آشپزی ایرانی

نمونه‌ای از غذای ایرانی در یک چلوکبابی.

آشپزی ایرانی یکی از کامل‌ترین ترکیبات غذایی در جهان را شامل می‌شود. خورش‌ها و آش‌های ایرانی نشان می‌دهد که (به طور سنتی) زنان ایرانی با شناختی دقیق از مواد غذایی و ترکیب آنها با یکدیگر برای غنی‌تر شدن هر چه بیشتر غذاها، به بازده خوبی دست یافته‌اند. ترکیب گروه‌های غذایی گوناگون غلات، حبوبات، سبزی‌ها و پروتئین‌های گیاهی و حیوانی در همه غذاها دیده می‌شود.

انواع غذاهای ایرانی

غذاهای ایرانی را می‌توان در انواع زیر طبقه‌بندی نمود:

• انواع آش، حلیم، اشکنه، کله جوش
• انواع آبگوشت و سوپ، شوربا
• انواع کوکو، کوفته و دلمه
• انواع فرآورده‌های لبنیاتی
• انواع شامی، کتلت و فلافل
• انواع ته‌دیگ‌ها
• انواع پلو، چلو و پلو مخلوط
• انواع خورش و قلیه
• انواع کباب و جوجه کباب
• انواع برانی، خوراک لوبیا، عدسی، نرگسی و مسما
• انواع شیرینی، دسر، و شربت
• انواع ترشی، رب، شور و چاشنی
• انواع ته‌چین‌ها
• انواع ادویه‌جات و چاشنی‌های غذایی
• انواع خوراک سنتی با گوشت، مرغ، میگو و ماهی
• انواع خوراک با کله، پاچه، دل، قلوه، مغز و سیرابی

خواص کلی غذاهای ایرانی و جایگاه غذای ایرانی در جهان

یکی از نقاط قوت فرهنگ ایرانی یا سفره ایرانی که به نوعی بیانگر جایگاه هنر و لذت در فرهنگ ایرانی است، غذای ایرانی است. در حالی که همه فرهنگ‌ها به غذا نه تنها به عنوان فراهم آورنده نیازهای فیزیکی بدن، بلکه همچنین به عنوان زمینه‌ای برای لذت ویژه بردن از زندگی نگاه می‌کنند، ولی اهمیتی که فرهنگ ایرانی و بعضی از فرهنگ‌های کشورهای گرم‌تر دنیا بر لذت بیشتر از تغذیه داشتند و دارند موجب شده‌است که غذاهای آنان به نسبت متنوع‌تر و پیحیده‌تر باشد. در زبان فارسی به جایی که غذا در آن صرف می‌شود «سفره خونه» می‌گویند. از لحاظ تنوع و پیچیدگی غذاهای ایرانی به غذاهای بعضی از کشورهای جنوب اروپا مانند ایتالیا و یونان شبیه‌است. حتی از لحاظ محتوایی به غذاهای یونانی شبیه‌است و به طور مثال کباب‌های ایرانی هم بی شباهت به غذاها و کباب‌های یونانی و ترکی نیست. در حالی که غذاهای ایتالیایی، یونانی، مکزیکی و چینی، جایگاه ویژه خود را در بسیاری از کشورهای جهان پیدا کرده‌اند، به علت سن کم روند مهاجرت ایرانیان، ایرانیان فرصت معرفی غذاهای خود به فرهنگ‌های دیگر را کمتر داشته‌اند.

از لحاظ شباهت غذایی، خورش‌های ایرانی تا حدی شبیه به غذاهای هندی است، با این تفاوت که در آنها کمتر از ادویه‌های تند استفاده شده است؛ حتی سبک دم کردن پلو هم در آشپزی ایرانی و هندی بسیار شبیه به هم می‌باشد. در کل غذاهای ایرانی در مقایسه با اکثر غذاهای کشورهای غربی، به زمان بیشتری برای آماده سازی نیاز دارد.

آشپزی سنتی: ریزنکته‌ها و فوت و فن آشپزی - ‏ادویه جات و چاشنی‌های غذایی - خوراک سنتی با گوشت، مرغ، میگو و ماهی - چلو و پلو و انواع پلو مخلوط - خورش و قلیه - آش، حلیم، اشکنه، کله جوش - سوپ و آبگوشت، شوربا - دلمه، کوفته و کوکو - کباب، شامی و کتلت و فلافل - ته چین و ته دیگ - خوراک لوبیا، عدسی، برانی، نرگسی و مسما - خوراک با کله، پاچه، دل، قلوه، مغز و سیرابی - رب، ترشی و شور فرآورده‌های لبنیاتی - غذاهای مختلف از استانهای ایران -

آشپزی مدرن: آشپزی با تکنولوژی جدید صبحانه و عصرانه - خوراک‌های مدرن با مرغ - خوراک مدرن با گوشت گوساله و گوسفند - خوراک مدرن با ماهی، میگو، خرچنگ، صدف و کالاماری - خوراک مدرن با بلدرچین، کبک، بوقلمون، مرغابی، شترمرغ - غذاهای گیاهی وغذا با سبزیجات - غذاهای کودکان و سالمندان - پاستاها: اسپاگتی، ماکارونی، لازانیا و نودل و... - پیتزا، ساندویچ، همبرگر، سوسیس وکالباس - کیک و رولت غذایی - کیش، تارت، پای، پیراشکی و کلوچه غذایی - میتلاف، ترین و پاته - گراتن، سوفله و پاناد - کنسومه، پتاز املت و کرپ غذایی - خمیرها و بنیه‌ها - دیپ، سس و چاشنی - اردوور، دورچین، پوره سالاد‌های گرم و سرد -

صبحانه ایرانی

صبحانه از جمله غذاهای اصلی در فرهنگ ایرانی بوده‌است که اکنون جایگاه سابق خود را از دست داده‌است. عدسی، حلیم وکله پاچه که تا همین اواخر، صبحانه رایج مردم بسیاری از مناطق ایران بود، ترکیب مناسبی از غلات (گندم) و حبوبات (عدس) و همچنین گوشت سفید (موجود در حلیم که معمولاً گوشت بوقلمون است) به اضافه مقادیری روغن خوراکی (افزایش انرژی‌زایی) است. به دلیل تقاضای زیاد برای این صبحانه کامل، یکی از مشاغل عدسی‌فروشی بود که اکنون تقریباً از بین رفته‌است. البته حلیم فروشی‌های وطباخی‌ها هنوز رونق دارند. خصوصاً در فصول سرد بسیار مورد استقبال قرار می‌گیرند.

جستارهای وابسته

• آشپزی آذربایجان
• آشپزی گیلان
• رزا منتظمی

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آشپزی ایرانی موجود است.