سنگلج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سَنگِلَج یکی از محله‌های قدیمی شهر تهران است.

محلهٔ سنگلج از ضلع جنوبی پارک شهر، خیابان بهشت تا بازار قوام‌الدوله و از غرب تا خیابان وحدت اسلامی و ۳۰ تیر و از شرق تا خیابان خیام امتداد داشته است.

تآتر سنگلج از قدیمی‌ترین سالن‌های تآتر در ایران است که هنوز دایر است.

برخی نام سنگلج را دگرگون‌شدهٔ «سنگ رج» دانسته‌اند. رج به معنی ردیف است و اصطلاح سنگ رج مربوط به تقسیم آب با پاره‌های سنگ بوده است[۱].

تاریخچه[ویرایش]

این محله از غرب ارگ سلطنتی تا خیابان شاهپور (وحدت اسلامی) و از شرق تا خیابان جلیلآباد (خیام) امتداد داشت. دروازه قزوین، بازارچه قوامالدوله و دروازه محمدیه در این محله قرار داشت و از محله های پر جمعیت و آباد تهران محسوب میشد. از تکیه های مهم و معروف آن، تکیه قورخانه کهنه از همه مشهورتر بود. دو گذر معروف این محله گذر تقیخان و گذر شریفالدوله بود که به درخونگاه منتهی میشد. چندین حمام بزرگ با خزینهها و چال حوضهای عظیم در سنگلج وجود داشت.

این محله پر جمعیت و آباد در سالهای اولیه حکومت رضاشاه و با تقارن جنگ جهانی دوم رو به ویرانی نهاد و با ورود سربازان بیگانه به تهران برخی محلات به مانند سنگلج نابود و به محله ای ترسناک و متروکه مبدل گشت. در قسمتی از این محل با حفر سه حلقه چاه بزرگ به کوشش همسر علی رزم آرا (نخستوزیر وقت) و عدهای از بانوان خیـّر و همکاری شهرداری پارکی بزرگ احداث گردید که روز 25 اسفند 1329 افتتاح گردید. این محل 9 پاتوق داشت: پاتوق نایب شعبان، نایب حسین، نایب رمضون، نایب باقر، نایب محمدعلی، نایب صحبت، نایب سید علی اکبر، نایب وهاب.

مشخصات[ویرایش]

از رجال و افراد مشهوری که ساکن این محل بودند میتوان به آیت‌الله محمد طباطبایی و آیت‌الله عبدالله بهبهانی و شیخ کرنا (دلقک دربار ناصری) ، میرزا زکیخان ، کربلایی عباسعلی گمرکچی ، شیخ فضلالله نوری ، میرزا عبدالکریم وزیر ، میرزا سید ابوالقاسم سلطانیالحکما نایینی ، سیفالاطبا ، آقاحسین نجمآبادی اشاره کرد. از مواقع شهرت این محل ملاقات نوروزی ناصرالدینشاه و آیت‌الله طباطبایی میباشد. موقع نوروز علمای درجه اول به ملاقات شاه میرفتند و سپس چند روز بعد شاه با پای پیاده و عبور از کوچه پس کوچه های محله سنگلج که راه کالسکه رو نداشت به منزل آیت‌الله میرفت. سید محمدصادق طباطبایی در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه وفات یافت و جنازه وی به شاه عبدالعظیم انتقال یافت و به مقبره مرحوم آقا سید صادق سنگلجی شهرت یافت.

بعد از فوت مرحوم سید و به زمان مشروطه این نهضت به رهبری آیت‌الله سیدمحمد طباطبایی ادامه یافت. خانه حاج شیخ فضل الله نوری از مخالفین مشروطه هم در همین محل بود که در زمان فتح تهران تعدادی تفنگچی سراغ او رفت و وی را در میدان توپخانه دار زدند و جسدش به قم انتقال یافت.

از دیگر شخصیتهای مهم این محله مرحوم عضدالملک نایبالسلطنه رئیس خاندان قاجار بود که در همین محله درگذشت[۲].

منابع[ویرایش]