دوشنبه (تاجیکستان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۸°۳۲′ شمالی ۶۸°۴۷′ شرقی / ۳۸.۵۳۳° شمالی ۶۸.۷۸۳° شرقی / 38.533; 68.783

دوشنبه
تصویری از دوشنبه
اطلاعات کلی
نام رسمی : دوشنبه
کشور : تاجیکستان Flag of Tajikistan.svg
استان :

ناحیه‌های تابع جمهوری

نام‌های قدیمی : شومان
دوشنبه قلعه
استالین‌آباد
سال شهرشدن : ۱۹۲۴ میلادی
دوشنبه بر تاجیکستان واقع شده‌است
دوشنبه

مردم
جمعیت ۶۷۹٬۴۰۰ هزار نفر [۱]
تراکم جمعیت: ۵٫۳۰۵
نفر بر کیلومتر مربع
زبان‌های گفتاری: اکثریت: فارسی تاجیکی
اقلیت: ازبکی، روسی
مذهب: حنفی و غیره
جغرافیای طبیعی
مساحت: ۱۲۴٫۶ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا : ۷۰۶
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه: حداکثر: ۳۶ درجه گرما

حداقل: ۲ درجه سرما

بارش سالانه : ۵۰۰ میلیمتر
اطلاعات شهری
شهردار : محمدسعید عبیدالله اف
پیش‌شماره تلفنی : ۳۷
وب‌گاه : شهرداری دوشنبه


دوشنبه (به فارسی تاجیکی: Душанбе) پایتخت کشور تاجیکستان است. تا ۸۰ سال پیش دوشنبه دهکدهٔ کوچکی بوده‌است. دلیل نامگذاری آن این بوده‌است که در این محل دوشنبه‌بازار برگزار می‌شده‌است.

میدان اسب‌دوانی، باغ گیاه‌شناسی، استودیوی سینمایی و آب‌های گرم گل‌پسته (در ۱۵ کیلومتری شهر) از دیدنی‌های دوشنبه هستند. در ۲۵ کیلومتری این شهر چشمه‌های معدنی درمانی به نام شاه‌عنبری واقع شده‌است. آب آن در بهبود بیماری‌های بندهای استخوان، دستگاه عصبی و بیماری‌های پوستی مؤثر است. از دیگر دیدنی‌های پیرامون دوشنبه به ویژه در قدیم، مهمانسرای قره‌تاغ در ۵۰ کیلومتری شهر است که در زمان شوروی سالانه سه هزار نفر تعطیلات خود را در آن می‌گذراندند.[۲]

پیشینه[ویرایش]

دوران کهن[ویرایش]

سرزمینی که هم اکنون شهر دوشنبه در آن جای گرفته است، در صده‌های میانی شومان نام داشته است که در برخی منابع تاریخی قدیمی، سومان نیز نوشته شده است. در کتاب «حدود العالم من المشرق الی المغرب» آمده است: «شومان شهری است استوار و گردِ او باره‌ای کشیده و او را قهندزی است بر سر کوه نهاده و اندر میان قهندز چشمه‌ای است بزرگ و از وی زعفران خیزد بسیار».[۳]

مقدسی در کتاب «احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم» می‌گوید: «شومان مکانی پرجمعیت و آباد و نیکو است». شرف الدین علی یزدی در «ظفرنامه تیموری» از آن به نام حصار شادمان یاد کرده و غالباً آن را به صورت مختصر «حصار» یا «حصارک» نوشته که امروز هم به «حصار» یا «قلعهٔ حصار» معروف است و در ۲۵ کیلومتری شهر دوشنبه قرار دارد.[۴][۵]

شایان یادآوری است که حصار واژه‌ای عربی و به معنی «دژ» و «قلعه» است.

در گسترهٔ شهر دوشنبه که اکنون پایتخت تاجیکستان است، بازماندهٔ ساختمان‌هایی کشف شده که به سده پنج پیش از میلاد بر می‌گردد. در سال ۱۸۶۸ ادارهٔ روستای دوشنبه توسط دولت تزاری روسیه به امیر بخارا واگذار شد.[۶]

از جای‌نام «دوشنبه» برای نخستین بار کتاب دانشمند بلخی محمود ابن ولی «بحر الاعراف فی مناکب الخیر» (آغاز سدهٔ ۱۷ میلادی) و نامهٔ خان بلخ سبحان قل بهادر به فیودور سوم، پادشاه روس، در دسامبر ۱۶۷۶ یاد شده است. در سندی بازمانده از سال ۱۸۲۶ این شهر «دوشنبه قورغان» نامیده شده است. قورغان واژه‌ای ترکی به معنی «قلعه» و «حصار» است. قلعهٔ دوشنبه در کنار رود ورزآب جای داشته و روز دوشنبه هر هفته در آن بازاری برگزار می‌شده است. نام کنونی پایتخت تاجیکستان یادآور همین بازار است. دهکده‌ای که با گذشت زمان در جای دوشنبه‌بازار پیدا شد، دوشنبه نام گرفت و با گذشت زمان رشد کرد و پایتخت تاجیکستان گشت.[۷]

سده بیستم[ویرایش]

در آغاز سدهٔ بیستم میلادی، این قلعهٔ تختگاه (مرکز حکومت) بیک حصار شاه مردان قل بود. این قلعه در زمین‌لرزهٔ ۱۶ شهریور ۱۲۸۶ (۸ سپتامبر ۱۹۰۷ میلادی) ویران شد و از آن تنها یک دروازه و دو برج در میان دو کوه برجای مانده است. پس از آن زمین‌لرزه، شاه مردان قل به قلعهٔ دوشنبه کوچید که در آن زمان مرکز یکی از املاک‌داری‌هایش بود و از آن پس دوشنبه تختگاه بیک حصار شد.[۷]

در سال ۱۹۲۰ پس از انقلاب بولشویک‌ها، امیر بخارا امیر عالم خان به دوشنبه گریخت و پس از آن دوشنبه اقامتگاه ابراهیم بیک، رهبر شورشگران تاجیک شد که با بولشویک‌ها می‌جنگید. پس از پیروزی ارتش سرخ در سال ۱۹۲۴، این روستا به عنوان مرکز جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان تعیین شد. در پی آن در ۱۶ اکتبر سال ۱۹۲۹ نام این شهر به استالین‌آباد تغییر کرد اما در ۱۹۶۱ دوباره به دوشنبه واگردانده شد.[۷]

کاخ وحدت، دوشنبه
پرچم سه رنگ تاجیکستان, در باغ رودکی، دوشنبه

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January]]]], State Statistical Committee, Dushanbe, 2008 (Russian)
  2. استالین‌آباد (راهنما)، استالین‌آباد: نشریات دولتی تاجیکستان، ۱۹۵۸. صص۶۹-۷۰
  3. «حدود العالم من المشرق الی المغرب» (سال ۳۷۲ هجری قمری). ویرایش دکتر منوچهر ستوده. تهران: کتابخانهٔ طهوری، شرکت افست «گلشن». ۱۳۶۲. – ص. ۱۱۰
  4. گی لسترنج. «جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی». ترجمهٔ محمود عرفان. تهران: «بنگاه ترجمه و نشر کتاب». ۱۳۳۶. — ص. ۴۶۸
  5. «حصار، بخارای کوچک». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۸ فوریه ۲۰۰۳. بازبینی‌شده در ۱۵ فروردین ۱۳۸۹. 
  6. «بازاری که پایتخت شد». جدید آنلاین، ۲۱ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۵ فروردین ۱۳۸۹. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Душанбе»، ویکی‌پدیای فارسی تاجیکی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۶ فروردین ۱۳۸۹).