استان مرکزی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
استان مرکزی تقریباً در مرکز ایران قرار دارد. این استان از شمال به استانهای تهران و قزوین، از غرب به استان همدان، از جنوب به استانهای لرستان و اصفهان و از شرق به استانهای تهران، قم و اصفهان محدود است. این استان با مساحتی معادل ۲۹٬۵۳۰ کیلومتر مربع حدود ۱،۸۲ درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری درسال ۱۳۷۵، استان مرکزی دارای ۸ شهرستان، ۱۵ بخش، ۱۹ شهر، ۶۰ دهستان و ۱٬۳۹۴ آبادی دارای سکنه و ۴۶ آبادی خالی از سکنه است. مرکز این استان شهر اراک است. شهرهای مهم این استان عبارتاند از: خمین، ساوه، محلات، دلیجان، تفرش، شازند و آشتیان و اراک.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] مردم و زبان
جمعیت استان طبق آخرین سرشماری نفوس و مسکن در سال ۱۳۸۵ بالغ بر ۱۳۲۶۸۲۶ بوده است که از این تعداد ۱۰۱۵۳۷۵ باسواد بودهاند[۱].مردم استان مرکزی به زبانها و گویشهای فارسی مانند لری و لکی و وفسی و همچنین در بسیاری از روستاهای اطراف مناطقی مانند اراک ،سربند و ساوه و شهرهایی مثل شازند و خنداب به ترکی آذربایجانی و ترکی خلجی سخن میگویند.زبان کردی در این استان در میان ایل کلهر دیده میشود و زبان راجی نیز در مناطقی از دليجان و محلات و نراق استفاده میشود.زبان تاتی نیز در برخی قسمتها مانند شرا ، كزاز و سربند صحبت میشود.همچنین اقلیتهای مذهبی مانند ارامنه و زرتشتیان و تعداد کمی از یهودیان نیز در استان موجود هستند که به زبان خویش سخن میگویند. [۲]
[ویرایش] محصولات کشاورزی
- غلات شامل گندم ، جو ، ذرت دانهای و ...
- حبوبات
- پنبه
- چغندرقند
- محصولات جالیزی مانند خربزه ، هندوانه ، خیار و ...
- نباتات علوفهای
- میوه مانند سیب ، به ، هلو ، شلیل ، آلو ، توت درختی و فرنگی و ...
- گیاهان دارویی [۳]
[ویرایش] دین
قبل از ورود اسلام به ایران اهالی این منطقه پیرو دین زرتشتی بودند و وجود آتشکدههای گوناگون مانند آتشكوه وره در آشتيان و آتشكده خورهه در محلات و آتشكده برزو در راهجرد شاهد این مدعاست.هم اکنون اهالی استان مرکزی اکثرا مسلمان و شیعه هستند و مسیحیان ارمنی و زرتشتیان و عدهای کم از کلیمیان از اقلیتهای مذهبی این استان هستند.[۴]
[ویرایش] صنایع دستی
در اکثر شهرستانهای استان مرکزی صنایع مختلف دستی وجود دارند که عمدتاً خاص عشایر منطقهاند. عشایری که در محدوده استان زندگی میکنند، بومی منطقه نیستند و اکثر آنها از نواحی دیگر به این منطقه مهاجرت کرده و سکنی گزیدهاند. مهمترین گروههای ایلی استان شامل شاهسونها ، ایل کلهکویی، ایل میش مس (مست)، ایل خلج ، ایل راوه و ایل کرد (کلهر) هستند که به ویژه زنان و دختران انواع صنایع دستی را در آنها تولید میکنند. مهمترین صنعت دستی استان فرش است که فرش ساروق از شهرتی جهانی برخوردار است.
علاوه بر آن گیوه که نوعی پاپوش دستدوز تولید شده از نخهای قالیست، از جمله صنایع دستی در خور توجه این استان است که در سنجان و وفس تولید میشود.
[ویرایش] موقعیت اقتصادی
بخشهای خدمات، صنعت و كشاورزی به ترتیب اهمیت اساس اقتصاد استان را تشكیل میدهد. از جمله صنایع مهم این استان میتوان به صنعت ماشینسازی، كابل سازی، آلومینیم سازی، واگنسازی، قند، صنایع دستی و ... اشاره كرد.
[ویرایش] برخی از سرشناسان استان
- محمود حسابی
- روحالله خمینی
- بهزاد فراهانی
- امیرکبیر
- میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی
- سلمان ساوجی
- مصطفی چمران
[ویرایش] نقاط دیدنی استان
- شهرستان آشتیان: قلعه تاریخی مستوفی الممالک، دفترخانه تاریخی معتمدالایاله
- شهر اراک: مدرسه و مسجد سپهدار ، روستای تاریخی هزاوه (زادگاه امیرکبیر)، حمام تاریخی و موزه چهارفصل، بازار اراک ، چشمه چپقلی، مقبره شاه قلندر انجدان و ...
- شهرستان تفرش:آرامگاه پروفسور حسابی، امامزاده در بی بی، مقبره ابوالعلی،مسجد شش ناوه، چشمههای آب معدنی گراب، آب انبار بلور، تکیه زاغرم تفرش و ...
- شهرستان خمین: منزل امام خمینی، قلعه سالار محتشم، امامزاده ابوطالب، مسجد جامع خمین و ...
- شهرستان ساوه:مناره مسجد جامع ساوه، قزقلعه، قلعه دختر (قیزقلعه)، پل تاریخی سرخده، کاروانسرای باغ شیخ، تپه تاریخی آوه، قاعه الویر، امامزاده سید اسحاق، امامزاده سید علی اصغر و ...
- شهرستان محلات:سرستونهای آتشکده خورهه، غار آزادخان، چشمه وزوان، مسجد جامع محلات، امامزاده ابوالفضل، مجتمع آب گرم محلات و مراکز تهیه گل و گیاه.
- شهرستان کمیجان: غار قلعه جوق (وفس)
- شهرستان دلیجان: غار چال نخجیر، کاروانسرا و پل شاه عباسی (دوهک)، سد پانزده خرداد، مجموعه تاریخی نراق، امامزاده یحیی نراق و ...
- شهرستان زرندیه (مامونیه): یخچال مهدی آباد، مسجد اعظم چلسبان
- شهرستان شازند: چشمه بلاغ حک، سراب عمارت [۵]
شهر فرمهین دارای تکیه تاریخی و امزادهاحمد ابن علی
|
استان مرکزی |
|---|---|
| مرکز | اراک |
| شهرستانها |
آشتیان | اراک | تفرش | خمین | خُنداب | دلیجان | زرندیه | ساوه | شازند | کمیجان | محلات |
| شهرها |
اراک | آستانه | آشتیان | پرندک | تفرش | توره | خمین | خنداب | داودآباد | دلیجان | رازقان | زاویه | ساوه | سنجان | شازند | غرقآباد | فرمهین | قورچیباشی | کرهرود | کمیجان | مأمونیه | محلات | میلاجرد | نراق | نوبران | نیمور | هندودر |
| نقاط دیدنی |
آتشکده خورهه | آرامگاه پرفسور حسابی | بازار اراک | گلستانهای محلات | تپه تاریخی آوه | حمام چهار فصل | خانه خمینی | روستای هزاوه | سد پانزده خرداد | سراب عمارت | غار چالنخجیر | غار آزادخان | قلعه مستوفیالممالک | کاروانسرای دودهک | مجموعه تاریخی نراق | مدرسه سپهدار | مسجد ششناوه | یخچال مهدیآباد |
[ویرایش] پانویس
- ↑ درگاه ملی آمار
- ↑ استانداری مرکزی
- ↑ اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، ص ۱۸۰ (=صفحات کتاب)
- ↑ استانداری مرکزی
- ↑ اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، ص ۱۸۰ (=صفحات کتاب)
[ویرایش] منابع
- واحد پژوهش و تالیف گیتاشناسی. اطلس گیتاشناسی استانهای ایران. تهران 1383. ISBN 964-342-165-1
[ویرایش] پیوند به بیرون
- سایت رسمی استانداری مرکزی
- مرکز بازرگانی خارجی استان مرکزی
- عکسهایی از جاذبههای طبیعی استان مرکزی
- سایتهای اینترنتی استان مرکزی
- نمایی از تقسیمات استانی استان مرکزی
- [۱]
- مرکز ملی آمار ایران
|
|||||
