متروی تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
متروی تهران
لوگو مترو تهران
منطقه تهران-کرج-گلشهر
بهره‌بردار شرکت بهره‌برداری راه‌آهن
شهری تهران و حومه[۱]
آغاز به کار ۱۳۷۷ (۱۹۹۹ م)
تعداد خطوط ۵ (فعال)
متوسط سرعت (Km/h) خطوط یک و دو ۳۵
خط پنج ۶۲[۲]
تعداد ایستگاه ۷۹[۳]
مسافر روزانه ۳ میلیون نفر (۱۳۹۳)[۴]
وب‌گاه tehranmetrogroup.com
ایستگاه آزادی

متروی تهران به مجموعهٔ قطارهای شهری تهران و همچنین «شرکت راه آهن شهری تهران و حومه» گفته می‌شود. تا خردادماه سال ۱۳۹۳ (می ۲۰۱۴ م.) این قطارها در پنج خط اصلی در حال تردد هستند که چهار خط آن (۱و۲و۳و۴) درون شهری یک خط دیگر (۵) نیز بین‌شهری (میان کرج و تهران) هستند. تا پایان خردادماه سال ۱۳۹۳ مسافت خطوط متروی بهره‌برداری‌شده برابر ۱۵۸ کیلومتر بوده‌است و تعداد واگن های فعال در مترو تهران بیش از ۱۰۰۰ واگن می باشد که روزانه بیش از ۳ میلیون مسافر را جابجا می کنند.[۵]

اگرچه طرح‌های اوّلیهٔ متروی تهران در زمان سلطنت محمدرضا شاه پهلوی ریخته شد،[۶] اما به طور رسمی از سال ۱۳۷۷ (۱۹۹۹ م.) شروع به کار کرد[۷]. نخستین مسیر فعال، مسیر شماره ۵ مترو بود که بین تهران و کرج مسافر جابه‌جا می‌کرد و در ۱۶ اسفند ۱۳۷۷ فعالیت خود را آغاز کرد.[۸]

از اواخر سال ۱۳۸۵، با افزایش مسافران و تعداد قطارها، بخشی جهت بهره‌برداری از بدنهٔ اصلی سازمان قطار شهری تهران و حومه جدا شده و با عنوان «شرکت بهره‌برداری راه‌آهن شهری تهران و حومه» به کار خود ادامه می‌دهد و دفتر مرکزی آن در چهارراه کالج (قاطع خیابان‌های حافظ و انقلاب تهران) واقع می‌باشد.[۱]در حال حاضر مدیر عامل شرکت مترو تهران مهندس هابیل درویش و مدیرعامل شرکت بهره برداری نیز مهندس محسن نایبی می‌باشد.[۹]

پیشینه[ویرایش]

سابقه بحث درباره احداث قطار شهری در تهران به زمان ناصرالدین شاه قاجار باز می‌‌گردد. تاسیس تراموای شهری از جمله نکات پیش بینی شده در امتیاز نامه‌ای بود که بارون ژولیوس دو رویتر در عهد ناصرالدین شاه روی کاغذ آورد.اولین طرح شبیه به متروی امروزی که برای تهران طراحی و اجرا شد، طرح واگن اسبی بود که از دروازه شهري ري تا باغشاه (میدان حُر امروزی) کشیده شده و تا سال ۱۳۱۰ نیز دایر بود.

اما نخستین برنامه‌ریزی‌ها برای بنیان‌گذاری مترو (قطار زیرزمینی) به سال ۱۳۵۰ بازمی‌گردد. در مهر سال ۱۳۵۳ مطالعات مربوط به حل مشکلات ترافیک متروی تهران توسط شرکت‌های مشاور خارجی از جمله سوفرتو منتج به پیشنهاد سیستم اتوبان مترو (با ۷ خط) شد.بر اساس این مطالعات، احداث مترو به عنوان اساسی‌ترین راه حل بهبود ترافیک تعیین شد.شرکت‌های فرانسوی از سال ۱۳۵۶ عملیات اجرایی احداث خط ۱ مترو را در اراضی شمال تهران (بزرگراه شهید حقانی کنونی) آغاز کردند.عملیات اجرایی مترو تا آذر سال ۵۹ اجراي ۲۳۰۰ متر تونل و بخشي از سازه ۳ ايستگاه حدفاصل بزرگراه شهيد حفاني و خيابان شهيد بهشتي ادامه یافت ولی در این زمان و درپی جریانات جنگ تحمیلی، نمایندگان شرکت‌های خارجی ایران را ترک کردند و در اواخر سال ۶۰ هیئت وزیران توقف کامل طرح توسط مشاوران خارجی را اعلام کرد.در سال ۶۳ پس از ارائه گزارشی از طرف جمعی از کارشناسان ایرانی در خصوص لزوم احداث مترو و طرح مسئله ضرورت احداث مترو در نماز جمعه تهران توسط آيت ا... هاشمي رفسنجاني رياست وقت مجلس، در فروردین سال ۶۴ هیئت وزیران اجرای طرح متروی تهران را تصویب و فعالیت‌های مترو مجددا در تهران آغاز شد.برنامه اول مترو شامل احداث خط ۱ (میرداماد - حرم مطهر)، خط ۲ (دردشت - صادقیه) و مسیر برون شهری خط ۵ (تهران - گلشهر) جمعا به طول ۹۰ کیلومتر با ۵۲ ایستگاه بود. فعالیت‌های اجرایی این برنامه از سال ۱۳۶۶ با عقد مشارکت مدنی با سیستم بانکی آغاز شد. [۱۰] بنا به گفته اصغر ابراهیمی اصل مدیر عامل وقت مترو:

«سال ۶۵ همه مخالف ساختن مترو بودند.حتی ساختمان شرکت مترو به وزارت کشور تحویل داده و تبدیل به استانداری شده بود. هیچ کس حتی یک اتاق نمی داد. کار از نماز خانه شروع شد. هیچ نقشه ای در کار نبود.تا اینکه در نماز خانه تعدادی نقشه پیدا شد. وقتی پیگیری کردیم که باقی نقشه ها کجاست، مشخص شد که یک سبزی فروش نقشه ها را خریده است. سپس با وجود یکماه تحقیق بر روی کاغذها، سبزی فروش پیدا شد و بدین ترتیب ۱۹۰ کیلو نقشه در انبارش پیدا شد.»[۱۱]

در سال ۱۳۷۴ با توجه به اتمام بخشهایی از کارهای ساختمانی قرار دادی برای تأمین تجهیزات مترو به امضا رسید. و در نهایت روز شانزدهم اسفند ماه سال ۱۳۷۷ نخستین خط متروی تهران که بخش حومه‌ای خطوط متروی فعلی می‌باشد افتتاح شد که تهران را به کرج متصل می‌کرد. این خط در حال حاضر خط پنج نامیده شده و در طراحی‌های آتی مترو از آن به عنوان خط اکسپرس اول یاد می‌شود. یک سال بعد، نیمه غربی خط دو (حد فاصل ایستگاه صادقیه در میدان صادقیه تا ایستگاه امام خمینی در میدان امام خمینی) نیز بهره‌برداری شد. بخشی از خط یک متروی تهران نیز که ایستگاه میرداماد را به ایستگاه علی‌آباد متصل می‌کرد در سال ۱۳۸۰ به بهره‌برداری رسید. این خط بعداً در سال ۱۳۸۱ تا ایستگاه حرم مطهر در بهشت زهرا ادامه یافت. همچنین بخش شرقی خط دو متروی تهران به‌تدریج در سال‌های ۱۳۸۲، ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ به بهره‌برداری رسید. با بهره‌برداری از این ایستگاه‌ها، خط دوی مترو از میدان صادقیه تا دانشگاه علم و صنعت امتداد یافت. در سال ۱۳۸۷ بخشی از خط چهار متروی تهران حد فاصل ایستگاه دروازه شمیران تا ایستگاه میدان فردوسی افتتاح گردید. شایان ذکر آن است که در این قسمت از خط ۳ ایستگاه دروازه شمیران، دروازه دولت و میدان فردوسی بهره برداری شد که ۲ ایستگاه نخست ایستگاه‌های تقاطعی و دو طبقه با خطوط یک و دو می‌باشند که به این ترتیب تعداد ایستگاه‌های تقاطعی دو طبقه در متروی تهران در این مقطع به ۳ دستگاه افزایش یافت. در بهمن ماه ۱۳۸۷ نیز ایستگاههای باقری و تهرانپارس در امتداد شرقی خط دو به بهره برداری رسید و در اسفند ماه همین سال ایستگاه میدان شهدا در امتداد شرقی خط چهار نیز بهره برداری شد. در بهار سال ۱۳۸۸ نیز ضمن افتتاح فاز اول توسعه شمالی خط یک حد فاصل ایستگاه حقانی تا ایستگاه قلهک، ایستگاه میدان انقلاب در امتداد غربی خط چهار نیز به بهره برداری رسید. تا پایان این سال فاز دوم توسعه شمالی خط یک از ایستگاه قلهک تا ایستگاه قیطریه به بهره برداری رسید. در بهار سال ۱۳۸۹ ایستگاه مترو کلاهدوز واقع در انتهای شرقی خط ۴ مترو به بهره برداری رسید. همچنین تا پایان سال ۱۳۸۹ این موارد در متروی تهران بهره برداری گردید:

  • ایستگاه میان راهی صدر در توسعه شمالی خط یک
  • امتداد توسعه شرقی خط دو از ایستگاه تهرانپارس تا ایستگاه فرهنگسرا
  • ایستگاه میان راهی محمد شهر در خط ۵ (خط متروی تهران-کرج)
  • ایستگاه‌های میان راهی ولی عصر و نبرد در خط ۴
  • امتداد توسعه غربی خط ۴ از ایستگاه میدان انقلاب تا ایستگاه میدان آزادی و گشایش ایستگاه‌های توحید و میدان آزادی

در بهار سال ۱۳۹۰ ایستگاه میان راهی دکتر حبیب اله در بخش غربی خط ۴ و در مرداد ماه همین سال امتداد خط ۱ از ایستگاه حرم مطهر تا کهریزک و همچنین ایستگاه کهریزک به بهره برداری رسید در شهریور ۹۰ ایستگاه شیخ الرئیس از خط ۴ نیز افتتاح گردید. گفتنی است در تاریخ ۱۸ دی ۹۰ نیز ایستگاه پیروزی واقع در خط چهار افتتاح شد. و در اسفند ۹۰ نیز ایستگاه تجریش مورد بهره برداری قرار گرفت که با ساخت آن خط یک متروی تهران کامل گردید. با این افتتاح پرونده طرح‌های توسعه متروی تهران در سال ۱۳۹۰ بسته شد.

اما با آغاز سال ۱۳۹۱ طرح‌هایی به شرح ذیل مورد بهره برداری قرار گرفتند: در تاریخ بیست و هفتم اردیبهشت ۱۳۹۱ ایستگاه نیروی هوایی در خط ۴ مورد بهره برداری قرار گرفت.[۱۲] در تاریخ اول مرداد ماه ۱۳۹۱ ایستگاه‌های شهرک اکباتان و بخش مربوط به خط ۴ ایستگاه ارم سبز به همراه ۴ کیلومتر تونل از ایستگاه میدان آزادی تا ایستگاه ارم سبز مورد بهره برداری قرار گرفتند که با افتتاح این قسمت تعداد ایستگاه های تقاطعی دو طبقه متروی تهران به چهار ایستگاه افزایش یافت[۱۳]

در تاریخ بیست و هفتم آذرماه ۱۳۹۱ پنجمین خط متروی تهران که در واقع خط چهارم درون شهر است متولد شد. در این تاریخ بخش میانی خط سه به طول هفت کیلومتر به همراه ایستگاه‌های شهید بهشتی و ولیعصر مورد بهره برداری قرار گرفتند. که با توجه به تقاطعی بودن هر دو ایستگاه (شهید بهشتی در تقاطع با خط یک و سه و ولیعصر در تقاطع با خط چهار و سه) تعداد ایستگاه های تقاطعی دو طبقه متروی تهران به شش ایستگاه افزایش یافت [۱۴]

در سال ۱۳۹۲ به علت پاره ای از مشکلات از جمله عدم تخصیص به موقع و کافی بودجه به مترو تقریبا هیچگونه افتتاحی در آن صورت نپذیرفت [۱۵] و تنها بخش جنوبی خط ۳ به طول ۱۲ کلیومتر مورد تست سرد (بهره برداری آزمایشی) قرار گرفت. [۱۶]

در دوم اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ نیمه جنوبی خط ۳ متروی تهران به عنوان طولانی ترین خط متروی خاور میانه تا این تاریخ از کمربندی آزادگان (ایستگاه آزادگان) واقع در جنوب غرب شهر تهران تا چهار راه ولیعصر به طول ۱۲ کیلومتر مورد افتتاح رسمی قرار گرفته و به بخش میانی این خط که قبلا در سال ۱۳۹۱ افتتاح شده بود متصل گردید و به این صورت طول این خط تا اردیبشهت ماه ۱۳۹۳ به ۱۹ کیلومتر افزایش یافت [۱۷]

خطوط در حال کار[ویرایش]

مسافران یکی از واگن ها

تا پایان اردیبشهت ماه ۱۳۹۳ متروی تهران با چهار خط درون شهری و یک خط برون شهری به شرح ذیل در حال سرویس دهی می‌باشد:[۱۸] [۱۹]

۱- خط یک به طول ۳۹ کیلومتر با۲۹ ایستگاه از ایستگاه تجریش واقع در ابتدای خیابان شریعتی تا ایستگاه کهریزک واقع در ضلع جنوب شرقی بهشت زهرا[۲۰] این خط در شهید بهشتی با خط سه، در ایستگاه هفت تیر با خط در حال احداث شش، در ایستگاه دروازه دولت با خط چهار، در ایستگاه امام خمینی با خط دو و در ایستگاه مولوی با خط در حال احداث هفت تقاطع دارد.[۲۱]

۲- خط دو به طول ۲۴ کیلومتر با ۲۲ ایستگاه از ایستگاه فرهنگسرا واقع در خیابان جشنواره جنب فرهنگسرای اشراق تا ایستگاه تهران (صادقیه) واقع در ضلع جنوب غربی فلکه دوم صادقیه[۲۲] این خط در ایستگاه شهید باقری با توسعه شرقی خط چهار، در ایستگاه امام حسین (ع) با خط در حال احداث شش، در ایستگاه دروازه شمیران با خط چهار، در ایستگاه امام خمینی با خط یک، در ایستگاه دانشگاه امام علی با بخش در حال احداث خط سه، در ایستگاه شهید نواب صفوی با خط در حال احداث هفت، در ایستگاه آزادی (در دست ساختمان) با خط چهار تقاطع داشته و در نهایت در انتهای خط و در ایستگاه تهران (صادقیه) به صورت تبادلی به خط پنج متصل می‌شود.[۲۳]

۳- بخش میانی و جنوبی خط سه به طول ۱۹ کیلومتر با ۶ ایستگاه از ایستگاه شهید بهشتی تا ایستگاه آزادگان. این خط در حال حاضر در ایستگاه شهید بهشتی با خط یک و در ایستگاه ولیعصر با خط چهار تقاطع دارد. این خط از ایستگاه شهید بهشتی در طول این خیابان به سمت غرب امتداد مسیر داده و سپس وارد خیابان ولعیصر (پهلوی سابق) شده و در طول خیابان ولعیصر (پهلوی سابق)و به سمت جنوب تا میدان راه‌آهن ادامه مسیر داده و سپس به سمت فرودگاه قلعه مرغی و بزرگراه آزادگان در جنوب غربی تهران متمایل می‌شود[۲۴]

۴- خط چهار به طول ۲۱ کیلومتر با ۱۷ ایستگاه از ایستگاه شهید کلاهدوز واقع در انتهای خیابان پیروزی بزرگراه اسبدوانی تا ایستگاه اکباتان (ارم سبز) واقع در بلوار فردوس انتهای خیابان شقایق جنوبی [۲۵] این خط در میدان شهدا (میدان ژاله سابق) با خط در حال احداث شش، در ایستگاه دروازه شمیران با خط دو، در ایستگاه دروازه دولت با خط یک، در ایستگاه ولیعصر با خط سه، در ایستگاه توحید با خط در حال احداث هفت و مجدداً در ایستگاه آزادی (در دست ساختمان) با خط دو تقاطع دارد و بخش عمده‌ای از آن از زیر خیابان انقلاب می‌گذرد.[۲۶]

ایستگاه متروی گلشهر کرج

۵- خط پنج (خط برون شهری) به طول ۴۲ کیلومتر با ۱۱ ایستگاه از ایستگاه تهران (صادقیه) واقع در ضلع جنوب غربی فلکه دوم صادقیه تا ایستگاه ایستگاه گلشهر واقع در مهرشهر کرج[۲۷]

مدیران عامل مترو و شرکت بهره برداری از بدو تأسیس تا کنون[ویرایش]

از ابتدا تأسیس شرکت متروی تهران و حومه، مدیران عامل مختلفی در زمانهای گوناگون در آن مدیریت کرده‌اند. در جدول زیر نام و زمان تقریبی دوران مدیریت هریک از آنان آورده شده‌است:[۲۸]

ردیف مدیر عامل مترو زمان مدیریت ردیف مدیر عامل بهره برداری زمان مدیریت ردیف قائم مقام بهره داری مدت فعالیت
۱ مهندس مرعشی از سال ۵۴ تا ۵۷ - - - - - -
۲ مهندس روحانی از سال ؟ تا ؟ - - - - - -
۳ مهندس احمدیان از سال ؟ تا ؟ - - - - - -
۴ مهندس لطفی از سال ؟ تا ۶۵ - - - - - -
۵ مهندس ابراهیمی اصل از سال ۶۵ تا ۷۶ - - - - - -
۶ مهندس محسن هاشمی از سال ۷۶ تا ۸۹ ۱ مهندس جعفر ربیعی از سال ۸۵ تا ۹۰ - - - -
۷ مهندس هابیل درویش از سال ۹۰ تا کنون ۲ مهندس علی محمدقلی‌ها از سال ۹۰ تادی ماه ۹۲ ۱ مهندس بهرام عبابافی از سال ۹۰ تا دیماه سال ۹۲
۷ مهندس هابیل درویش از سال ۹۰ تا کنون ۳ محسن نایبی از دی ماه سال ۹۲ تا کنون ۲ مهندس بهرام عبابافی از سال ۹۰ تا دیماه سال ۹۲

برنامه‌های توسعه[ویرایش]

ساخت ایستگاه قیطریه متروی تهران
۶ مهر ۱۳۸۷

طبق آخرین مطالعات ترافیکی انجام شده، خطوط متروی عادی شهر تهران شامل هشت خط با شماره‌های یک الی نه می‌باشد. (خط پنج یکی از خطوط برون شهری و به عنوان خط سریع‌السیر اول شناخته می‌شود) [۲۹] که خطوط سه، شش و هفت متروی تهران در دست ساخت می باشد . خطوط هشت و نه در حال حاضر در دست مطالعه بوده و شورای عالی ترافیک احداث این خطوط را منوط به انجام " مطالعات جامع حمل و نقل ریلی تهران " نموده‌است. [۳۰]

  • خط ۲: مطالعه توسعه امتداد خط دو از ایستگاه فرهنگسرا تا پایانه جدید شرق و نیز توسعه آن تا شهر جدید پردیس در جریان است..[۳۱]
  • خط ۳: عملیات احداث خط سه متروی تهران از سال ۱۳۸۶ در جنوب غرب تهران آغاز شده‌است. که بخش اول آن در قسمت مرکزی و حد فاصل ایستگاه شهید بهشتی و ایستگاه ولیعصر در آذرماه ۱۳۹۱ و بخش دوم آن از ایستگاه ولیعصر تا آزادگان در اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ به بهره برداری رسید. توسعه این خط به سمت شمال شرقی و جنوب غربی در حال انجام است در بخش توسعه شمال شرقی، این خط از ایستگاه شهید بهشتی به سمت شرق خیابان شهید بهشتی امتداد مسیر داده و در محل میدان گلبرگ به سمت شمال متمال می‌شود و با عبور از زیر بزرگراه صیاد شیرازی به میدان نوبنیاد می‌رسد و پس از آن به دو شاخه تقسیم می‌شود. شاخه اول به سمت اقدسیه و شهر قائم ادامه یافته و در نهایت به میدان قائم می‌رسد و شاخه دوم در طول خیابان نیاوران ادامه یافته و پس از عبور از جنوب پارک نیاوران به ابتدای خیابان شهید باهنر می‌رسد. در بخش توسعه جنوب و جنوب غربی این خط از ایستگاه آزادگان به سمت اسلامشهر امتداد مسیر داده و در نهایت به شهر جدید پرند می‌رسد. خط سه مترو در ایستگاه شهید بهشتی با خط یک، در ایستگاه میدان ولیعصر(دردست ساختمان) با خط در حال احداث شش، در ایستگاه ولیعصر با خط چهار و در ایستگاه دانشگاه امام علی با خط دو تقاطع خواهد داشت. لازم به ذکر است که طبق طراحی اولیه، خط سه در ابتدا قرار بود در امتداد خیابان مجیدیه احداث شود و با بازنگری در طراحی‌ها مسیر این خط از خیابان مجیدیه به بزرگراه نیاوران (صیاد شیرازی) تغییر یافت.[۳۲]
  • خط ۴: بخشی اصلی خط چهار متروی تهران در حال بهره برداری و بخش توسعه آن نیز در حال مطالعه و احداث می‌باشد. طبق طرح جامع از ایستگاه بیمه(دردست ساختمان)، انشعابی به طول ۲/۵ کیلومتر از خط چهار گرفته شده و به سمت فرودگاه مهر آباد می‌رود و از سمت غرب نیز از ایستگاه ارم سبز تا محدوده خیابان جنت آباد در شمال بزرگراه همت و از سمت شرق تا محدوده قنات کوثر تهرانپارس گسترش خواهد یافت.[۳۳]
  • خط ۶: خط شش متروی تهران از محدوده حرم حضرت عبدالعظیم آغاز شده و پس از طی یک مسیر جنوب به شمال در ایستگاه میدان شهدا با خط چهار، در ایستگاه امام حسین با خط دو، در ایستگاه هفت تیز با خط یک و در ایستگاه میدان ولیعصر با خط در حال احداث سه، تقاطع خواهد داشت و سپس به سمت غرب امتداد مسیر داده و به محدوده شمال غربی تهران خواهد رسید.[۳۴] در حال حاضر ساخت این مترو از جنوب به شمال ادامه دارد .ساخت ایستگاهها از ایستگاه ابتدایی آن از دولت آباد شروع شده و تا ایستگاه ولیعصر ایستگاه‌ها در حال ساخت هستند. در حفر تونل‌ها، شفت دستگاه TBM از ایستگاه دولت‌آباد وارد شده است و در حال حاضر در حدود ۵٫۵ کیلومتر از تونل به سمت شمال حفر شده است.[۳۵]
  • خط ۷: خط هفت مترو عمیق‌ترین خط متروی تهران است که از شهرک امیرالمؤمنین (قصر فیروزه) و در کنار ورزشگاه تختی در جنوب شرقی تهران آغاز شده و پس از طی مسیر شرقی- غربی و تقاطع با خط یک در ایستگاه مولوی، به سمت شمال متمایل می‌شود و در ایستگاه نواب با خط دو و در ایستگاه توحید با خط چهار تقاطع خواهد داشت و سپس در امتداد بزرگراه چمران امتداد مسیر داده و پس از عبور از کنار برج میلاد، وارد میدان صنعت شهرک غرب گردیده و در انتها به میدان بوستان در سعادت آباد می‌رسد.[۳۶] از ۱۲ کیلومتر فاز نخست این پروژه با ۱۰ ایستگاه حد فاصل کمیل تا میدان صنعت تاکنون ۷ کیلومتر حفاری شده است .[۳۷]
  • خط ۸: خط هشت متروی تهران از شمال بزرگراه اشرفی اصفهانی بالاتر از میدان پونک آغاز شده و پس از طی مسیر شمالی جنوبی به سمت شرق متمایل شده و نهایتاً به میدان بسیج می‌رسد.[۳۸]
  • خط ۹: خط نه متروی تهران از میدان پونک آغاز شده و پس از طی مسیر شرقی غربی به سمت جنوب متمایل شده و نهایتاً به میدان بسیج می‌رسد.[۳۹]


طراحی ایستگاه‌ها و خطوط و تجهیزات[ویرایش]

طراحی خطوط مترو و جانمایی ایستگاه‌های آن بر مبنای طرح جامع شهرسازی تهران و مراکز جمعیتی و مسافر پذیر انجام شده‌است. بر این مبنا ایستگاه‌های مترو و طول سکوی آن‌ها نیز طراحی‌های متفاوتی دارند. در واقع در خطوط ۳ و ۴ مترو، طول سکوی ایستگاه‌ها از سایر خطوط بلند تر می‌باشند. (در سایر خطوط ۱۴۰ متر و در خطوط ۳ و ۴ مترو، ۱۵۸ متر) و به همین علت در این دو خط امکان استفاده از قطارهای ۸ واگنه نیز وجود دارد. اما در حال حاضر از همان قطارهای ۷ واگنه خطوط ۱ و ۲ در خط ۴ استفاده می‌شود.

انواع قطارهای درون شهری

در خطوط درون شهری متروی تهران (خطوط ۱ و۲ و ۴) از سه نوع قطار استفاده می‌شود، هر سه نوع قطارهااز منبع تغذیه تماسی با ریل سوم ۷۵۰ ولت DC بهره می‌برند، توان موتور نوع یک ۱۳۲ کیلو وات توان موتور نوع دو و سه ۱۸۰ کیلو وات است. نوع سوم قطارها کاملاً مشابه نوع دوم است با این تفاوت که بدنه واگن‌ها از فولادی به آلومینیومی تغییر یافته و براین مبنا راندمان قطار افزوده شده و مصرف انرژی کاهش می‌یابد.[۴۰]

حداکثر ظرفیت اسمی حمل مسافر در هر واگن (نشسته و ایستاده) در هر سه نوع قطارها بین ۱۹۰-۱۸۰ نفر است، همچنین هر سه نوع قطارها مجهز به سیستم‌های تهویه مطبوع، گرمایش، سیستم صوتی اعلام خبر و سیستم اعلام خطر و ایمنی است. مهمترین تفاوت ظاهری قطارهای مترو آن است که در قطارهای نوع اول، واگنها کلاً از هم جدا بوده و توسط یک در و یک پل فلزی در خارج از فضای واگن بهم ارتباط دارند که این در معمولاً قفل است. اما در قطارهای نوع دوم و سوم، نمای داخلی واگنها شبیه به یک سالن بهم پیوسته‌است و فاصله بین هر واگن با واگن دیگر توسط یک پل و یک فضای آکاردئونی شکل در داخل فضای آن پر شده‌است که از نظر توزیع مناسب مسافر در تمامی واگنها این نوع چیدمان یک مزیت محسوب می‌شود.[۴۰]

در خط ۵ مترو از قطارهای دو طبقه بهره گرفته شده‌است، قطارهای خط ۵ به روش بالاسری (۲۵ کیلو ولت AC) تغذیه می‌شوند و حداکثر توان موتور ۸۰۰ کیلووات است، حداکثر ظرفیت اسمی حمل مسافر در هر واگن (نشسته و ایستاده) در قطارهای خط پنج ۲۱۲ نفر است، این قطارها نیز مجهز به سیستم‌های تهویه مطبوع، گرمایش، سیستم صوتی اعلام خبر و سیستم اعلام خطر و ایمنی است..[۴۰]


آمارها[ویرایش]

محسن هاشمی رفسنجانی رئیس هیت مدیره و مدیرعامل پیشین متروی تهران در یکی از واگن‌های متروی تهران

متروی تهران با طول شبکهٔ ۱۵۲ کیلومتر رتبهٔ ۲۱ را در بین قطارهای شهری کشورهای جهان دارد.[۴۱] و طبق آمار منتشر شده توسط معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران، تعداد سفرهای صورت گرفته توسط متروی تهران در سال ۱۳۹۱ به بیش از ۶۳۳ میلیون سفر [۴۲]و از ابتدای راه‌اندازی تا پایان سال ۹۲ به ۵ میلیارد سفر رسیده‌است. به ازاي هر سفر با مترو ۰٫۶۵ ليتر صرفه جويي در مصرف بنزين انجام می شود كه با احتساب تحقق ۵ ميليارد جابه جايي توسط مترو تهران تاكنون حدود ۱ ميليارد دلار صرفه جويي در مصرف بنزين صورت گرفته است.[۴۳]

مشخصات کلی[ویرایش]

بلیت[ویرایش]

برای استفاده از مترو تهران از چهار نوع بلیت می‌توان بهره برد[۴۴]:

  • بلیت‌های مبلغ‌دار: این بلیت‌ها که در مبالغ مختلف عرضه می‌شوند، مانند یک کارت اعتباری عمل می‌کنند. استفاده کنندگان از این نوع بلیت‌ها از تخفیف ۴۰ تا ۵۰ درصدی در هزینهٔ سفرها برخوردار می‌شوند؛
  • بلیت‌های سفری: این بلیت‌ها در سه شکل تک سفره، دو سفره و ده سفره وجود دارند؛
  • بلیت‌های اقشار خاص: این بلیت‌ها فقط برای افراد بالای ۶۵ سال، معلولان دائم و جانبازان بالای ۲۵ درصد صادر می‌شوند و استفاده‌کنندگان آن‌ها از تخفیف ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی برخوردار می‌شوند.

طبق آمار اعلام‌شده در مرداد ۱۳۸۶، ۵۰ درصد از مسافران مترو از بلیت‌های مدت‌دار و مبلغ‌دار استفاده می‌کنند.[۴۵]

فاصله حرکت قطارها[ویرایش]

فاصله حرکت قطارهای متروی خطوط یک و دو، از ابتدای راه‌اندای تا کنون روند کاهشی داشته و از ۸ دقیقه در بهار سال ۱۳۸۴ به هر ۴٫۵ و ۴ دقیقه یک بار در سال ۱۳۹۱ رسیده‌است. سر فاصله حرکت قطارها در خط ۴ از ۱۱ دقیقه در سال ۸۹ به ۶ دقیقه در سال ۹۱ کاهش یافته است. و همچنین تا پایان سال ۱۳۹۱، سرفاصله حرکت قطارها در خط تهران-کرج به ۷ دقیقه رسیده است. در ماه‌های ابتدایی، فاصله حرکت قطارها نیم‌ساعت بود.[۴۶]

نقشه[ویرایش]

نقشه مترو تهران. (سال ۱۳۹۲)

هنر در مترو[ویرایش]

تاکنون بیش از ۹۰۰ اثر هنری در ایستگاههای مترو نصب شده و بطور متوسط هر ایستگاه ۱۰ اثر در خود جای داده است. هر کدام از این آثار ریشه در فرهنگ ، طبیعت ، ادبیات و مذهب ایرانی ها دارد و ماده اولیه ای که برای خلق اکثر آثار به کار رفته از جنس سرامیک ، سنگ و آهن است. سبک هر کدام از آثار نیز از یک ایستگاه تا ایستگاه دیگر بر اساس نام و تاریخچه هر ایستگاه متفاوت است. [۴۷]

حوادث[ویرایش]

آبگرفتگی خط ۴[ویرایش]

در ۲۷ فرودین سال ۱۳۹۱ به علت شدت بارش باران در تهران، دیوار مسیل موجود در کنار اتوبان تهران-کرج در محل احداث ایستگاه خط ۴ مترو ارم (اکباتان)، فرو ریخت و باعث ورود حجم زیادی از آب به داخل خط ۴ مترو شد. این حادثه تلفات جانی در بر نداشت ولی باعث تعطیلی جند روزه خط ۴ تا بین ایستگاه‌های میدان انقلاب تا میدان آزادی شد. بر اساس گزارش تحقیق و تفحص شورای شهر تهران خسارت وارده به مترو برابر ۲۲ میلیارد تومان بوده‌است. بر اساس این گزارش علت حادثه، شکسته شدن دیوار شمالی کانال بوده‌است که از سال ۱۳۴۸ تعمیر نشده بود.[۴۸]

خودکشی[ویرایش]

فهرست خودکشی‌های انجام شده در متروی تهران

اسفند ۸۷ ایستگاه مترو نواب دختری پانزده ساله در اسفند ۱۳۸۷ دختری پانزده ساله که همراه دوست خود به ایستگاه مترو نواب آمده بود هنگام ورود قطار ناگهان خود را روی ریل انداخت و در دم جان باخت[۴۹].
مرداد ۹۰ ایستگاه نواب زنی حدوداً ۴۰ ساله در دم جان باخت[۵۰]

مرگ زن نابینا[ویرایش]

ساعت ۸:۳۰ دقیقه (به روایتی دیگر ۷:۴۵ دقیقه[۵۱])شنبه،۲۴ مهر ۱۳۸۹، زنی حدوداً ۳۳ ساله و نابینا در ایستگاه خزانه بعد از برخورد با قطار فوت کرد.[۵۲]

«هما بدر»، قربانی حادثه، پس از ورود به مترو و بعد از رسیدن به لبه سکو، پس از کمی مکث، به طرف جلو حرکت کرده که ناگهان به داخل چاله ایستگاه سقوط می‌نماید. وی بلافاصله از جا بلند می‌شود تا با عجله خود را نجات دهد. همان موقع دو تن از مسافران به طرفش می‌دوند تا کمکش کنند اما با رسیدن ناگهانی قطار به ایستگاه، با زن نابینا برخورد می‌کند.[۵۳][۵۴][۵۵][۵۶]

مدیرکل بهزیستی استان تهران با اشاره به اینکه مناسب‌سازی معابر و اماکن در استان تهران شرایط خوبی ندارد، گفت: عدم مناسب‌سازی در مترو منجر به مرگ زن نابینا شد.
علی هاشم مطوریان در گفتگو با فارس در خصوص حادثه مرگ زن نابینا در اثر برخورد با قطار مترو اظهار داشت: متأسفانه این حادثه به عدم مناسب‌سازی در متروی تهران مربوط می‌شود چرا که در کشورهای دیگر، مکان و فضای خاصی برای معلولان و نابینایان در مترو در نظر گرفته شده‌است.[۵۷]

از طرفی، جعفر ربیعی مدیرعامل وقت شرکت بهره برداری مترو تهران، گفت:«اگر برخی از سازمانهای مردم نهاد عنوان می‌کنند متروی تهران برای نابینایان مناسب سازی نشده در ابتدا بیایند و موارد قانونی آن را اعلام کنند و دوم اینکه مترو برای همکاری با این سازمانها اعلام آمادگی می‌کند.»[۵۸]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ مشایخی، مهرداد. رودخانهٔ مسافران در زیرزمین؛ مصاحبه با مدیر عامل شرکت بهره‌برداری مترو دربارهٔ خدمات مترو، روزنامهٔ همشری، چهارشنبه ۲۰ تیر ۱۳۸۶، صفحهٔ ۱۷.
  2. فناوری مدرن مترو در گفتگو با محسن هاشمی
  3. http://metro.tehran.ir/Default.aspx?tabid=247]
  4. قالیباف: بلیت مترو گران می‌شود خبرگزاری تابناک
  5. شرکت بهره برداری راه آهن شهری تهران و حومه
  6. «وب‌گاه رسمی متروی تهران، دربارهٔ مترو». بازبینی‌شده در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۰. 
  7. «TEHRAN Metro»(انگلیسی)‎. وب‌گاه UrbanRail. بازبینی‌شده در ۷ ژوئیه ۲۰۰۷. 
  8. «با حضور رئیس جمهوری بهره برداری از قطار سریع‌السیر برقی تهران - کرج فردا آغاز می‌شود». روزنامه همشهری، ۱۵ اسفند ۱۳۷۷. 
  9. {{یادکرد وب| نشانی = http://khabarfarsi.com/ext/7645722 | عنوان = عرش نیوز: نایبی مدیر عامل شرکت بهره برداری متروی تهران شد.
  10. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:گاه‌شمار احداث راه‌آهن شهري (مترو) در تهران». 
  11. روزنامه همشهری. ۲۰ مهر ۹۳.ویژه نامه مترو.
  12. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:افتتاح ایستگاه نیروی هوایی از خط ۴». 
  13. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:افتتاح رسمی ایستگاه‌های شهرک اکباتان و ارم سبز». 
  14. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااخبار». 
  15. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااخبار: عدم تخصیص بودجه دولتی در6سال گذشته توسعه مترو را تحت تاثیر قرار داد». 
  16. «همشهری آنلاین: عبور آزمایشی مترو از ۱۲ کیلومتر خط ۳ در جنوب شهر». 
  17. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااخبار: بخش جنوبي خط 3 مترو به بهره برداري رسيد/ تهران نفس كشيد». 
  18. «شرکت بهره برداری راه آهن شهری تهران و حومه:اآمارهای مترو». 
  19. «شرکت بهره برداری راه آهن شهری تهران و حومه:امعرفی ایستگاه‌ها». 
  20. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااطلاعات کلی خط ۱ و توسعه شمالی و جنوبی تا کهریزک». 
  21. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:انقشه خطوط مترو در سال ۱۴۰۹». 
  22. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااطلاعات کلی خط دو و توسعه شرقی». 
  23. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:انقشه خطوط مترو در سال ۱۴۰۹». 
  24. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااخبار». 
  25. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااطلاعات کلی خط ۴». 
  26. «هاشمی:فاز اول خط چهار مترو امسال بهره برداری می‌شود». خبرگزاری ایسکانیوز، ۱۸ تیر ۱۳۸۶. 
  27. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااطلاعات کلی خط پنج». 
  28. «وبگاه مرد عمل». 
  29. «برنامه ساخت». گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه. 
  30. «برنامه ساخت». گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه. 
  31. متروی تهران:تاریخچه مترو
  32. «عملیات احداث خط ۳ مترو در جنوب غربی تهران آغاز شد». پایگاه اینترنتی آفتاب، ۱۴ تیر ۱۳۸۶. 
  33. «گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه:ااطلاعات کلی خط ۴». 
  34. متروی تهران:تاریخچه مترو
  35. ‏ «جزییات بهره برداری از خط 6 مترو تهران». تین نیوز، ۳۰ فروردين ۱۳۹۳. 
  36. متروی تهران:تاریخچه مترو
  37. ‏ «آخرین وضعیت خط ۷ مترو از زبان مجری پروژه». همشهری آنلاین، ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  38. «برنامه ساخت». گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه. 
  39. «برنامه ساخت». گروه شرکت‌های راه آهن شهری تهران و حومه. 
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ ۴۰٫۲ Tehran Metro - Equipment
  41. «List of metro systems». 
  42. «عملکرد بهـــره برداری متــروی تهران». 
  43. ‏ «جابه‌جایی 5 میلیارد نفر توسط مترو تهران». مشرق نیوز، ۱۷ خرداد ۱۳۹۳. 
  44. «اطلاعات بلیت». وب‌گاه متروی تهران. بازبینی‌شده در ۷ ژوئیه ۲۰۰۷. 
  45. سفر با مترو ارزان می‌شود، روزنامهٔ همشری، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۸۶، صفحهٔ ۱ و ۳.
  46. «عملکرد بهـــره برداری متــروی تهران». 
  47. روزنامه همشهری. ۲۰ مهر ۹۳.ویژه نامه مترو.
  48. http://www.asriran.com/fa/news/218536/نتیجه-تحقیق-و-تفحص-آبگرفتگی-مترو-میزان-برآورد-خسارت-شهرداری-تأیید-شد
  49. خودکشی دختر ۱۵ ساله در مترو
  50. حادثه در متروی نواب
  51. «سقوط یک زن نابینا روی ریل مترو تهران / فیلم حادثه روی میز بازپرس جنایی»(فارسی)‎. مهر. 
  52. «فوت زن نابینا در برخورد با قطار»(فارسی)‎. جام جم. 
  53. «مقصر سقوط زن نابینا به داخل مترو کیست؟»(فارسی)‎. بولتن. 
  54. «مقصر سقوط زن نابینا به داخل مترو کیست؟»(فارسی)‎. تابناک. 
  55. «مقصر سقوط زن نابینا در مترو+عکس»(فارسی)‎. مشرق. 
  56. «مقصر سقوط زن نابینا در مترو+عکس»(فارسی)‎. مشرق. 
  57. «عدم مناسب‌سازی مترو علت مرگ زن نابینا»(فارسی)‎. رجا نیوز. 
  58. «سقوط یک زن نابینا روی ریل مترو تهران / فیلم حادثه روی میز بازپرس جنایی»(فارسی)‎. مهر. 

پیوند به بیرون[ویرایش]