باغ نگارستان
| دانشکده علوم اجتماعی (باغ نگارستان) | |
|---|---|
| نام | دانشکده علوم اجتماعی (باغ نگارستان) |
| کشور |  ایران |
| استان | تهران |
| شهرستان | تهران |
| اطلاعات اثر | |
| کاربری | اقامتگاه تابستانی، مدرسه، دانشکده |
| کاربری کنونی | موسسه پژوهشی فرهنگ و هنر |
| دیرینگی | قاجار |
| بانی اثر | فتحعلی شاه |
| اطلاعات ثبتی | |
| شمارهٔ ثبت | ۲۰۸۲ |
| تاریخ ثبت ملی | ۱۱/۵/۱۳۷۷ |
باغ نگارستان از بناهای قدیمی تهران است که در سال ۱۲۲۲ هجری قمری (۱۱۸۷ ه. ش.) به دستور فتحعلی شاه قاجار به عنوان اقامتگاه تابستانی ساخته شد. این بنا دارای دو عمارت عالی به نامهای دلگشا و تالار قلمدان داشت. اتاقهایی با درهای چوبی و دو تالار بزرگ در طرفین ساختمان مرکزی این باغ وجود دارد. این باغ دارای ۶۴ اتاق، چهار تالار، کتابخانه با چهار سالن و ۶۰۰ متر زیربنا است. تالارها با آینه کاری، نقوش طلایی، و چلچراغهای با ارزش مزین شده و تابلوهای آن به دست هنرمندانی چون میرزا جانی نقاش، میرزا بابا نقاش و عبدالله خان نقاشباشی کشیده شدهاست.
محتویات |
[ویرایش] تاریخچه
این بنا در زمان ساخت خارج از تهران قرار داشت، اما در سال ۱۲۸۴ ق. که ناصرالدین شاه بر وسعت شهر تهران افزود، این بنا در داخل حصار جدید قرار گرفت و پس از بنای کاخهای صاحبقرانیه و سلطنت آباد، این باغ در اختیار نهادهای حکومتی قرار گرفت.
این باغ محدود است از مغرب به خیابان صفی علیشاه، از مشرق به خیابان دروازه شمیران، از جنوب به میدان بهارستان و از شمال به خیابان آتشکده (علائی) و محل سابق دانشکده ٔادبیات است. در قسمت جنوب غربی آن ساختمان سازمان برنامه قرار دارد.
در ۱۳۰۴ ق. این باغ به مدت یک سال به وزارت عدلیه اختصاص داده شد. در زمان مظفرالدین شاه، پس از سفر به فرنگ و بازدید از مدرسه فلاحت امپراتوری در مسکو، اولین مدرسه فلاحت ایران با استخدام یک بلژیکی در این باغ دایر شد. کمی بعد در بناهای جنوبی باغ، مدرسه مستظرفه به ریاست کمالالملک تأسیس شد.
با گذشت زمان از آنجا که این باغ دیگر جزو بناهای سلطنتی نبود، رو به ویرانی رفت تا اینکه در سال ۱۳۰۷ خورشیدی، وزارت معارف در این محل سه بنای بزرگ ساخت و به دارالمعلمین عالی اختصاص داد. برای این کار از معمار و مهندس مهاجر روس، الکسی مارکف، کمک گرفته شد. سپس با رعایت اصول معماری ایرانی، نقشه تبدیل عمارت به دارالمعلمین تهیه گردید. باغ نگارستان نیز به دست سید علیاکبر باغبان طراحی شد. دبیرستان علمیه نیز تا سال ۱۳۱۱ خورشیدی در یکی از این سه بنا دایر بود. با تأسیس دانشسرای عالی در خرداد ۱۳۱۱ ش. تمام بناها به این دانشسرا اختصاص یافت.
در ۱۳۱۵ ش، کتابخانه باغ ساخته شد که معاونت آن را پروین اعتصامی به عهده داشت. در ۱۳۳۵، مؤسسه لغت نامه دهخدا، کلاسهای زبانهای خارجی، جغرافیا و کلاسهای عمومی دانشکده ادبیات دایر شد. در ۱۳۳۷ نیز مؤسسه تحقیقات اجتماعی در این مکان آغاز به کار کرد.
از ۱۳۴۱ تا ۱۳۷۰ خورشیدی، دانشکده علوم اجتماعی در این محل دایر بود و پس از انتقال آن، زمانی که در ۱۳۷۱ قصد واگذاری و تخریب آن را داشتند، دکتر روح الامینی مقالهای با عنوان حسب حال در روزنامه اطلاعات نوشت و به واگذاری و تخریب آن اعتراض کرد. این محل نزدیک به دو سال مخروبه بود تا این که در آبان ۱۳۷۴ دکتر حسن حبیبی، معاون اول رئیس جمهور وقت، از این مکان دیدن و یکی از کارشناسان میراث فرهنگی به نام مهندس دانشور را برای تهیه نقشه و بازسازی باغ معرفی کرد. او نیز با هماهنگی دانشگاه، نقشه اولیه را به دست آورد و تغییرات انجام شده را اصلاح کرد.[۱]
[ویرایش] وقایع مهم
اتفاقهای تاریخی متعددی در این باغ اتفاق افتادهاند که برخی از آنها عبارتند از:[۲]
- محمد شاه در باغ نگارستان بر روی تخت طاووس تاج گذاری کرد.
- میرزا ابوالقاسم قائم مقام، وزیر محمد شاه، در ماه صفر ۱۲۵۱ هجری قمری در زیر زمین عمارت دلگشا کشته شد.
- مدرسه صنایع مستظرفه در زمان وزارت حکیم الملک تحت ریاست کمالالملک در سال ۱۳۲۹ هجری قمری (۱۲۹۵ هجری شمسی) در عمارت حوضخانه گشایش مییابد.
- نخستین مدرسه فلاحت در زمان مظفرالدین شاه در سال ۱۳۱۸ هجری قمری (۱۳۰۱ هجری شمسی) توسط داشر اتریشی در این مکان تأسیس شد.
- در سال ۱۳۰۴ هجری شمسی به عنوان وزارت عدلیه نامیده شد.
- در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی به عنوان محل دایمی دارالمعلمین و دانشسرای عالی در نظر گرفته میشد. بدین ترتیب دو دانشکده مهم ادبیات و علوم اجتماعی در آن جا تشکیل شد.
- اولین فرهنگستان ایران در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی در اتاق شورای دانشسرا شکل گرفت.
- از سال ۱۳۳۵ هجری شمسی به ترتیب موسسه لغت نامه دهخدا، موسسه جغرافیا و موسسه زبانهای خارجی در این جا به فعالیت علمی خود ادامه دادند.
- در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی باغ نگارستان به موسسه تحقیقات اجتماعی واگذار شد.
- پژوهشکده فرهنگ و هنر در سال ۱۳۷۷ هجری شمسی در باغ نگارستان مستقر شد. در سال ۱۳۸۱ هجری شمسی این پژوهشکده به موسسه پژوهشی فرهنگ و هنر تغییر نام یافت.
