵]

آغاز خوانندگی به صورت حرفه‌ای[ویرایش]

ابی در همان دوران با شهبال و شهرام شب‌پره آشنا می‌شود. شهبال شب‌پره صدای او را در سان بویز می‌شنود و به وی پیشنهاد کار در گروه بلک کتز را می‌دهد. او در کنار فرهاد مهراد خوانندۀ پاپ ایرانی، مدت دو سال با گروه بلک کتز همکاری می‌کند و مدت زیادی در کابارۀ کوچینی به روی صحنه می‌رود. سپس از این گروه جدا می‌شود و به همکاری با آهنگسازان و ترانه‌سرایان مطرح آن دوران می‌پردازد. ابی از دوران همکاری با فرهاد در گروه بلک کتز، به عنوان دورهٔ آموزشی خود یاد می‌کند و خود را وامدار فرهاد می‌داند.[۱۶]

در آن زمان که ابی وارد عرصهٔ موسیقی می‌شود، خوانندگان اندکی در ایران در زمینهٔ موسیقی پاپ فعالیت داشته‌اند که از آن جمله می‌توان به ویگن٬ عارف و منوچهر سخایی اشاره کرد.[۱۷] دیری نمی‌گذرد که ابی نیز نخستین ترانهٔ مستقل خود را با نام «عطش» عرضه می‌کند که برای فیلمی به همین عنوان ساخته می‌شود. دومین ترانهٔ وی «چرا چرا» نام دارد با شعری از مسعود هوشمند و آهنگی از حسین واثقی.[۱۸] اما سومین ترانهٔ ابی که به گفتهٔ خودش باعث معروفیت وی می‌شود ترانه‌ای است به نام «شب» با شعر اردلان سرفراز و آهنگ منصور ایران‌نژاد که برای اولین بار در شوی معروف میخک نقره‌ای از فریدون فرخزاد پخش می‌شود.

ابی از همان اوان خوانندگی، در حرفۀ خود از الگوبرداری و تقلیدهای کلیشه‌ای برحذر بوده و حتی خوانندگان جوان همدورۀ خود را که به کپی‌برداری و تقلید از آثار یکدیگر می‌پرداختند به شدت تخطئه می‌کرده است. در همین دوران است که با شرکت در «جشنوارۀ بین‌المللی آواز ترکیه» توانست نگاه‌های داخل و خارج را به سمت خود معطوف کند.[۱۹]

صدای ابی از همان دوران ابتدای نشو و نمایش، محل بحث و نظر رسانه‌ها بوده است. چنانکه مجله جوانان در شمارۀ سال دهم خود، مطلبی را تحت عنوان «صدای ابی رانندگان را دچار هیستریک سرعت می‌کند» منتشر می‌کند و در آن به طرح این مسئله می‌پردازد که صدای ابی به علت قدرت و انرژی فوق‌العادۀ آن که بیشتر جنبۀ حماسی دارد، رانندگان را هنگام رانندگی دچار هیستریک و حرکات تند و خشن می‌کند.[۲۰]

جشنوارۀ بين‌المللی آواز ترکیه[ویرایش]

در سال ۱۹۷۴ ابی و نوش‌آفرین دو خوانندۀ جوان ايرانی برای شرکت در جشنواره بین‌المللی آواز ترکیه راهی استانبول می‌شوند. اين فستيوال که مخصوص اجرای ترانه‌های روز بوده و برای نخستين بار در جهان در ترکیه برگزار می‌شده است، علاوه بر موسیقی شامل سينما، نقاشی، مجسمه‌سازی و ديگر رشته‌های هنری نيز بوده است.

حدود ۳ ماه قبل از فستیوال، يک هيئت ۵ نفره از بهترين و شناخته‌شده‌ترين کارشناسان صدا وارد تهران می‌شوند و با تحقيق و بررسی روی کار و صدای همۀ خوانندگان جوان ايرانی و ملاحظۀ برنامه‌های راديويی و صحنه‌ای، عاقبت از بين خانم‌ها، نوش‌آفرين و از بين آقايان، ابی را برای شرکت در اين فستيوال برمی‌گزینند.

آی فری خوانندۀ معروف ترکيه،[۲۱] نمايندۀ اين فستيوال در ايران بوده است و همين خواننده، دعوت‌نامه‌های رسمی فستيوال را هفتۀ قبل از برگزاری جشنواره به تهران می‌آورد و بعد با نوش‌آفرين و ابی راهی ترکيه می‌شود. در ترکیه قرار بوده که این دو خوانندۀ ايرانی ابتدا تمرينات لازم را با ارکستر ۷۰ نفره انجام دهند و بعد بر روی صحنه روند. مدت فستيوال حدود ۵ روز بوده است.

نوش‌آفرين با آهنگ «کاکلی» ساختۀ فریدون خشنود و ابی با آهنگ «شکار» از ساخته‌های حسن شماعی‌زاده در این فستیوال شرکت می‌کنند. با اعلام اینکه از کشور ایران تنها یک شرکت‌کننده حق حضور دارد، نوش‌آفرین اعلام انصراف می‌کند. پس از اجرای بیش از ۲۰۹ خواننده، شش خواننده به بخش فینال راه می‌یابند که نام ابی نیز در میان فینالیست‌ها قرار داشته است. در رقابت بین این شش خواننده، سرانجام ابی با آهنگ «شکار» خود به عنوان خوانندۀ برگزیدۀ هیئت ژوری انتخاب می‌گردد و پلاک و دیپلم افتخار جشنواره را از آن خود می‌سازد.[۲۲][۲۳][۲۴]

خوانندگی در خارج از ایران[ویرایش]

ابی در کنسرتی در مونترال

ابی پیش از انقلاب، تک‌آهنگ‌های زیادی را بر روی صفحه منتشر کرد ولی هیچ‌گاه آلبوم مستقلی از وی ارائه نشد. آثار این دورهٔ او بعد از انقلاب و در خارج از کشور بود که در قالب آلبوم‌های مستقل و به صورت کاست به بازار عرضه شد. در کارنامهٔ کاری وی، همکاری با ترانه‌سرایان برجسته‌ای چون ایرج جنتی عطایی، اردلان سرفراز، منصور تهرانی و شهیار قنبری و آهنگسازان سرشناسی چون واروژان، سیاوش قمیشی، فرید زلاند، حسن شماعی زاده، اسفندیار منفردزاده و بابک بیات به چشم می‌خورد.

ابی در سال‌های اقامت در خارج از کشور، در بزرگ‌ترین سالن‌های بین‌المللی جهان کنسرت اجرا کرده‌ است که برخی از آنها کنسرت خیریه بوده است. در سال ۲۰۰۷ میلادی برای اجرای کنسرت همراه با ارکستر سمفونی آخن، از ابی به شکلی ویژه دعوت به عمل می‌آید. اين کنسرت از راديو WDR به صورت مستقيم، پخش و از تلويزيون همين شبکه نيز فيلمبرداری شد. روزنامه‌های پرتيراژ آخن نيز پس از برنامۀ ابی، از وی تمجيد کرده و از «گرمای حضور او بر صحنه» نوشتند.[۲۵][۲۶] از معروف‌ترین کنسرت‌های خیریهٔ او نیز کنسرت وی در رویال آلبرت هال در لندن در سال ۲۰۱۰ است که عواید آن صرف کمک به بیماران مبتلا به ام اس شد.[۲۷]

با آنکه سال‌هاست که ابی در خارج از ایران و در تبعید زندگی می‌کند، هنوز برخی طراحان ایرانی از نام وی جهت افزایش فروش کالاهای تجاری خود بهره می‌گیرند.[۲۸] شماری از خوانندگان داخل ایران نیز به شدت تحت تأثیر سبک خواندن و نحوهٔ اجرای او قرار گرفته‌اند. در مورد قاسم افشار که از جملهٔ این خوانندگان است و بازخوانی ترانهٔ «خلیج فارس» ابی بدو منسوب است،[۲۹] حتی در حرکات دست و پای وی هنگام اجرای کنسرت نیز شباهت بسیاری با ابی برقرار ساخته‌اند.[۳۰] تأثیرپذیری قاسم افشار از ابی تا به حدی بوده است که آهنگساز سرشناسی چون تورج شعبان‌خانی، وی را بابت این نحو سبک تقلیدیش مورد سرزنش قرار داده است.[۳۱]

ویژگی‌ها و وجوه تمایز او[ویرایش]

ابراهیم نبوی در کتابی تحت عنوان آوازهای زیرزمین، ویژگی‌های ابی را به عنوان یک خواننده، این‌گونه برمی‌شمرد:
نخست: اغلب کارشناسان موسیقی فارسی معتقدند صدای ابی قدرتمندترین صدای پاپ فارسی است.
دوم: فعالیت‌های ابی در طول نیمۀ دوم زندگی‌اش نه تنها کاهش نمی‌یابد بلکه این دوران، نقطۀ عطفی در حرفه‌اش محسوب می‌شود و این نخستین ویژگی است که ابی را از خوانندۀ پاپ جدا می‌کند و در کنار خوانندۀ کلاسیک یا اپرا قرار می‌دهد.
سوم: ابی از معدود خوانندگان پاپ است که ممکن است مخاطب ترجیح بدهد کنسرت او را از همان خانه بشنود؛ اجراهای او شاید چیزی فراتر از صدای ضبط‌شدۀ او نیست.
چهارم: ابی بیشتر مورد توجه مخاطبانی است که به رغم آنکه می‌دانند در موسیقی پاپ بر خلاف موسیقی سنتی، جنس و قدرت و طنین صدای آوازه‌خوان چندان موضوع مهمی نیست، صدای ابی را از این منظر نیز در خور توجه و ستایش قلمداد می‌کنند.
پنجم: کنسرت‌های او پس از انقلاب که در خارج از ایران برگزار شده است، پربیننده است، اما معمولاً از آغاز کنسرت تا پایان آن را به نوشیدن الکل می‌گذراند و با لحن مستانه می‌خواند. کمتر اتفاق می‌افتد که مانند خوانندگان دیگر پاپ، موسیقی‌اش موجب رقصیدن شود یا اصولاً برای رقصیدن دیگران بخواند.[۳۲]

برخی کارشناسان موسیقی نیز در مورد صدای ابی نظر داده‌اند، از آن جمله می‌توان به آندرانیک آهنگساز، تنظیم‌کننده و رهبر ارکستر اشاره کرد که گرمی، قدرت و انعطاف‌پذیری صدای ابی را ستوده است و ابی را از نادر هنرمندانی معرفی کرده است كه حس موسيقيايی قوی دارد و سليقه و طبع مردم را درک می‌كند.[۳۳]

هم‌صدایی مردم با ابی در کنسرت‌هایش نیز جزو خصایص منحصر به فرد این خواننده محسوب می‌شود، تا جایی که او را جزو اولین خوانندگان فارسی‌زبانی دانسته‌اند که به این همخوانی اهمیت داد و حتی آن را در آلبوم کنسرت‌هایش ضبط و پخش کرد.[۳۴]

مفهوم ترانه‌ها[ویرایش]

مضامین سیاسی[ویرایش]

ابی به خواندن ترانه‌هایی با مضامین سیاسی، اجتماعی و نیز عاشقانه علاقه نشان می‌دهد. او ترانه‌های متعددی در مورد ایران خوانده که بسیاری از آنها دارای مضامین سیاسی اعتراضی و گاه بحث‌انگیز بوده‌اند. از جملهٔ این ترانه‌ها که سرشار از مضامین سیاسی هستند می‌توان به «خلیج فارس»، «خانه سرخ است» و «بشکن» اشاره کرد.[۳۵] ترکیب ملودی فرید زلاند و کلام شهیار قنبری و تنظیم منوچهر چشم‌آذر منجر به خلق ترانه‌ای شده‌ است با نام «نون و پنیر و سبزی» که می‌توان آن را سمبل ترانه‌های معترض دورهٔ خود به حساب آورد. این ترانه با اجرای مشترک ابی و داریوش به عنوان یکی از ترانه‌های ممنوعه در سال‌های اوایل دههٔ ۱۳۷۰ در ایران به صورت پنهانی دست به دست می‌گشته ‌است.[۳۶]

صرف‌نظر از مسائل سیاسی، او در ترانه‌های خود به مسائل اجتماعی نظیر فقر، آزادی بیان و حقوق زنان نیز توجه نشان می‌دهد. سه ترانهٔ «هلا»، «سیاه‌پوش‌ها» و «بانوی خاوری» نمونه‌هایی مناسب از این دست هستند.[۳۷]

مضامین عاشقانه[ویرایش]

عشق هم در کلام او گاه رنگ و بوی زمینی و جسمانی پیدا می‌کند و عاشق، از چشم و لب و قد و تن یار سخن به میان می‌آورد مانند ترانۀ «مداد رنگی»؛[۳۸] و گاه چنان ژرف، متعالی و مقدس می‌شود که سخن از معراج و رجعت و خدا شدن به میان می‌آید مانند ترانۀ «رازقی».[۳۹] اکثر این ترانه‌های عاشقانه، اشعار ترانه‌سراهای معاصر است ولی در لابه‌لای آنها اشعار عرفانی شعرای متقدم نیز دیده می‌شود مانند آهنگ «حیلت رها کن» که شعر آن از مولوی است[۴۰] و آهنگ «خدا می‌داند» که شعر آن از شمس مشرقی شاعر و عارف قرن هشتم است.[۴۱]

ترانۀ «مولای سبزپوش» سرودۀ ایرج جنتی عطایی نیز خالی از مضامین عرفانی نیست چرا که در ادب پارسی، اصطلاح «سبزپوش» همواره لقب کسانی بوده است که در بالاترین سطح عرفانی زندگی می‌کنند، خواه فرشتگان، پیامبر، خضر نبی، و یا دلیل راه عرفانی بوده باشد.[۴۲] با این همه، تلاش‌هایی نیز در جهت سیاسی جلوه دادن این ترانه صورت گرفته است، چنانکه در آلبومی تحت عنوان «وحدت؛ پایان ۲۵۰۰ سال دیکتاتوری» که دقیقاً بعد از انقلاب اسلامی در ایران منتشر شد، این آهنگ ابی در کنار دیگر ترانه‌های سیاسی یا ملی‌گرایانۀ خوانندگان آن دوره قرار گرفته است.[۴۳]

مضامین بحث‌انگیز[ویرایش]

ابی را از نظر کاری خواننده‌ای ریسک‌پذیر، و از نظر انتخاب آهنگ و ترانه، نوگرا می‌دانند. این ریسک‌پذیری در کار، در دو آلبوم اخیر وی بخصوص سه ترانۀ «من اگه خدا بودم»، «خدا با ماست» و «جهان‌بینی» با وضوح بیشتری نمایان می‌شود. ترانۀ «من اگه خدا بودم» با طرح مسئلهٔ شر و در رأس آن فاجعۀ زلزلهٔ بم، به نوعی دیدگاه‌های رایج در مورد خدا و حکمت و عدل او را به چالش می‌کشد. ترانۀ «خدا با ماست» نیز ترانه‌ای ساختارشکن است با این تفاوت که برخلاف ترانۀ «من اگه خدا بودم» درصدد است با شریک قرار دادن خدا در تمام شئون زندگی انسان، راهکاری برای رویارویی با شرور پیش پای انسان بگذارد و بدین‌ترتیب می‌توان این دو ترانه را به لحاظ محتوا و مضمون، مقابل هم قرار داد. در ترانۀ «جهان‌بینی» نیز با طرح موضوع فلسفۀ زندگی، بسیاری از چالش‌های ذهنی و دغدغه‌های فکری بشری به باد انتقاد گرفته می‌شود و تنها جهان‌بینیِ دارای اهمیت و اصالت، عشق معرفی می‌‌‌گردد.[۴۴]

ابی به کیفیت کلامی و زبانی ترانه‌هایی که می‌خواند بسیار اهمیت می‌دهد ولی این بدین معنا نیست که در مورد ملودی و موسیقی کار خود حساسیت ندارد. در برخی مواقع، اساساً ملودی اثر بوده است که موجبات خلق ترانه را فراهم ساخته است. به عنوان نمونه، دو آهنگ «ستاره‌های سربی» و «شب‌گریه» توسط ایرج جنتی عطایی بر روی دو ملودی پیش‌ساختهٔ سیاوش قمیشی ترانه‌سازی شده است.[۴۵]

از دیگر ترانه‌‌های ابی که به لحاظ محتوایی، متمایز از سایر آثارش به نظر می‌رسد می‌توان به دو ترانۀ «خونه» و «مادربزرگ» اشاره کرد. ترانۀ «خونه» که لحنی ساده و خودمانی دارد، وابستگی عاطفی به خانه را از زبان یک کودک بازگو می‌کند؛ خانه‌ای که به یُمن وجود مادر، لبریز از صفا و وفا و دعا و تکیه‌گاه است.[۴۶] این ترانه در آلبوم «با تو» ابی منتشر شده است ولی مشخص نیست که چرا موزیک ‌ویدیوی این ترانه، آن را جزو آلبومی مجعول با نام «خداحافظ تهران» معرفی کرده است.[۴۷] ترانۀ «مادربزرگ» نیز در وصف مادربزرگی سروده شده است که دیگر در قید حیات نیست ولی «قصه‌هایِ به پاکی دریای او» هنوز در یاد و خاطره باقی مانده است.[۴۸]

ترانه‌‌های خاص[ویرایش]

گفتنی است سه آهنگ از کارهای ابی دارای دکلمه است، یکی آهنگ «خورجین» از آلبوم «شب‌زده» که توسط محمود محمد یوسف اجرا شده‌ است[۴۹] و دیگری آهنگ «بانوی خاوری» از آلبوم «حسرت پرواز» و همچنین قطعاتی از ترانۀ یه دختر که هر دو توسط خود ابی اجرا شده‌اند. ترانۀ «پیر» نیز با مطلعی نسبتاً طولانی توسط شاعر آن یعنی مسعود امینی به صورت دکلمه خوانده شده است که البته این اجرا به صورت رسمی منتشر نشده است.[۵۰]

ابی در دوران جوانی، توانایی خود را در زمینۀ خوانندگی به زبان انگلیسی نیز به محک گذاشته‌ است که دو ترانۀ آن به صورت رسمی در آلبوم‌هایش منتشر شده‌ است یکی ترانۀ دوصدایی Papa به همراه شهرام شب‌پره در آلبوم «تپش» و دیگری ترانۀ Far Away در آلبوم «پیر».[۵۱] ترانۀ Papa (پدر) بازخوانی یکی از آثار خوانندۀ مشهور کانادایی پائول آنکا می‌باشد که دربارۀ ارزش عشق و محبت در خانواده است که به سرنوشت محتوم تمام انسان‌ها یعنی جدایی از عزیزان می‌انجامد ولی در نهایت، این یادگارهای عاطفی، خاطرات و درس‌های زندگی است که برای شخص باقی می‌مانند.[۵۲]

ابی اخیراً به بازخوانی برخی آهنگ‌های قدیمی خود نیز پرداخته ‌است مانند ریمیکس دو آهنگ «خالی» و «مست چشات» که در آلبومی به نام یادگاری منتشر شده‌اند.[۵۳] در نظرسنجی‌ای که از طرف شبکۀ تلویزیونی من و تو با عنوان «ماندگارترین ترانه‌های ایرانی» انجام گرفته، ترانۀ «پوست شیر» به عنوان برترین ترانۀ ابی معرفی شده است. دیگر ترانه‌های برتر ابی در این فهرست، به ترتیب عبارتند از: «ستاره‌های سربی»، «مست چشات»، «درخت»، «خالی»، خلیج فارس، «محتاج»، «شب‌زده»، «کی اشکاتو پاک می‌کنه»، «گریه نکن»، «با تو» و «شکار».[۵۴]

ابی به تازگی با همکاری شادمهر عقیلی موزیک ویدیویی با نام رؤیای ما منتشر کرده‌ است که آمار بازدید از آن در وب‌سایت یوتیوب از مرز دو و نیم میلیون نفر گذشته ‌است. این میزان بازید از ویدیو کلیپ‌های ابی در این سایت ظاهراً بی‌سابقه است.[۵۵] جذابیت آهنگ «رؤیای ما» تا به حدی بوده است که حتی صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز نمی‌تواند به راحتی از کنار آن بگذرد و مدتی موسیقی بدون کلام آن را از شبکۀ دوم سیما به عنوان آهنگ پس‌زمینۀ معرفی برنامه‌ها پخش می‌کند.[۵۶][۵۷]

ابی و سایر خوانندگان[ویرایش]

ابی در بدو شروع خوانندگی، بیشترین همکاری خود را با شهرام شب‌پره داشته است که یا به شکل فعالیت مشترک در کاباره‌ها و یا با ارائۀ تک‌آهنگ در قالب صفحه صورت می‌گرفت که بیشتر این ترانه‌ها نیز به زبان انگلیسی بوده است و از معروف‌ترین آنها می‌‌توان به آهنگ A Chili Pum اشاره کرد. بر خلاف تداول عام که ابی را در کنار داریوش به تصویر در می‌آورد، در دهۀ پنجاه شمسی در اغلب رسانه‌های ایرانی، نام ابی در کنار شهرام شب‌پره به صورت یک زوج هنری مطرح بوده‌ است و نزدیکی آن دو تا به حدی بوده که از آن میان حتی رایحۀ رقابت و تنش نیز استشمام می‌شده است.[۵۸]

ابی کارهای مشترک زیادی نیز با سایر خوانندگان ایرانی داشته‌ است که از میان خوانندگان کلاسیک می‌توان به داریوش (آهنگ نون و پنیر و سبزیشاهرخ (آهنگ همخونسلی و نلی (آهنگ خدا می‌داند)[۵۹] و هایده (آهنگ شب عشق) و از میان خوانندگان جوان به آرش (آهنگ بگو ای یارنوید و امید (آهنگ گریزکامران و هومن (آهنگ مگه فرشته هم بده و آهنگ کلبه) و شادمهر عقیلی (آهنگ رؤیای ما و آهنگ یه دختر) اشاره کرد. تنها کار مشترک سیاوش قمیشی با ابی، همخوانی بخشی از ترانهٔ «کوه یخ» بوده ‌است. در برخی آهنگ‌ها هم ابی صرفاً بخشی از ترانه را با خوانندهٔ اصلی همخوانی می‌کند مانند آهنگ «جسارت» از امیر آرام و نیز آهنگ «شهر ظلمت» از شاهرخ.[۶۰]

ترانۀ «زمین» یا «زلزله» نیز از آثار مشترک ابی با جمعی از خوانندگان است. این آهنگ، یک کار ۱۲ دقیقه‌ای متشکل از یک گروه خوانندۀ ایرانی و خارجی به زبان‌های فارسی، انگلیسی، ترکی، ارمنی و عبری، و تلفیقی بین موسیقی پاپ و سرود می‌باشد. در این ترانه غیر از صدای ابی، صدای خوانندگانی چون ستار، لیلا فروهر، اندی، فرشید امین، هلن، دلارام و یعقوب ظروفچی طنین‌انداز است.[۶۱][۶۲][۶۳]

همچنین ابی به مناسبت کریسمس سال ۲۰۱۴ ترانه‌ای دوصدایی به زبان انگلیسی با نام I Can Hear Christmas به همراه لیل کولت، خوانندۀ مشهور زن اسرائیلی اجرا کرده است. مضمون این ترانه، درخواست پیوند و دوستی بین مسلمانان و یهودیان به مناسبت فرا رسیدن کریسمس مسیحیان است.[۶۴]

برخی ترانه‌هایی که ابی خوانده‌ است، توسط خوانندگان دیگر قبل یا بعد از وی نیز خوانده شده‌ است مانند آهنگ «پاییز» توسط سیاوش قمیشی[۶۵]، آهنگ «عسل» توسط ستار[۶۶]، آهنگ «راه من» توسط داریوش[۶۷]، آهنگ «گل‌واژه» توسط هایده [۶۸]، آهنگ «هموطن» توسط شهرام شب‌پره[۶۹] و مجموع ترانه‌های آلبوم «تاج ترانه» که از آن گوگوش است و توسط ابی و به یاد آهنگساز فقید آنها واروژان بازخوانی شده است.[۷۰]

ابی را از جمله نادر خوانندگانی دانسته‌اند که با آغوشی باز همراه با بسیاری از خوانندگان، روی صحنه خوانده است. داریوش، بیژن مرتضوی، شهرام شب‌پره، سیاوش قمیشی، کامران و هومن، آرش و شادمهر عقیلی از جمله خوانندگانی هستند که ابی با آنها کنسرت مشترک داشته است.[۷۱]

ابی توجه خاصی به سلایق و علایق نسل جوان دارد و این یکی از عواملی بوده است که او را به همکاری با خوانندگان و آهنگسازان جوان سوق داده است. او که در سال‌های اخیر به سبک موسیقی الکترونیکی روی آورده است، معتقد است که در این نوع سبک، کیفیت ضبط ترانه‌ها بهبود می‌یابد و خیلی بهتر می‌توان با نسل جوان که به سبک‌های جدید موسیقی گرایش دارند، ارتباط برقرار کرد. آهنگ «بگو ای یار» ترانه‌ای دوصدایی از ابی و آرش است که به سبک الکترونیکی اجرا شده است.[۷۲]

ابی و آهنگسازان[ویرایش]

در میان آهنگسازانی که ابی با آنها همکاری داشته، فرید زلاند با ۳۹ آهنگ و سیاوش قمیشی با ۲۷ آهنگ در صدر قرار دارند. آخرین کار فرید زلاند برای ابی سه آهنگ از آلبوم «طلوع کن» و آخرین کار سیاوش قمیشی برای ابی، مجموع آهنگ‌های آلبوم «شب نیلوفری» است. ابی در سال‌های اخیر از طیف آهنگسازان سنتی فاصله گرفته و دو آلبوم اخیر خود را با همکاری آهنگسازان جوانی نظیر شوبرت آواکیان و شادمهر عقیلی وارد بازار کرده‌ است.

فرید زلاند[ویرایش]

شاید جنجالی‌ترین ترانۀ ابی در طول دوران کاری‌اش، ترانۀ سیاسی «راه من» با آهنگسازی فرید زلاند باشد که منجر به اختلافات دامنه‌داری بین ابی با آهنگساز، ترانه‌سرا و تا حدودی خوانندۀ بعدی این ترانه گردید. ترانۀ «راه من» توسط شهیار قنبری و بر مبنای ترانۀ My Way سروده شده بود که در سال ۱۹۶۹ به وسیلۀ فرانک سیناترا در آلبومی به همین نام منتشر شد و به اثر شاخص این هنرمند تبدیل شد.[۷۳]

فرید زلاند که در ابتدا این ترانه را با صدای ابی، آهنگسازی و ضبط کرده بود بنا به دلایلی از ادامۀ کار منصرف شده و ترانۀ مزبور را با صدای داریوش، دیگر خوانندۀ پاپ ایرانی که او نیز اشتیاقی زایدالوصف به خواندن ترانه‌های سیاسی دارد، در آلبومی مستقل وارد بازار می‌کند. ابی نیز که علاقۀ خاصی به این ترانه داشته و خود را خالق تحریرهای موجود در این آهنگ می‌داند و حتی بر خلاف ادعای آهنگساز آن مدعی است که دستمزد آهنگساز و ترانه‌سرا و تنظیم‌کننده را تمام و کمال پرداخت کرده است، نمی‌تواند به راحتی از کنار این آهنگ بگذرد و آن را بر روی سایت اختصاصی خود قرار می‌دهد که بعدها اعتراض فرید زلاند را برمی‌انگیزد. شاید به خاطر رفتار غیرحرفه‌ای آهنگساز این ترانه بوده است که برخی به طعنه، نام این ترانه را «راه زلاند» نهاده‌اند.[۷۴][۷۵]

فرید زلاند بیش از هر آهنگساز دیگری برای ابی آهنگ ساخته است و آثار ماندگاری از همکاری آن دو به جای مانده است ولی دیرزمانی است که ارتباط هنری این دو خواننده و آهنگساز قطع شده است و هر چند به ظاهر به نظر می‌رسد که علت این امر ناشی از مناقشات بر سر آهنگ «راه من» باشد، ولی فرید زلاند در مصاحبه‌ای دلیل امتناعش از همکاری با ابی را فاصله گرفتن ابی از دوران کاری گذشتۀ خویش عنوان می‌کند و معتقد است که آن حس و حالی که در کارهای سابق ابی نظیر «محتاج»، «گریه نکن»، «عطر تو» و غیره وجود داشته و به او انگیزۀ ساخت آهنگ می‌داده است دیگر اکنون موجود نیست.[۷۶]

نت و آکورد آهنگ‌ها[ویرایش]

فریبرز لاچینی آهنگساز و نوازندهٔ برجستهٔ ایرانی، در سایت اختصاصی خود، موسیقی بی‌کلام تعداد قابل توجهی از ترانه‌های ابی را که از نواخته‌های خود ایشان است همراه با نت آنها، در دسترس همگان قرار داده است. مجموعه آلبوم‌هایی تحت عنوان بوی دیروز در ۱۷ مجموعه نیز به فریبرز لاچینی منسوب است که در آنها وی در هر آلبوم، به صورت پراکنده، موسیقی بی‌کلام یکی دو تا از کارهای ابی را نیز عرضه کرده است.[۷۷]

همچنین سیاوش قمیشی، دیگر آهنگساز ایرانی که او هم به ساخت موسیقی بی‌کلام علاقه نشان می‌دهد، در آلبومی با نام City Of The Sun (شهر آفتاب)، موسیقی بی‌کلام سه ترانه از ترانه‌های ابی را عرضه کرده است، بدین‌ترتیب: Illuminata (ترانۀ مداد رنگی)، Inside The Circle (ترانۀ پیچک) و Moon Gate (ترانۀ پاییز).[۷۸]

عباس براری نیز در مجلد سوم کتابی تحت عنوان چهل سال پاپ، آکورد ۳۳ آهنگ از ترانه‌های ابی را تنظیم و گردآوری کرده است که توسط انتشارات رهام به چاپ رسیده است.[۷۹] متن ترانه‌های ابی نیز در کتابی مستقل، تحت عنوان «ترانه‌های ماندگار: ستاره‌های سربی» توسط حامد حمیدا گردآوری شده است که در سال ۱۳۷۹ به چاپ رسیده است. کتاب با مقدمه‌ای دربارهٔ سیر ترانه‌سرایی در ایران آغاز می‌گردد و آنگاه، متن ترانه‌های خوانده‌شدهٔ ابی تا قبل از سال انتشار کتاب، در قالب سیزده دفتر عرضه می‌شود.[۸۰]

فعالیت‌های سیاسی[ویرایش]

ابی در کنسرتی در مالزی سال ۲۰۱۰

ابی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران نیز چندین ترانهٔ اجتماعی و اعتراضی خوانده بود از جمله آهنگ «شکار» که دو سال مانع از شنیدن آن در رادیو شدند تا اینکه این ترانه با کسب جایزه از «جشنوارۀ بین‌المللی آواز ترکیه» به گوش همه رسید. اما با کوچ اجباری پس از انقلاب بود که چهرهٔ او به عنوان یک ترانه‌خوان معترض و سیاسی در کنار داریوش به تصویر درآمد. ابی از همان سال‌های آغازین پس از انقلاب و در طول دهه‌های اخیر با اجرای حدود ۱۵ ترانۀ سیاسی و یا اجتماعیِ دارای مضامین سیاسی، به نوعی مخالفتش را با حاکمیت فعلی ایران نشان داده ‌است. او در مصاحبه‌ای در شهریور ۱۳۸۷ گفت: «اصلاً نالازم‌ترین و غیرضروری‌ترین چیز که می‌توانست برای آن مملکت اتفاق بیفتد، انقلاب اسلامی بود».[۸۱]

ابی پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۸۸ در ایران، با خواندن آهنگی اعتراضی به نام «تصمیم» و ویدیویی استعاری، به نوعی حوادث پس از انتخابات را پیش‌بینی کرد. این ترانه در خبرگزاری‌های خارجی نیز بازتاب داشته است.[۸۲][۸۳] او همچنین در سرکوب مردم معترض به نتایج انتخابات ۱۳۸۸، با حضور در راه‌پیمایی‌های اعتراضی در خارج از کشور و مصاحبه‌های تند علیه دولت و حکومت ایران، اعتراض خود را شدیداً نشان داد.

ترانۀ خلیج فارس[ویرایش]

نوشتار اصلی: خلیج فارس (ترانه)

شاید ترانهٔ ملی‌گرایانهٔ خلیج فارس بیشتر از آنکه برای خواننده‌اش وجهه یا اعتبار به همراه بیاورد، منشأ دردسر و سوء تفاهم بوده است. در پی امتناع ابی از خواندن ترانۀ خلیج فارس در کنسرت‌های دبی، شایعاتی مبنی بر اهدای یک هواپیمای مجلل از طرف حاکم دبی به ابی به خاطر خودداریش از خواندن این ترانه، در برخی رسانه‌های ایرانی منتشر شد که واکنش شدیداللحن ابی را نیز متعاقب آن به همراه داشت. ابی در پاسخ به این شایعات، انتساب هر گونه هواپیمای شخصی را به خود رد کرده و دلیل امتناعش از خواندن ترانۀ خلیج فارس را در دبی، از دست ندادن پایگاهی نزدیک به ایران جهت ارتباط با هموطنان خویش عنوان می‌کند.[۸۴]

ابی معتقد است حضور وی و سایر هنرمندان خارج از کشور در اطراف ایران، به مراتب مهم‌تر و کارسازتر از نبودشان است. در نزد وی، کنسرت‌های دبی وسیله‌ای برای تماس با مردم داخل ایران و ایجاد محیطی امن و آزاد و به دور از محدودیت‌های قانونی برای شادی و سرور ایرانیان، و نیز وسیله‌ای برای اظهار اعتراض و مخالفت با هیئت حاکمۀ ایران است. او خواندن ترانه‌‌ای را که سال‌ها پیش زمانی که هنوز بحث بر سر نام خلیج فارس در افواه مردم شایع نشده بود وی آن را در آلبومی مستقل منتشر کرده است، در مکانی که به مذاق دولتمردان و مسئولان آن خوش نمی‌آید و در نتیجه عکس‌العملِ قهری آنان را در پی دارد، امری نالازم و غیرضروری می‌داند.[۸۵] طُرفه آن است که علی‌رغم انتقادات یا اتهاماتی که این وب‌سایت‌ها به ابی وارد ساخته‌اند، باز از او با نام «ابرستاره» و «سلطان صدا» یاد کرده‌اند.[۸۶][۸۷][۸۸]

فیلم‌شناسی[ویرایش]

ابی در دو فیلم در نقش بازیگر حضور داشته است. یکی فیلم بوی گندم، محصول سال ۱۳۵۶ به کارگردانی محمد دلجو و امیر مجاهد، و دیگری فیلم ناخدا با خدا، محصول سال ۱۳۵۲ به کارگردانی نصرت‌الله وحدت. فیلم بوی گندم، ماجرای سيامک، اسی و تقی سه دوست آس و پاسی است که ابی در آن نقش تقی را بازی می‌کند. تقی معتاد است و نصیحت‌های سيامک را برای ترک اعتیاد نمی‌پذيرد و عاقبت نیز در پایان داستان می‌میرد. در این فیلم محمد دلجو، آیلین ویگن و شهرام شب‌پره نیز ایفای نقش می‌کردند. بعدها ابی از بازی در این فیلم اظهار ندامت و پشیمانی می‌کند و آن را دخالت در حوزهٔ غیرتخصص خود عنوان می‌کند.[۸۹] ابی در فیلم ناخدا با خدا، ظاهراً نقش کوتاهی داشته است.

ابی به عنوان خواننده نیز در سینمای ايران فعاليت داشته‌ است. طبق آمار بانک جامع اطلاعات سینمای ایران، در بین ۲۹۶ خواننده‌ای که در سینمای ایران فعالیت داشته‌اند، ابی با خوانندگی در ده فیلم، مقام سیزدهم را به خود اختصاص داده است و از این لحاظ با شهپر، دیگر خوانندهٔ ایرانی برابری می‌کند. این ده فیلم به ترتیب سال تولید عبارتند از:[۹۰]

فیلم سال تولید ترانه‌سرا آهنگساز
عطش ۱۳۵۱ مسعود هوشمند حسین واثقی
بی‌حجاب ۱۳۵۲ مسعود هوشمند حسین واثقی
هیاهو ۱۳۵۳ ایرج جنتی عطایی بابک بیات
ذبیح ۱۳۵۴ - واروژان
بت‌شکن ۱۳۵۵ ایرج جنتی عطایی بابک بیات
شب زخمی ۱۳۵۶ منصور تهرانی سلی
سلام تهران ۱۳۵۶ زویا زاکاریان واروژان
خاکستری ۱۳۵۶ ایرج جنتی عطایی بابک بیات
بوی گندم ۱۳۵۶ زویا زاکاریان و شرمین شجره سیاوش قمیشی
باغ بلور ۱۳۵۷ منصور تهرانی حسن شماعی‌زاده

این در حالی است که در این فهرست، از دو فیلم کندو (۱۳۵۴) و بر فراز آسمان‌ها (۱۳۵۷) که ابی در آنها نیز ترانه خوانده است نامی برده نشده است. گفتنی است که ابی بر روی سکانس‌هایی از فیلم‌هایی ترانه خوانده است که در آنها بازیگران بزرگ و نامداری حضور داشته‌اند؛ مثلاً در فیلم بر فراز آسمان‌ها، محمدعلی فردین، و در سه فیلم کندو، ذبیح و بت‌شکن، بهروز وثوقی، و در دو فیلم عطش و بی‌حجاب، ایرج قادری به ایفای نقش پرداخته‌اند.[۹۱]

از جمله سکانس‌هایی که صدای ابی بر روی آنها طنین‌انداز است می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: سکانس به هم ریختن هفتمین کاباره توسط جوانی خلافکار با نقش‌آفرینی بهروز وثوقی در فیلم کندو ساختۀ فریدون گله با موسیقی واروژان و ترانۀ ایرج جنتی عطایی، و یا سکانس آخر فیلم بوی گندم که در آن سیامک که نقش‌اش را محمد دلجو بازی می‌کند، چاقو خورده و سوار بر موتور به سمت فرودگاه و در پی پیوستن به دختر مورد علاقه‌اش است با موسیقی سیاوش قمیشی و ترانه‌ای با نام «پیچک» از شرمین شجره، و نیز سکانس آخر فیلم بر فراز آسمان‌ها ساختۀ محمدعلی فردین، در صحنه‌ای که مادر پیری پسر گمشده‌اش را که اکنون خلبانی موفق است، باز می‌یابد و در همان حال تصاویری از پرواز هواپیماها و خاطرات گذشتۀ مادر نمایش داده می‌شود.[۹۲]

همچنین ابی در سال‌های آغازین اقامت در خارج از کشور، در ساخت مجموعه‌ای تلویزیونی با عنوان خداحافظ تهران همراه با محمد دلجو، شهرام شب‌پره و آیلین ویگن شرکت کرد که به دلیل مشکلاتی این مجموعه هیچ‌گاه پخش نشد.[۹۳]

آلبوم‌های منتشرشده[ویرایش]

نوشتار اصلی: ترانه‌شناسی ابی

ابی از سال ۱۹۷۴ تاکنون هجده آلبوم به صورت رسمی منتشر کرده است که از این لحاظ می‌توان وی را خوانندهٔ پرکاری به شمار آورد. این آلبوم‌ها به ترتیب سال انتشار عبارتند از:

آلبوم سال تولید آلبوم سال تولید
تپش ۱۹۷۴ معلم بد ۱۹۹۳
نازی ناز کن ۱۹۷۶ اتل متل ۱۹۹۴
شب‌زده ۱۹۷۷ ستاره‌های سربی ۱۹۹۵
کوه یخ ۱۹۸۷ عطر تو ۱۹۹۶
با تو ۱۹۸۸ تاج ترانه ۱۹۹۷
غریبه ۱۹۸۹ طلوع کن ۱۹۹۹
پیر ۱۹۸۹ شب نیلوفری ۲۰۰۳
خلیج ۱۹۹۰ حسرت پرواز ۲۰۰۶
ستارهٔ دنباله‌دار ۱۹۹۳ حس تنهایی ۲۰۱۱

ابی که پس از انتشار آلبوم شب نیلوفری صحبت از بازنشستگی خویش به میان آورده بود هنوز در زمینۀ تولید آلبوم و اجرای کنسرت، باانگیزه و فعال است. او معتقد است که به روی صحنه رفتن و یا انتشار آلبوم، فرصتی آموزشی در اختیارش قرار می‌دهد و موجب تجربه‌اندوزی بیشتر می‌گردد و این در نزد وی بهترین انگیزه و محرک برای تداوم بخشیدن به حرفه‌اش بوده است.[۹۴] او خوانندگی را عشقی می‌داند که هرگز از آن جدایی نخواهد داشت.[۹۵]

تک‌آهنگ‌ها[ویرایش]

صرف‌نظر از تک‌ترانه‌های خاصی که ابی در کاباره‌های قبل از انقلاب و یا کنسرت‌های خارج از کشور خوانده است، وی دارای تعدادی تک‌آهنگ استودیویی است که بنا به دلایلی در آلبوم‌های رسمی‌اش منتشر نشده‌اند. این ترانه‌ها در میان هوادارانش به «ترانه‌های بی‌بام ابی» شهرت پیدا کرده‌اند. در ذیل، فهرست کامل نام این ترانه‌ها درج شده است:[۹۶][۹۷][۹۸]

● پنجره‌ها (مشترک با جمعی از خوانندگان) ● بر فراز آسمان‌ها ● رؤیای ما (مشترک با شادمهر عقیلی)New
● بانـوی ما (مشتـرک با سلی و نوش‌آفرین) ● کتاب سوخته ● همین خوبهNew
● A Chili Pum (مشترک با شهرام شب‌پره) ● عید نوروز ● نگرانت میشمNew
● Marcella (مشتـرک با شهـرام شب‌پره) ● تک‌سوار ● یه دختر (مشترک با شادمهر عقیلی)New
● My Love (مشتـرک با شهـرام شب‌پره) ● دلتنگی ● این آخرین بارهNew
● زمین (مشترک با جمعی از خوانندگان) ● راه من ● I Can Hear Christmas (مشترک با لیل کولت)New
● جشن مهرگان (سرود انقلاب سفید) ● عطش ● نوستالژی (مشترک با گوگوش)New
● شهبانو (مشترک با نوش‌آفرین) ● تهمت
● زنجیرو ورچین (دلنگ دلنگ) ● ظالم
● جهان سوم (ناجی شرق) ● خونه
● یه روزی مهربون بودی ● پریا
● شب (اجرای کامل)

البته در این میان، صحت انتساب ترانهٔ «تک‌سوار» به ابی، با وجود شباهت ظاهری در جنس صدا و سبک خواندن، محل تردید است.[۹۹]برخی منابع، تعدادی تک‌آهنگ‌ دیگر نیز به ابی منسوب کرده‌اند، ولی از آنجا که فایل صوتی آنها را ارائه نداده‌اند از ذکرشان در این فهرست خودداری شده است. در ضمن٬ نام ترانه‌های مشترک ابی با دیگر خوانندگان و نیز ترانه‌های ریمیکس‌ او، در بخش‌های پیشین آورده شده است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. RECENT EVENTS - EBI
  2. En hemlig flod av låttexter
  3. En hemlig flod av låttexter
  4. Exiled Iranian pop star Ebi in presidential warning
  5. [۱]
  6. ابی: من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام
  7. زندگی‌نامۀ ابی در وب‌سایت واضح
  8. ابی: من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام
  9. En hemlig flod av låttexter
  10. بدل کتایون ریاحی پیدا شد
  11. پاسخ ابی به پرسش‌های شما
  12. ملاقات با ابی زير آفتاب لس‌آنجلس
  13. ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم
  14. ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم
  15. ابی: من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام
  16. ابی: آنچه از خواندن یاد گرفته‌ام، مدیون فرهاد است
  17. ابی: من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام
  18. در مورد اسم کوچک آهنگساز این ترانه، اختلاف‌نظر وجود دارد. بر روی کاور آلبوم‌ «تپش» ابی نام او «اسماعیل» درج شده است ولی سایت رسمی ابی، بخش بیوگرافی، نام او را «حسین» درج کرده ‌است و این دو آهنگساز برادر هستند. در بخش ترانه‌شناسی ابی نام این آهنگساز «سلیمان» درج شده که به احتمال زیاد خطا می‌باشد چون از سلیمان واثقی در آلبوم‌های ابی بیشتر با نام مستعار خود یعنی سلی نام برده می‌شود. در صفحهٔ مربوط به مسعود هوشمند در ویکی‌پدیای فارسی، نام آهنگساز این ترانه «فرشاد» درج شده که یقیناً خطاست چرا که اساساً آهنگسازی با نام فرشاد واثقی وجود ندارد. گفته می‌شود از آنجا که حسین واثقی تحصیلات آکادمیک نداشته و نوازندگی نیز نمی‌دانسته، با دهان ملودی مورد نظرش را برای برادرش اسماعیل واثقی که تحصیل‌کردهٔ موسیقی بوده و ویولون می‌نواخته، اجرا می‌کرده و بعد اسماعیل آن را با ویولون برای سایر نوازندگان می‌نواخته و سپس حسین با تغییراتی در آن به آهنگ مورد نظرش می‌رسیده ‌است (بنگرید: حسین واثقی). با فرض صحت این قضیه، دلیل اختلاف در نام کوچک این آهنگساز نیز روشن می‌شود.
  19. مصاحبه با ابی در مجلۀ ستارۀ سینما
  20. صدای ابی رانندگان را دچار هیستریک سرعت می‌کند
  21. آی فری از خوانندگان زن ترکیه بود که برای مدت کوتاهی در ایران فعالیت داشت. او همسر حمید حجازی صاحب کاباره شکوفه نو و کاباره ونک بود. حمید حجازی برادر پرویز حجازی، کاباره‌دار معروف بود که گفته شده با خوردن ۱۵۰ قرص خواب‌آور خودکشی کرد (بنگرید: کاباره).
  22. نوش‌آفرین و ابی در فستیوال بین‌المللی استانبول شرکت می‌کنند
  23. موفقیت ابی در فستیوال ترکیه
  24. اختلاف بین شماعی‌زاده و ابی از کجا آب می‌خورد
  25. سایت رسمی ابی؛ بخش بیوگرافی انگلیسی
  26. کنسرت ابی به همراه ارکستر سمفونيک شهر آخن در جشنوارۀ موسيقی کورپارک کلاسيکس
  27. سایت رسمی ابی؛ بخش رویدادها
  28. سایت رسمی ابی؛ بخش بیوگرافی انگلیسی
  29. بنگرید: خلیج فارس (ترانه).
  30. اجرای شنیدنی «خلیج فارس» توسط ارکستر سمفونیک تهران
  31. خبرگزاری فارس؛ آهنگسازان نیازمند «بانک ترانه» هستند
  32. کتاب «آوازهای زیرزمین» از ابراهیم نبوی، صص ۶۶، ۸۸، ۹۳ و ۹۴
  33. وب‌سایت مجلۀ جوانان؛ نظر آندرانیک دربارۀ ابی
  34. سایت بی‌بی‌سی فارسی؛ آلبوم عکس: ابی مثل همیشه
  35. سایت رسمی ابی؛ بخش بیوگرافی انگلیسی
  36. سرگذشت ترانۀ معترض در ایران - قسمت چهارم
  37. سایت رسمی ابی؛ بخش بیوگرافی انگلیسی
  38. مشاهدۀ متن ترانۀ «مداد رنگی»
  39. مشاهدۀ متن ترانۀ «رازقی»
  40. بنگرید: دیوان شمس، غزلیات، غزل ۲۱۳۱.
  41. در بسیاری از منابع، این ابیات را به شمس مغربی نسبت داده‌اند که خطاست، بلکه از آنِ مرید وی شمس مشرقی می‌باشد. گویند او مدتی تحت تربیت شمس مغربی بوده ولی بعدها خود راهی دیگر برگزیده است. در دیوان شمس مشرقی، تأثیر وی از اشعار مغربی به خوبی هویداست (دیوان شمس مشرقی، انتشارات باز، بخش مقدمه. برای مشاهدهٔ غزلِ «خدا می‌داند» بنگرید: ص ۱۳۱).
  42. نگاه کنید به اشترنامۀ عطار، ص ۵۲.
  43. (1) ابی در سایت ایران اولدیز دات کام
  44. مصاحبه با «افشین مقدم» ترانه‌سرای آهنگ «خدا با ماست»
  45. ابی: من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام
  46. مشاهدۀ متن ترانۀ «خونه»
  47. مشاهدۀ موزیک ویدیو در وب‌سایت یوتیوب
  48. مشاهدۀ متن ترانۀ «مادربزرگ»
  49. فاطمه زمردیان. «سازهایی که نواخت (آثارشناسی بابک بیات)». روزآنلاین، ۱۴ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۶ دی ۱۳۹۲. 
  50. متن ترانۀ کامل «پیر» با دکلمۀ مسعود امینی
  51. بنگرید: ترانه‌شناسی ابی.
  52. وب‌سایت گفتگوی هارمونیک
  53. سایت رسمی ابی؛ بخش آلبوم‌ها
  54. بنگرید: ماندگارترین ترانه‌های ایرانی.
  55. مشاهدۀ ویدیو در وب‌سایت یوتیوب
  56. پخش آهنگ رؤیای ما از ابی و شادمهر عقیلی از صدا و سیما
  57. پخش آهنگ جدید ابی و شادمهر از صدا و سیما!
  58. وب‌سایت ایران اولدیز دات کام؛ ابی و شهرام شب‌پره
  59. سلی از جمله نادر خوانندگان پاپ ایرانی است که علاقهٔ خاصی به خواندن اشعار عرفانی کلاسیک دارد (بنگرید: سلی) و با این مقدمه شاید بتوان نتیجه گرفت که به درخواست سلی بوده ‌است که ابی بخش‌هایی از این ترانه را خوانده ‌است. و شاید به همین دلیل نیز بوده ‌است که برخی به اشتباه، ترانه‌سرای این آهنگ را خود سلی ذکر کرده‌اند (بنگرید: ترانه‌شناسی ابی).
  60. بنگرید: ترانه‌شناسی ابی؛ بخش تک‌آهنگ‌ها.
  61. سایت تخصصی شهر قم
  62. مشاهدۀ ویدیو در وب‌سایت یوتیوب
  63. مشاهدۀ ویدیو در وب‌سایت یوتیوب
  64. هم‌آوازی «ابی» خوانندۀ مشهور ایرانی با «لیل کولت» خوانندۀ اسرائیلی به مناسبت کریسمس
  65. بنگرید: ترانه‌شناسی سیاوش قمیشی.
  66. سایت ایران‌ترانه؛ آلبوم ۱۶۰۲
  67. بنگرید: ترانه‌شناسی داریوش اقبالی.
  68. سایت ایران‌ترانه؛ آلبوم ۲۸۷
  69. بنگرید: هیچ کجا ایران نمیشه.
  70. ابی: من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام
  71. ابی از نادر خوانندگانی است که مهربانانه با همۀ خوانندگان روی صحنه خوانده است
  72. پاسخ ابی به پرسش‌های شما
  73. داستان یک ترانه: My Way
  74. سایت رسمی بی‌بی‌سی؛ راه زلاند
  75. سایت رسمی بی‌بی‌سی؛ بر سر دوراهی!
  76. سایت روزآنلاین؛ من فرید زلاند هستم با امضای خودم!
  77. سایت رسمی فریبرز لاچینی؛ هنرمند شمارۀ ۱۲
  78. سایت ایران‌ترانه؛ آلبوم ۱۵۸۸
  79. چهل سال پاپ، عباس براری، جلد سوم، انتشارات رهام، ۱۳۸۹.
  80. ترانه‌های ماندگار: ستاره‌های سربی
  81. ابی: خوانندگی را با قرائت قرآن شروع کردم
  82. En hemlig flod av låttexter
  83. Exiled Iranian pop star Ebi in presidential warning
  84. پاسخی به تهمت‌های بی‌‌اساس در مورد هواپیمای خصوصی
  85. پاسخی به تهمت‌های بی‌‌اساس در مورد هواپیمای خصوصی
  86. یک هواپیمای مجلل، هدیۀ حاکم دبی به خوانندۀ لس‌آنجلسی
  87. خلیج فارس نه، هواپیمای شخصی بله!
  88. دستمزد میلیاردی ابی به خاطر نخواندن یک آهنگ!
  89. ابی: من هميشه براى ريشه‌ام خوانده‌ام
  90. بانک جامع اطلاعات سینمای ایران
  91. همان؛ ذیل مدخل مربوط به نام هر فیلم.
  92. زندگی‌نامۀ ابی در وب‌سایت واضح
  93. زندگی‌نامۀ ابی در وب‌سایت واضح
  94. سال تحویل ۸۹: ابی در بی‌بی‌سی فارسی
  95. سایت بی‌بی‌سی فارسی؛ پاسخ ابی به پرسش‌های شما
  96. (1) ابی در سایت ایران اولدیز دات کام
  97. سایت ایران‌ترانه؛ خوانندۀ شمارۀ ۸۲
  98. سایت ویکی‌صدا؛ تک‌آهنگ‌های ابی
  99. البته اگر این روایت که می‌گوید ابی در موقع اجرای آهنگ «تک‌سوار» (در سال ۱۳۵۲) دچار سرماخوردگی شدیدی بوده است و به همین دلیل، این آهنگ به مرحلۀ نهایی و پخش نرسیده است صحت داشته باشد، دلیل متفاوت بودن صدای ابی در این آهنگ و نیز دلیل عدم انتشار رسمی این ترانه روشن خواهد شد.

پیوند به بیرون[ویرایش]