محله‌های تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

کلانشهر تهران در سال ۱۳۷۸ خورشیدی جمعاً از ۳۷۲ محله تشکیل می‌شد.[۱] شهرک‌ها و کوی‌های متعددی نیز در تهران وجود دارند.

محله‌های قدیمی تهران[ویرایش]

تهران قدیم از چهار محله تشکیل شده بود به نام‌های سنگلج، اودلاجان (عودلاجان)، بازار و چاله‌میدان. در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار چندین محله تازه در تهران ساخته شد به نام‌های ارگ، چاله حصار، خانی آباد، جوادیه، قنات‌آباد، پاچنار، پامنار، یافت آباد، گار ماشین، گود زنبورک‌خانه، صابون‌پزخانه، گود عرب‌ها و دروازه قزوین. محله های دیگر شهر تهران بزرگ ری یا شاه عبدالعظیم، شمیران یا تجریش، تهران‌پارس، تهران نو، نارمک، کَن و فرحزاد، طرشت و حسن آباد، بریانک یا هفت چنار می باشد .

هنوز بسياري از آن محلات با همان اسم و رسم قديم وجود دارند. محله دولت که به دليل نزديکي با کاخ‌هاي سلطنتي به اين نام خوانده مي‌شد، خيابان‌هاي لاله‌زار، خيابان شاه‌آباد، خيابان اسلامبول، خيابان علاء‌الدوله (فردوسي) خيابان لختي (سعدي) خيابان واگن‌خانه (خيابان اکباتان) عين الدوله، دوشان‌تپه (ژاله)، نظاميه (بهارستان) و دروازه شميران را شامل بود.

محله عودلاجان (اودلاجان) تشکيل مي‌شد از خيابان جليل آباد (خيام) کاخ گلستان تا ناصريه (ناصر خسرو) و حدود مسجد شاه و شمال بوذرجمهري شرقي و پامنار و جنوب خيابان چراغ برق (امير کبير) و ميدان توپخانه، که محله کليميان و و زرتشتيان مقيم تهران بوده‌است.

محله سنگلج که بخش اعظم و عمده آن را امروزه پارک شهر تشکيل مي‌دهد، در گذشته يکي از مراکز مهم سياسي بود و با اينکه در حال حاضر تقريباً از بين رفته ولي هنوز اشتهار تاريخي خود را از دست نداده.

چاله حصار يکي ديگر از محلات جنوب تهران بود که چون آن را خاکبرداري و خاکش را به مصرف حصار کشي تهران رسانده بودند، مقدار زيادي چاله گود مانند داشت، بعدها براي تخليه زباله‌هاي شهر از آنجا استفاده مي‌کردند.

چاله ميدان نيز که قبلا در دوره صفويه خاک آن را به مصرف حصارکشي تهران رسانده بودند، وضعي تقريباً مشابه چاله حصار داشت و محل تخيله زباله تهران به حساب مي‌آمد، اين محله محدود به جنوب بازار چهل تن و امامزاده سيد اسماعيل و ميدان مال فروش‌ها، ميدان امين السلطان، گمرک، خاني آباد، دروازه غار و پاقاپوق (اعدام) بود.سفرنامه وگردشگری

محله‌های نوساز شهر تهران[ویرایش]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ شمار زیادی محله و شهرک در محدوده غرب کلانشهر تهران ساخته شد. برخی از این محله‌ها همان روستاهای پیشین‌اند که گسترش داده شده‌اند.

نام محلات، شهرک‌ها و کوی‌ها[ویرایش]


شمال تهران: تجریش، فرمانیه، قیطریه، زعفرانیه، آجودانیه، نیاوران، قلهک، پل رومی، اقدسیه، جماران، چیذر، دارآباد، باغ فردوس، آراج، ازگل، لویزان، مینی سیتی ، سوهانک، دروس، داودیه، دزاشیب، زرگنده،جردن،فرشته،الهیه،کامرانیه،ولنجک،اوین،ظفر،صاحبقرانیه،محمودیه،سعادت آباد،شهرک غرب،گاندی
شرق تهران: تهران نو، تهرانپارس، نارمک، شهرک امید ،پیروزی،گرگان، وحیدیه، کالاد، شمس آباد، حکیمیه، نیروی هوایی، نظام آباد، مجیدیه، حشمتیه،
غرب تهران: پونک،ستارخان، آریاشهر، جنت آباد، شهر زیبا، شهران، طرشت، گیشا، چیتگر،تهرانسر، حصارک، آزادی، فردوس ،شهرک اکباتان،کن
جنوب تهران: مشیریه، کاروان، مسعودیه، افسریه،خانی آباد نو،نازی آباد،یاخچی آباد،امیربهادر،کشتارگاه،آذری،اتابک،خراسان،خزانه فلاح،خزانه بخارایی،شاپور،مولوی،سیروس،آب منگل،دروازه غار،جوادیه،یافت آباد،منیریه،امیریه،شوش،بازار
مرکز تهران: یوسف آباد ،امیرآباد،عباس آباد،جلفا،خواجه عبدالله،بهارشیراز،زرتشت،بهجت آباد،تخت جمشید(طالقانی)،تخت طاووس،سهروردی،آپادانا،توحید،جمهوری(نادری)،استانبول،توپخانه،لاله زار،باغ صبا،فاطمی،آرژانتین،آذربایجان

تاریخچه و معنی نام بعضی از محلات تهران :[ویرایش]

جماران: زمينهاي جماران متعلق به سيد محمد باقر جماراني از روحانيان معروف در زمان ناصر الدين شاه بوده است.برخي ازاهالي معتقدند که در کوههاي اين محله از قديم مار فراوان بوده و مارگيران براي گرفتن مار به اين ده مي آمدند و دليل نامگذاري اين منطقه نيز همين بوده است و عده اي هم معتقدند که جمر و کمر به معني سنگ بزرگ است و چون از اين مکان سنگ‌هاي بزرگ به دست مي آمده ‌است‌، آن‌جا را جمران‌، يعني محل به‌دست آمدن جمر ناميده‌اند.
لویزان: این منطقه از گسترش روستای لویزان و شیان شمیرانات بوجود آمده که دارای آب و هوای بسیار مطبوع در گذشته و حال است.

کامرانيه: زمين‌هاي اين منطقه ابتدا به ميرزا سعيدخان‌، وزير امور خارجه‌تعلق داشت، و سپس کامران ميرزا پسربزرگ ناصرالدين شاه‌، با خريد زمين‌هاي حصاربوعلي‌، جماران و نياوران ‌، اهالي منطقه را مجبور به ترک زمين‌ها کرد و سپس آن جا را کامرانيه ناميد.

محمودیه : در اين منطقه باغي بوده است که متعلق به حاج ميرزا آقاسي بوده است و چون نام او عباس بوده آنرا عباسيه ميگفتند. سپس علاءالدوله اين باغ بزرگ را از دولت خريد و به نام پسرش‌، محمودخان احتشام‌السلطنه‌، محموديه ناميد.

نياوران: نام قديم اين منطقه گردوي بوده است و برخي معتقدند در زمان ناصرالدين شاه نام اين ده به نياوران تغيير کرده است به اين ترتيب که نياوران مرکب از "نيا” (حد، عظمت و قدرت‌) ؛”ور” (صاحب‌) و "ان‌” علامت نسبت است و در مجموع يعني کاخ داراي عظمت‌.

تهران نو : محله تهران‌نو از شمال به محله‌های نارمک، تهران‌پارس و خیابان دماوند، از شرق به محله‌های تهران شرق و کوی زینبیه، از جنوب به دوشان‌تپه و خیابان پیروزی و از غرب به محله‌های نیروی هوایی و قاسم آباد تهران نو متصل است.

خیابان‌کشی این محله نظم هندسی دارد و خیابان‌های شمال غربی به جنوب شرقی آن با بهره‌گیری از واژه مهر به‌صورت مهربار، مهرافروز، مهرآور، مهرپرور و مهرآگین نام‌گذاری شده‌اند. البته پس از انقلاب ۱۳۵۷ دگرگون کردن برخی از این نام‌ها، این نظم نامگذاری را به‌هم زده‌است. تهران‌نو دارای پنج میدان به نام‌های آشتیانی، اطلاعات، چایچی، لوزی و امامت(میدان وثوق) است.


تهرانپارس: در دههٔ ۱۳۱۰ خورشیدی ارباب هرمز از بزرگترین سرمایه داران زرتشتی شهرکی در شمال شرق تهران ساخت و نامش را تهرانپارس گذاشت. سپس شمار فراوانی از زرتشتیان به آنجا کوچ کردند. ارباب هرمز با یاری چند تن از مهندسان نام آور خیابان بندی وجدول کشی آنجا را انجام داد. ساختار شهرسازی تهرانپارس برپایهٔ اصول شهرسازی نوین است که هم اکنون بعنوان یکی از بهترین طرحهای شهری به شمار می‌رود. درگذشته بخش بزرگی از زمین‌های تهرانپارس از آن زرتشتیان بود. اکنون تهرانپارس بسیار گسترش یافته و در منطقهٔ ۴و۸ شهرداری تهران جای گرفته‌است. تهرانپارس دارای چهارمیدان است و شهرکهایی مانند شهرک امید، شهید بهشتی، فرهنگیان و پارس در آن واقع شده‌است. از خیابانهای مهم آن بلوار تیرانداز، خیابان جشنواره، خیابان رشید، خیابان استخر و بلوار وفادار و پروین را می‌توان نام برد.
از آنجا که تهرانپارس درکوهپایه‌های جنوبی رشته کوههای البرز و نزدیک به پارکهای جنگلی سرخه حصار و لویزان می‌باشد از آب و هوای خوبی برخوردار است. از یادمانهای ارزشمند تهرانپارس که در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است دو باغ و عمارت را می‌توان نام برد. یکی عمارت ارباب هرمز درباغ اناری واقع در خیابان استخر و دیگری رستم باغ با عمارتهای کهن آن در فلکهٔ دوم تهرانپارس. رستم باغ که بدست ارباب رستم گیو ساخته شده نمونه‌ای از باغهای زیبایی است که زرتشتیان در کشورهند و چین نیز ساخته‌اند. تهرانپارس از شمال به بزرگراه شهید بابایی، ازجنوب به محله تهران نو و خیابان دماوند، از خاور به خاک سفید و از باختر به بزرگراه شهید باقری محدود می‌شود.

ونک: نام ونک تشکيل شده است از دو حرف (ون‌) به نام درخت و حرف (ک)که به صورت صفت ظاهر مي‌شود.

يوسف آباد:منطقه يوسف آباد را ميرزا يوسف آشتياني مستوفي‌الممالک در شمال غربي دارالخلافه ناصري احداث کرد و به نام خود، يوسف آباد ناميد.

پل چوبي:قبل از اين که شهر تهران به شکل امروزي خود درآيد، دور شهر دروازه هايي بنا شده بود تا دفاع از شهر ممکن باشد. يکي از اين دروازه‌ها، دروازه شميران بود با خندق‌هايي پر از آب در اطرافش که براي عبور از آن‌، از پلي چوبي استفاده مي‌شد. امروزه از اين دروازه و آن خندق پر از آب اثري نيست‌، اما اين محل همچنان به نام پل چوبي معروف است.

شميران:نظريات مختلفي درباره اين نام شميران وجود دارد. يکي از مطرح ترين دلايل عنوان شده ترکيب دو کلمه سمي يا شمي به معناي سرد و « ران » به معناي جايگاه است و در واقع شميران به معناي جاي سرد است. همچنين در نظريه ديگري به دليل وجود قلعه نظامي در اين منطقه به آن شميران مي گفتند و همچنين برخي نيز معتقدند که‌ يکي از نه ولايت ري را شمع ايران ميگفتند که بعدها به شميران تبديل شده است.

گيشا:نام گيشا که در ابتدا کيشا بوده است برگرفته از نام دو بنيانگذار اين منطقه آقایان کينژاد و شاپوري ميباشد.

منيريه :منيريه در زمان قاجار يکي از محله هاي اعيان نشين تهران بوده و گفته شده نام آن از نام زن کامران‌ميرزا، يکي از صاحب‌منصبان قاجر، به نام منير گرفته شده‌است.

داوديه (بين ميرداماد و ظفر):ميرزا آقاخان نوري صدراعظم اين اراضي را براي پسرش‌، ميرزا داودخان‌، خريد و آن را توسعه داد. اين منطقه در ابتدا ارغوانيه نام داشت و بعدها به دليل ذکر شده داوديه نام گرفت‌.

درکه:اگر چه هنوز دليل اصلي نامگذاري اين محل مشخص نيست اما برخي آنرا مرتبط به نوعي کفش براي حرکت در برف که در اين منطقه استفاده مي شده و به زبان اصلي «درگ» ناميده مي شده است دانسته اند.

دزاشيب (در نزديکي تجريش):روايت شده است که قلعه بزرگي در اين منطقه به نام « آشِب » وجود داشته است و در گذشته نيز به اين منطقه دزآشوب و دزج سفلي و در لهجه محلي ددرشو ميگفتند.

زرگنده:احتمالا دليل نامگذاري اين محل کشف سکه ها و اشياء قيمتي در اين محل بوده است. در گذشته اين منطقه ييلاق کارکنان روسيه بوده است.

قلهک:کلمه قلهک از دو کلمه"قله‌” و "ک‌” تشکيل شده است که قله معرب کلمه کله‌، مخفف کلات به معناي قلعه است‌. عقيده اهالي بر اين است که به دليل اهميت آبادي قلهک که سه راه گذرگاه‌هاي لشگرک‌،ونک و شميران بوده است‌، به آن( قله- هک) گفته شده است‌.

پل رومي:پل رومي در واقع پل کوچکي بوده که دو سفارت روسيه و ترکيه را هم متصل مي کرده است. عده‌اي هم معتقدند که نام پل از مولانا جلال‌الدين رومي گرفته‌شده است‌.

جواديه (جنوب تهران):بسياري از زمينهاي جواديه متعلق به آقاي فرد دانش بوده است که اهالي محل به او جواد آقا بزرگ لقب داده بودند. مسجد جامعي نيز توسط جواد آقا بزرگ در اين منطقه بنا نهاده است که به نام مسجد فردانش هم معروف است.

سيدخندان:سید پيري دانا و شیرین سخن بوده که پيش گويي‌هاي او زبانزده مردم در سي يا چهل سال پيش بوده است. دليل نامگذاري اين منطقه نيز احترام به اين پيرمرد بوده است.

فرمانيه:در گذشته املاک زمينهاي اين منطقه متعلق به کامران ميرزا نايب‌السلطنه بوده است و بعد از مرگ وي به عبدالحسين ميرزا فرمانفرما فروخته شده است.


آجودانيه:آجودانيه در شرق نياوران قرار دارد و تا اقدسيه ادامه پيدا ميکند. آجودانيه متعلق به رضاخان اقبال السلطنه وزير قورخانه ناصرالدين شاه بوده، او ابتدا آجودان مخصوص شاه بوده است.

اقدسيه:نام قبلي اقدسيه (تا قبل از 1290 قمري) حصار ملا بوده است.ناصرالدين شاه زمينهاي آنجا را به باغ تبديل و براي يکي از همسران خود به نام امينه اقدس (اقدس الدوله) کاخي ساخت و به همين دليل اين منطقه به اقدسيه معروف شد.سفرنامه و گردشگری

منابع[ویرایش]

  • سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، نقشه جدید تهران و اطراف، چاپ دوم با آخرین تغییرات، (نقشه شماره ۲۴۶)، تهران: هامون ۱۳۷۷ خورشیدی.
  • راه خودرو، نقشه ویژه ترافیکی تهران، ۱۳۸۳ خورشیدی.
  • شهری، جعفر، طهران قدیم.
  • سفرنامه و گردشگری
  1. خبرگزاری ایرنا، بازدید: مارس ۲۰۰۹.

جستار وابسته: معابر تهران

محلات و کوی و شهرک‌های تهران
Naghsheye Tehran-fa.png

پیوند به بیرون[ویرایش]