ارومیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ارومیه
اطلاعات کلی
نام رسمی:	ارومیه
کشور:	ایران
استان:	آذربایجان غربی
شهرستان:	ارومیه
بخش:	مرکزی
نام محلی:	اورمیه
نام‌های قدیمی:	رضائیه و چیچست
مردم
جمعیت	۵۷۷٬۳۰۷ نفر
رشد جمعیت:	۴/۳ درصد (سالیانه)
تراکم جمعیت:	۱۴٬۰۰۰ نفر نفر بر کیلومتر مربع
زبان‌های گفتاری:	ترکی آذربایجانی و کردی
مذهب:	شیعه و سنی
جغرافیای طبیعی
مساحت:	۴۲٫۷ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا:	۱۳۳۲ متر
اطلاعات شهری
ره‌آورد:	فرش، نقل
پیش‌شماره تلفنی:	۰۴۴۱

ارومیه یکی از شهرهای ایران و مرکز استان آذربایجان غربی و نیز مرکز شهرستان ارومیه است. این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ با ۵۷۷٬۳۰۷ نفر جمعیت، دهمین شهر پرجمعیت ایران به‌شمار می‌آید.

فهرست مندرجات ۱ وجه تسمیه ۲ جغرافیا ۳ مردم ۴ تاریخچه ۵ حمل‌ونقل ۶ مناطق دیدنی ۷ سوغات ۸ محصولات کشاورزی ۹ مشاهیر ۱۰ پانویس

[ویرایش] وجه تسمیه

واژهٔ ارومیه از ترکیب دو واژه آشوری اور (شهر) + میه (آب) تشکیل شده‌است.^[۱] ارومیه به صورت اورمو، اورومیه و اورمیه تلفظ می‌شود. با آمدن حکومت پهلوی و سلطنت رضاشاه این محل به رضائیه تغییر نام داد و بعد از انقلاب اسلامی دوباره به نام ارومیه برگشت.

[ویرایش] جغرافیا

ارومیه در جلگهٔ گسترده و سرسبزی به درازای ۷۰ کیلومتر و به پهنای ۳۰ کیلومتر واقع شده که اطراف آن تا کیلومترها پوشیده از باغات انگور و سیب و کشتزار است. دریاچه ارومیه در شرق و دریاچه مارمیشو در غرب این شهر قرار دارد. این شهر به علت آب و هوای معتدل و داشتن مناظر زیبا، یکی از شهرهای گردشگری ایران محسوب می‌شود. جمعیت این شهر ۵۷۷٬۳۰۷ نفر می‌باشد و نیز جمعیت شهر در سال ۲۰۰۵ میلادی، ۷۸۷٬۲۵۴ نفر پیش‌بینی شده‌است^[۲] . بلندی ارومیه از سطح دریا ۱۳۳۲ متر است.

[ویرایش] مردم

ساکنین شهر ارومیه را ترک ها و کردها، اقلیتی از،آشوری‌ها و ارمنی‌ها نیز در این شهر زندگی می‌کنند. لازم به ذکر است ترکیب جمعیتی این شهر همان طور که در ادامه آمده است در زمان شاه عباس صفوی تغییر یافته است. طبق یک مطالعه دیگر از ترکیب قومی خانوارهای نمونه و مورد بررسی در سطح شهر ارومیه که حدود سال ۱۳۷۹ انجام گرفت نشان می‌دهد که ترک‌زبانان ۸۵٫۷٪ درصد خانوارهای نمونه را به خود اختصاص داده و کردزبان‌ها حدود ۱۰٫۵٪ بوده‌اند. در این آمارگیری نمونه‌ای درصد آشوری‌ها، فارس‌زبان‌ها و ارمنی‌ها در شهر ارومیه به ترتیب ۱٫۷، ۱٫۶ و ۰٫۵ بود.^[۳]

اکثر ترک‌های ارومیه شیعه مذهب می‌باشند ولی تعداد زیادی ترک‌های سنی حنفی و شافعی مذهب نیز در داخل شهر و در بیش از ۲۵ روستا از جمله، بالو، قولنجی، کهریز، گل‏تپه، گجین و ولینده زندگی می‌کنند. در ارومیه شماری از ترک‌زبان‌های اهل حق نیز زندگی می‌کنند.^[۴] مذهب کردهای ساکن ارومیه نیز اکثرا سنی است.

[ویرایش] تاریخچه

پارسیان در مهاجرت خود از ایران‌ویج نخست در غرب و جنوب دریاچه ارومیه ساکن شدند ولی پس از آن به مهاجرت خود ادامه دادند و تا سرزمین پارس (استان فارس) پیش رفتند. جلگه ارومیه در دوران باستان در قلمرو مادها، آشوریان، و دیگر اقوام نیز قرار داشته‌است.

شاه عباس بزرگ پس از بیرون راندن عثمانی‌ها از خاک ایران در صدد برآمد طوایفی را برای مرزداری قدرتمند در بخش غربی کشور مستقر سازد. شاه عباس برای این منظور ایل افشار ساکن ابیورد خراسان و دیگر نقاط را در نظر گرفت.^[۵] او کلبعلی سلطان ایمانلوی افشار را احضار نموده به لقب خانی و ریاست کل ایل افشار منصوب نمود. سپس دستور داد که ایل افشار که شمار زیادی داشتند و در ولایات عراق، فارس، کرمان و خراسان سکنی داشتند، با تمام امکانات خود حرکت کرده در جلگه ارومیه ساکن شوند.^[۶][۷]

در این جابجایی هشت هزار خانوار از شش ایل بزرگ این طایفه در جلگهٔ ارومیه استقرار یافتند و حکومت این ناحیه در اختیار کلب علی خان قرار گرفت.^[۸] متن فرمان شاه عباس یکم خطاب به کلب‌علی خان که سبب این جابجایی ایلی شد در دست است.^[۹]

همین پیشینه سبب شد تا شماری از سران این طایفه به‌ویژه پس از تأسیس ارتش جدید در ایران، در مناصب فرماندهی حضور داشته باشند.^[۱۰]

[ویرایش] حمل‌ونقل

فاصله ارومیه تا تهران در صورت عبور از پل شهید کلانتری (پل میان‌گذر دریاچه ارومیه) ۷۸۰کیلومتر است. همچنین فاصله ارومیه تا تبریز ۱۳۵ کیلومتر می‌باشد.

شهر ارومیه دارای فرودگاه فعال بین‌المللی است. پروازهای داخلی فرودگاه ارومیه به تهران و مشهد و پرواز خارجی به ترکیه، عربستان و دبی دایر می‌باشد. استان آذربایجان غربی با سه کشور ترکیه،عراق و آذربایجان همسایه می‌باشد و کنسولگری ترکیه در این شهر مشغول فعالیت می‌باشد.

تعداد خودرو در ارومیه به ازای هر هزار نفر ۸۰ دستگاه است و این رقم در تهران ۶۰ دستگاه می‌باشد. ^[۱۱]

[ویرایش] مناطق دیدنی

مجتمع تفریحی چی‌چست، پارک جنگلی ارومیه، بند، کوه «سیرداغ»، دریاچه ارومیه، دریاچه مارمیشو، دره قاسملو، مجتمع تجاری تفریحی باری، مسجد جامع، بنای سه گنبد، پل شهید کلانتری، آبشار سولوك ,جاده امامزاده.خیابان شیخ تپه و ...

[ویرایش] سوغات

حلواگردویی، نقل، عرق بیدمشک

[ویرایش] محصولات کشاورزی

انگور و سیب از عمده محصولات کشاورزی شهر ارومیه می‌باشد.

سایر محصولات کشاورزی: گردو، تخمه آفتابگردان و کدو، هلو، زردآلو ، شلیل ،سيب ، گيلاس

[ویرایش] مشاهیر

• غلامرضا حسنی امام جمعه ارومیه و نماینده ولی فقیه در استان
• سید پرویز فتاح وزیر نیرو در دولت نهم
• صادق محصولی وزیر کشور در دولت نهم
• علی عبدالعلی زاده وزیر مسکن و شهر سازی در دولت آقای خاتمی
• مسعود پزشکیان وزیر بهداشت و درمان و آموزش پزشکی
• اسکندر نعمتی که در به پیروزی رساندن انقلاب جمهوری اسلامی ایران و جنگ نقش داشت و شاگردان زیادی را پرورش داد.^[۱۲]
• رضا مریدی دومین سیاستمدار کانادایی-ایرانی که به مجلس قانونگذاری این کشور راه پیدا کرده است.
• حیدرخان عمواوغلی پایه گذار حزب کمونیست ایران و اولین دبیرکل حزب کمونیست ایران و از فعالان موثر جنبش مشروطه ایران.
• صفی الدین اورموی استاد بزرگ موسیقی، نامدار به اعجوبه هنر وپیشتاز مکتب منتظمیه (تئوری سیستماتیک)
• حبیب محبیان معروف به حبیب وخواننده موسیقی سبک پاپ در آمریکا
• عبدالرحمان قاسملو فعال سیاسی و دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران که در روز ۲۲ تیر ۱۳۶۸ توسط ترورویست‌هایی که با پوشش دیپلماتیک وارد اتریش شده و با همکاری سفارت ایران پس از ترور خاک اتریش را ترک کردند ترور شد.
• نسرین مقانلو بازیگر ایرانی است.
• بیژن کامکار آهنگ ساز نوازنده دف و خواننده ایرانی است.
• آراز السس یکی از خوانندگان بزرگ سبک پروتیست و فعال حقوق بشر ، که در حال حاضر در سوئد زندگی میکند.
• هما ناطق نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه در رشته تاریخ است.که در سال ۱۳۵۹ به فرانسه بازگشت و به پژوهش و تدریس در دانشگاه سوربن پرداخت.

[ویرایش] پانویس

	استان آذربایجان غربی
مرکز	ارومیه
شهرستان‌ها	ارومیه • اشنویه • بوکان • پلدشت • پیرانشهر • تکاب • چالدران • چایپاره • خوی • سردشت • سلماس • شاهین‌دژ • شوط • ماکو • مهاباد • میاندوآب • نقده
شهرها	آواجیق • ارومیه • اشنویه • ایواوغلی • باروق • بازرگان • بوکان • پلدشت • پیرانشهر • تازه‌شهر • تکاب • چهاربرج • خوی • ربط • سردشت • سرو • سلماس • سیلوانه • سیمینه • سیه‌چشمه • شاهین‌دژ • شوط • فیرورق • قره‌ضیاءالدین • قوشچی • کشاورز • گردکشانه • ماکو • محمدیار • محمودآباد • مهاباد • میاندوآب • میرآباد • نالوس • نقده • نوشین‌شهر
جای‌های دیدنی	آبشار شلماش • بازار خوی • پل قطور • پیست اسکی خوشاکو • تپه حسنلو • تخت سلیمان • دخمه سنگی فرهاد • دریاچه ارومیه • دژ بسطام • سد زرینه‌رود • غار سهولان • غار فخریگاه • فقرگاه • قره‌کلیسا • کاخ و موزه باغچه‌جوق • کتیبه کله‌شین • کلیسای ننه‌مریم • گردشگاه بند • گردشگاه سیر • مسجد سردار • موزه ارومیه

ن . ب . و کلان‌شهرهای ایران تهران • مشهد • اصفهان • تبریز • کرج • شیراز • اهواز • قم • کرمانشاه • ارومیه • رشت

ن . ب . و مراکز استان‌های ایران اراک • اردبیل • ارومیه • اصفهان • اهواز • ایلام • بجنورد • بندر بوشهر • بندر عباس • بیرجند • تبریز • تهران • خرم‌آباد • رشت • زاهدان • زنجان • ساری • سمنان • سنندج • شهرکرد • شیراز • قزوین • قم • کرمان • کرمانشاه • گرگان • مشهد • همدان • یاسوج • یزد

پرجمعیت‌ترین شهرهای ایران
ردیف	شهر	جمعیت	ردیف	شهر	جمعیت	ردیف	شهر	جمعیت	نمایش • بحث • ویرایش تهران
۱	تهران	۷٬۷۰۵٬۰۳۶	۱۱	زاهدان	۵۵۲٬۷۰۶	۲۱	زنجان	۳۴۱٬۸۰۱
۲	مشهد	۲٬۴۱۰٬۸۰۰	۱۲	رشت	۵۵۱٬۱۶۱	۲۲	خرم‌آباد	۳۲۸٬۵۴۴
۳	اصفهان	۱٬۵۸۳٬۶۰۹	۱۳	کرمان	۴۹۶٬۶۸۴	۲۳	سنندج	۳۱۱٬۴۴۶
۴	تبریز	۱٬۳۷۸٬۹۳۵	۱۴	همدان	۴۷۳٬۱۴۹	۲۴	گرگان	۲۶۹٬۲۲۶
۵	کرج	۱٬۳۷۷٬۴۵۰	۱۵	اراک	۴۳۸٬۳۳۸	۲۵	ساری	۲۶۹،۸۴۲
۶	شیراز	۱٬۲۱۴٬۸۰۸	۱۶	یزد	۴۲۳٬۰۰۶	۲۶	کاشان	۲۴۸٬۷۸۹
۷	اهواز	۹۶۹٬۸۴۳	۱۷	اردبیل	۴۱۲٬۶۶۹	۲۷	گلستان	۲۳۱٬۸۸۲
۸	قم	۹۵۱٬۹۱۸	۱۸	بندر عباس	۳۶۷٬۵۰۸	۲۸	قدس	۲۲۹٬۳۵۴
۹	کرمانشاه	۷۸۴٬۶۰۲	۱۹	اسلام‌شهر	۳۵۷٬۱۷۱	۲۹	ملارد	۲۲۸٬۶۷۳
۱۰	ارومیه	۵۷۷٬۳۰۷	۲۰	قزوین	۳۴۹٬۸۲۱	۳۰	دزفول	۲۲۸٬۵۰۷