از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

Kyrgyz Respublikasi جمهوری قرقیزستان
پرچم نشان ملی
شعار ملی: موجود نیست
سرود ملی: National Anthem of the Kyrgyz Republic
پایتخت  - مختصات جغرافیایی	بیشکک ‎ 42°52′ N 74°36′ E
بزرگ‌ترین شهر	بیشکک
زبان رسمی	قرقیزی , روسی
نوع حکومت • رئیس جمهور •نخست وزیر	جمهوری پارلمانی قورمان بیک باقیف ایکور چودینوف
استقلال از اتحاد جماهیر شوروی	۱۹۹۱
مساحت  - کل    - آبها (%)	‪۱۹۹,۹۰۰ km² ‫(۸۶ام) ۳.۶
جمعیت  - برآورد ۲۰۰۸  - تراکم جمعیت	‪۵,۳۵۶,۸۶۹ ‫(۱۱۱ام) ‪۲۶/km² ‫(۱۷۶ام)
واحد پول	سوم (‏KGS)
منطقه زمانی  - در تابستان (DST)	KGT (UTC+6)
دامنه اینترنتی	.kg
پیش‌شماره تلفن	+۹۹۶

جمهوری قرقیزستان،(Киргизия, Кыргызстан) معروف به قرقیزستان، کشوری است در آسیای مرکزی. پایتخت آن بیشکک است. واژه‌ی قرقیزستان از دو بخش "قرقیز" و "ستان" تشکیل شده است، که به معنای "سرزمین قرقیز‌ها" است.

فهرست مندرجات ۱ نمایه ۱.۱ تاریخ ۱.۲ سیاست ۱.۳ تقسیمات کشوری ۱.۴ جغرافیا ۱.۵ اقتصاد ۱.۶ مردم ۱.۷ دین ۱.۸ فرهنگ ۱.۹ پانویس‌ها ۲ جستارهای وابسته ۳ منابع

[ویرایش] نمایه

جمهوری قرقیزستان با ۱۹۸۵۰۰ کیلومتر مربع مساحت در قسمت شمال شرقی آسیای مرکزی واقع شده‌است. این کشور در شرق و جنوب شرقی با چین، در شمال با قزاقستان و در جنوب با تاجیکستان و از غرب با جمهوری ازبکستان همسایه و هم مرز است.

جمعیت این کشور ۵ میلیون و پایتخت آن شهر بیشکک است که جمعیت پایتخت ۲/۱ میلیون نفر می‌باشد.

این کشور شامل ۷ استان بنامهای چوی ، ایسیق کول ، نازین ، تالاس ، باتکن ، اوش و جلال آباد است . زبان اصلی مردم روسی و قرقیزی ، مذهب آنان اسلام، ۷۵ درصد مردم مسلمان و ۲۰ درصد آنان مسیحی و ۵ درصد آنان پیرو سایر ادیان می‌باشند.

به لحاظ موقعیت آب و هوایی، این کشور دارای آب و هوای معتدل کوهستانی، بهار و تابستان معتدل و زمستانی سرد است.

[ویرایش] تاریخ

نوشتار اصلی: تاریخ قرقیزستان ریشه های فرهنگی قرقیزها را در بخشهای بالایی رودینی سی(سیبری) پیدا کرده اند.بنظر می‌رسد آنان در قرن دهم میلادی، به جایی که اکنون قرقیزستان نام دارد،مهاجرت کرده اند.ترکان سلجوقی و مغولها تاثیر زیادی بر فرهنگ این منطقه گذاشته اند. قرقیزها اسلام را از سلجوقیان و اسب سواری ماهرانه را از مغولها یاد گرفتند.هنوز هم سوارکاران چابکی در این کشور یافت می‌شود.

در اوایل سدهٔ ۱۹ میلادی، قرقیزستان تحت حکومت خانات خوقند (کاکند) درآمد. در سال ۱۸۷۶ قرقیزستان به امپراتوری روسیه ضمیمه شد.

پس از انقلاب اکتبر، در سال ۱۹۲۶، جمهوری قرقیزستان (جزئی از اتحاد جماهیر شوروی) تشکیل شد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، در سال ۱۹۹۱، قرقیزستان به استقلال دست یافت.

[ویرایش] سیاست

تا پیروزی کمونیستها در شوروی سابق ، قرقیزستان بخشی از ترکستان روسیه بود . سپس در سال ۱۹۲۶ میلادی ، یکی از جمهوری های اتحاد جماهیر شوروی شد . قرقیزستان پس از فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱ ، مستقل شد و عسگر آقایف ، رهبر حزب کمونیست قرقیزستان ، به ریاست جمهوری این کشور رسید ، آقایف از آغاز استقلال این کشور تا سال ۲۰۰۵ میلادی قدرت را بدست داشت و می خواست تا پایان عمر در مقام ریاست جمهوری باشد.از این رو ، مردم پایتخت شورش کردند و به کاخ ریاست جمهوری و مجلس هجوم آوردند . به این ترتیب ، عسگر آقایف به روسیه پناهنده شد و قورمان بیک باقیف به جای او به ریاست جمهوری رسید.

[ویرایش] تقسیمات کشوری

قرقیزستان دارای ۷ استان است این کشور شامل ۷ استان (ولایت) بنامهای چوی ، ایسیق کول، نازین، تالاس، باتکن، اوش و جلال آباد است. (شهر بیشکک به‌طور مستقل اداره می‌شود) :

زبان اصلی مردم روسی و قرقیزی، مذهب آنان اسلام، ۷۵ درصد مردم مسلمان و ۲۰ درصد آنان مسیحی و ۵ درصد آنان پیرو سایر ادیان می‌باشند.

1. شهر بیشکک
2. استان باتکن
3. استان چوئی
4. استان جلال‌آباد
5. استان نارین
6. استان اش
7. استان تالاس
8. استان ایسیک‌کل

[ویرایش] جغرافیا

قرقیزستان با چین ، تاجیکستان ، ازبکستان و قزاقستان همسایه‌است . قرقیزستان ۱۹۸،۵۰۰ کیلومتر مربع مساحت و ۵،۱۴۶،۰۰۰ تن جمعیت دارد (منبع: آمار سیا).

• ایسیک کول

[ویرایش] اقتصاد

[ویرایش] مردم

۶۴٫۹ ٪ قرقیز، ۱۲٫۵ ٪ روس و ۱۳٫۸ ٪ ازبک هستند. اقلیتهای کوچک دیگری نیز از قبیل اوکرائینی‌ها و غیره نیز در قرقیزستان وجود دارند. (منبع: آمار سیا) . ۲.۸ درصد اوکراینی ، ۲ % تاتار ، ۱.۱ % آلمانی و اقلیتهای کوچکی از قزاقها ، آذربایجانیها ، تاجیکها و اویغورها هم در این کشور زندگی می‌کنند.^[۱]

بنابر آمار سال ۱۹۹۹ درصد جمیت ازبکها از جمعیت روسها فزونی یافته است و ازبکهاا ۱۳.۸ % و روسها ۱۲.۵ % جمیت کل قرقیزستان رادر آن سال تشکیل می‌دادند . ^[۲]

[ویرایش] دین

بنابر آمار سال ۲۰۰۰^[۳] :

• 1. مسلمان (عمدتاً سنی): ۶۰.۸ %
• 2. بدون دین: ۲۱.۶ %
• 3. مسیحی: ۱۰.۴ %
• 4. بقیه: ۷.۲ %.

بیش از ۸۰ ملیت و قوم در قرقیزستان ساکنند . قرقیزها مخلوطی از نژادهای ترک و مغول بوده و احتمال می‌رود که مسکن اولیه آنای سیبری جنوبی باشد. آنان قرابت نژادی نزدیک با قزاقهای قزاقستان دارند و سابقاً که قزاقها را قرقیز می خواندند به ایشان قراقریز می‌گفتند. ^[۴]

[ویرایش] فرهنگ

زبان قرقیزی: زبان قرقیزی به گروه زبانهای ترکی مرکزی تعلق دارد. این زبان دارای سه گویش شمالی ، شرقی و جنوب غربی است. گویشهای جنوب غربی تا حد زیادی تحت تاثیر زیانهای ایرانی قرار گرفته. زبان ادبی جدید قرقیزی که در دوران حکومت شوروی توسعه یافته ترکیبی از ویژگیهای تمام گویشهای قرقیزی است . واژگان زبان قرقیزی عمدتاً مغولی بوده و همچنین تعدادی از لغات فارسی، عربی و روسی در این زبان وجود دارد. خط رایج سیریلی است که از سال ۱۹۴۰ م. جایگزین خط لاتین گردیده ، قبل از آن تا سال ۱۹۲۸ خط عربی به کار می‌رفت و از سال ۱۹۲۸ تا ۱۹۴۰ خط لاتین به عنوان واسط میان عربی و سیریلی رایج شد.^[۵]

درصد باسوادی در قرقیزستان ۹۸.۷ درصد است.^[۶]

[ویرایش] پانویس‌ها

1. ↑ (کشورهای مستقل مشترک المنافع و جمهوریهای بالتیک، 1379، ص97)
2. ↑ (اطلس جامع گیتاشناسی، 1386، ص90)
3. ↑ (اطلس جامع گیتاشناسی، 1386، ص90)
4. ↑ (کشورهای مستقل مشترک المنافع و جمهوریهای بالتیک، 1379، ص96 ـ 97)
5. ↑ (کشورهای مستقل مشترک المنافع و جمهوریهای بالتیک، گیتاشناسی، 1378، ص97)
6. ↑ (CIA The World Factbook)

[ویرایش] جستارهای وابسته

• سازمان همکاری شانگهای

[ویرایش] منابع

• سایت دولت قرقیزستان

ن . ب . و کشورهای ترک‌زبان  ازبکستان •  ترکمنستان •  ترکیه •  جمهوری آذربایجان •  قبرس 1•  قرقیزستان •  قزاقستان 1 باوجود اینکه تنها ۱۸ درصد مردم جمهوری قبرس، ترک زبان هستند و در بخش شمالی جزیره که تحت تسلط جمهوری خودخوانده قبرس شمالی است، زندگی می‌کنند؛ اما در قبرس، زبان ترکی به همراه زبان یونانی زبان رسمی است.

ن . ب . و کشورهای مستقل همسود جمهوری آذربایجان • ارمنستان • ازبکستان • اوکراین • بلاروس • تاجیکستان • روسیه • قرقیزستان • قزاقستان • مولداوی

ن . ب . و سازمان همکاری شانگهای اعضا چین • قزاقستان • قرقیزستان • روسیه • تاجیکستان • ازبکستان اعضای ناظر هندوستان • ایران • مغولستان • پاکستان زبان‌های رسمی چینی • روسی