یزد

یَزد مرکز استان یزد و مرکز منطقه وسیع و باستانی و کویری ای با همین نام در کشور ایران است و در فاصله ۶۷۷ کیلومتری جنوب شرق تهران قرار دارد. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۴۲۳٬۰۰۶ نفر بوده‌است.

یزد به شهر بادگیرها معروف است. به «دارالعباده»، «شهر دوچرخه‌ها»، «شهر شیرینی»، «شهر قنات و قنوت و قناعت» و «شهر آتش و آفتاب» و ... نیز شهرت دارد.

میدان امیرچخماق، باغ دولت آباد، زندان اسکندر (مدرسه ضیاییه)، آتشکده زرتشتیان، ساعت مارکار، برج و باروی شهر، خانه‌های قدیمی چون خانه لاری‌ها و خانه عرب‌ها و خانه مرتاض و خانه رسولیان و خانه ملک التجار و خانه محمودی و ...، دخمه‌های زرتشتیان، حمام خان، بازارهای قدیمی چون بازار خان و بازار پنجه علی و ...، آب انبارهای فراوان چون آب انبار شش بادگیری و رستم گیو و ... و مسجد جامع یزد و بالاخره قلعه‌ها، کاروانسراها، تکیه‌ها، مساجد، پیرانگاه‌ها، قنات‌ها، کوچه‌ها، ساباط‌ها، حمام‌ها، و تمام سطح بافت تاریخی شهر یزد از اماکن دیدنی شهر است.

فهرست مندرجات

۱ پیشینه تاریخی یزد
۲ فرهنگ، زبان و گویش مردم یزد
۳ معماری قدیمی یزد
۴ یزد در یک نگاه
۵ صنایع یزد
۶ معماری جدید یزد
۷ ره‌آورد
۸ آب وهوا
۹ نگارخانه
۱۰ افراد سرشناس
۱۱ شهرهای خواهرخوانده با یزد
۱۲ مراکز علمی ، آموزشی و فرهنگی
۱۳ مراکز پزشکی
۱۴ مراکز نظامی
۱۵ پیوند به بیرون
۱۶ منابع

[ویرایش] پیشینه تاریخی یزد

برخی از مورخان بنای اولیّهٔ شهر یزد را به زمان اسکندر مقدونی نسبت می‌دهند که وی زندانی ساخته و نام آن را چنین نهاده‌است و به اعتقاد عده‌ای دیگر از تاریخ نویسان در دورهٔ ساسانیان به فرمان یزد گرد اول (421-339 م) در این محل شهری بنام «یزدان‌گرد» بنا گردیده‌است. نام یزد از همین عنوان گرفته شده‌است و به معنی مقدس، فرخنده و در خور آفرین می‌باشد. ولیکن یافته‌های باستانشناسی و منابع مختلف نشان می‌دهد حداقل پیشنیه آن به چندین هزار سال می‌رسد و در زمان مادها از شهرهای جنوبی و مرزی ماد بوده‌است و در زمان هخامنشیان چهارراه مهم کشور بوده و دو شاهرا باستانی ایرانی قدیم در این نقطه با هم تقاطع داشته‌اند.

مورخین یونانی شهر کهن و باستانی را استیخا یا همان ایساتیس خوانده‌اند.

یزد به معنای پاک و مقدس و یزد گرد به معنای داده خدایی است. شهر یزد نیز به معنای شهر خدا و سرزمین مقدس است.

اولین بار نام یزد در کنار اسم چینی تخمه یکی از همرزمان داریوش آورده شد. یزد از شهرهای مذهبی ایران می‌باشد.

[ویرایش] فرهنگ، زبان و گویش مردم یزد

مردم یزد به زبان فارسی رایج با پاره‌ای ویژگی‌های گویشی سخن می‌گویند و بسیاری از واژه‌ها و ترکیبات زیبای فارسی را در گویش خود حفظ کرده‌اند. در استان یزد برخی ویژگیهای گویشی میان شهرستانهای مختلف محسوس است. معتقدان به آیین زرتشتی در میان خود هنوز به زبان نیاکانشان سخن می‌گویند و بویژه مراسم مذهبی خود را با این زبان انجام می‌دهند. گویش یزدی بخشی از فارسی دری (فارسی خالص و اولیهٔ ایرانیان) است.

از دبیرستان‌های قدیمی یزد می‌توان به دبیرستان مارکار، دبیرستان ایرانشهر و دبیرستان کیخسروی اشاره کرد. استان یزد با بیش از ۵۲ درصد مصرف برق صنعتی یک استان صنعتی شناخته شده‌است.

[ویرایش] معماری قدیمی یزد

بادگیر

مشخص‌ترین وجهه شهر معماری خاص کویری آن است. بادگیرها، مناره‌ها و گنبدها مشخص‌ترین جنبه ظاهری معماری شهر است. در این معماری از بادگیر برای گرفتن جریان باد و خنک‌کردن فضای ساختمان به کار می‌رفته‌است.

بافت و ساخت معماری ویژهٔ منطقهٔ یزد از بارزترین نمونه‌های معماری خاص اقلیم‌های گرم و خشک در جهان است. تناسب آن با نیازها و شرایط اقلیمی- فرهنگی مردم منطقه، گذشته از زیبایی خاص این معماری، از ویژگی‌های آن است. در مرکز هر محله معمولاً حمام، بازارچه، آب انبار، مسجد، حسینیه، لرد، کارگاه‌های کوچک، جوی آب (برای دسترسی به قنات) قرار دارد که بسیاری از این امکانات هنوز پا برجا هستند.

بادگیر

خانه‌های قدیمی در جهت قبله ساخته شده‌اند. با این جهت گیری فضاهای تابستانی و اتاق‌های زمستانی به طرزی مفید پیرامون حیاط مرکزی قرار می‌گیرند.

حیاط مرکزی اصلی ترین فضای خانهٔ یزدی است. حوض آب در وسط حیاط قرار گرفته‌است و باغچه‌ها دور تا دور آن با درختانی که نیاز کمی به آب دارند همچون اَنار، اَنگور، اَنجیر و پسته که علاوه بر سبزی خانه و تامین سایه و خنکی هوا از خشکی هوا نیز می‌کاهد. در مكتب معماري یزد(حرمت) و ( حجاب) يك اصل تلقي مي شود. حريم خانواده از تجاوز سمعي و بصري به دور است. هيچ خانه اصيل يزدي را نمي توان يافت كه ديد نامحرم به درون آن ممكن باشد. هشتي، كرياس، دالان و ديوارهاي بلند، نحوه آرايش و سازماندهي فضاهاي گوناگون دورادور حياط به گونه اي است كه مفهموم ( حجاب) را به كاملترني وجه نشان مي دهد، به نحوي كه ساكنان خانه به دور از چشم اغيار در آرامش ، آسايش، امنيت و ايمني زندگي مي كنند. اين شيوه طراحي، در عين حال، در تابستانهاي گرم حداكثر سايه را در خانه فراهم مي كند. اتخاذ روشهاي ساختماني مناسب، انتخاب مواد و مصالح سازگار با اقليم، همچون نما سازي با ( سيم گل) و دم گيري گچي، زيبايي، آسايش، دوام و... به ارمغان مي آورد. اتاق مهمانخانه در معماري مسكوني يزد سمبل احترام و بزرگداشت ميهمان بوده است. در خانواده هايي كه از تمكن مالي برخوردار بوده اند و يا به اقتضاي شغل صاحبخانه، حياط ويژه و مستقلي براي ميهمان در نظر مي گرفتند، اين حياطهاي اختصاصي به ( بيروني) معروفند كه در مقايسه با ( اندروني) به معناي فضاي كاملا خصوصي اهل خانه تفكيك و تميزند. خانه هاي تجاري و روحانيون رده بالا به لحاظ ضرورتهاي شغلي داراي بيروني و اندروني بوده است. خانه ملك التجار، خانه شفيع پور ( ميرزا شفيع)، خانه لاريها، خانه ايت الله صدوقي، خانه آسيد هاشم آقا ( نجفي يزدي)، خانه مرتاض ( علی آقا شیرازی)از اين نمونه است. از جمله نمونه‌های بارز معماری قرنهای گذشته محلهٔ فهادان یا یوزداران است که در گویش محلی جنگل یا محل یوزاران نامیده می‌شود. قدمگاه منسوب به امام رضا نیز در این گذر واقع شده‌است.

اقلیت‌های دینی نظیر یهودیان بیشتر در محله یهودی‌ها در سمت جنوب مسجد جامع ساکن هستند و کنیسه‌ای دارند. زرتشتیان نیز از جمله در محلّهٔ عیش آباد، محلّهٔ نعیم آباد، کوچهٔ بیوک، محلّه نرسی آباد، محلّهٔ اَهَرستان ساکن هستند.

[ویرایش] یزد در یک نگاه

یزد نخستین شهر خشت خام و دومین شهر تاریخی (پس از ونیز) در جهان است.یزد به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و قرار گرفتن در مرکز ایران و نیز در میانه دشتهای وسیع کمتر در طول تاریخ مورد هجوم دشمنان ایران قرار گرفته و در نتیجه نسبت به سایر نقاط کشور خصوصیات ایرانی بیشتری در فرهنگ ،گفتار و آداب و سنن یزدیها دیده می شود.یزدیها مردمی بسیار مهمان نواز وانسان دوست هستند.حضور پر آرامش بسیار از هم میهنان زرتشتی ونیز یهودی در یزد در طول تاریخ مصداق این گفته است.یزدیها سالهاست میزبانان خوبی برای آوارگان عراقی وافغانی بودند ومانند بسیاری شهر ها طرد کردن انسانها را افتخار خود ندانسته و اجازه حیات دوباره را به پناه جویان مظلوم آن کشورها دادند. مردم یزد بسیار صرفه جو هستند با این وجود سطح عمومی زندگی در یزد بالای متوسط ارزیابی می شود. دانش آموزان یزدی ۱۶ سال پیاپی هست که رتبه نخست آمار قبولی در دانشگاه‌های کشور را به خود اختصاص داده اند. یزد همچنین یکی از قطبهای پزشکی در کشور محسوب می شود و به نسبت جمعیت بیمارستان های بسیار دارد و بیماران بسیاری از استانهای دیگر برای درمان راهی یزد می شوند. هر سال هزارن گردشگر خارجی از یزد بازدید می کنند اما با این وجود متاسفانه مسئولین تبلیغات خوبی برای گسترش صنعت گردشگری در یزد انجام نمی دهند.

[ویرایش] صنایع یزد

در یزد صنایع بزرگی همچون فرش و فولاد و معادن آهن و معادن ذغال سنگ و معادن سنگ و کارخانجات کاشی و کارخانه های کابل و فیبر نوری و صنایع غذایی،شرکت های خدمات مشاوره ای و شرکت های فناوری اطلاعات جای گرفته‌است که با وجود این صنایع حدود ۵۳ درصد از مصرف برق در تعرفه صنعتی استفاده می‌شود. صنعت زرگری یا طلا سازی در یزد از مهمترین و مشهورترین صنایع یزد در سطح کشور است و سازه‌های زرگران یزدی با محصولات کشورهای خارجی از جمله ایتالیا رقابت می‌کند

[ویرایش] معماری جدید یزد

[ویرایش] ره‌آورد

شیرینی (قطاب، پشمک، باقلوا، کیک یزدی، لوزهای پنجگانه، حاجی بادام، سوهان و نان برنجی و ...)
پارچه شعربافی ( ترمه یا انگشت بافت ، زری، مخمل، ،دارایی یا ایکات، شمد ، چادرشب ، روتختی، دستمال یزدی و ...)
روانداز و زمین پوش ( قالی ، قالیچه ، گلیم ، سجاده ، زیلو ، پتو ، سفره ، بقچه ، روفرشی ، لنگ ، حصیر و ...)
خاکینه ( سفال ، سرامیک ، کاشی و ...)
سایر (انار، ارده ، حلوا ارده ، گیوه، سریشم، زیورآلات طلا و ...)

[ویرایش] آب وهوا

داراي آب و هواي اقليمي ـ گرم و خشك بياباني است و نوسان دما در تابستان و زمستان و حتي در شب و روز بالا و متغیراست و اين از ويژگيهاي آب و هوايي منطقه به شمار مي رود، از اين نگاه مي توان گفت: يزد داراي دو فصل است فصل بلند گرما (از اسفند تا مهر) و فصل كوتاه سرما ( از آبان تا اواخر بهمن) .

[ویرایش] نگارخانه

آتش ورهام یزد	مسجد جامع کبیر یزد	باغ دولت آباد یزد	تکیه امیرچخماق
نمای کوچه‌ای معمولی و بادگیر	دخمه زرتشتیان	حیاط خانه لاری‌ها	آب انبار پنج بادگیره امیر چخماق
گرمابه خان	شیرینی های یزد	نمای هوایی میدان امیر چخماق	آب انبار شش بادگیری
کوچه و ساباطی در یزد	دورنمایی از گنبد ها و گلدسته های یزد	بادگیر یزدی	هنرمند دارایی باف

[ویرایش] افراد سرشناس

سید محمد خاتمی رئیس جمهور پیشین ایران،1376-1384
موشه کاتساو،یا موسی قصاب، رئیس جمهور پیشین اسرائیل
سید ضیاءالدین طباطبائی، نخست وزیر ایران ۱۲۹۹-۱۳۰۰
محمد رضا عارف معاون اول رئیس جمهور ۱۳۸۰-۱۳۸۴
مهدی آذری یزدی نویسنده کتابهای کودک
محمدجعفر پوینده،نویسنده سرشناس،زادروز۱۳۳۳،درگذشت ۱۳۷۷
فرخی یزدی ، ۱۲۶۸شمسی، شاعر
محمدعلی اسلامی ندوشن نویسنده و مترجم ادبیات داستانی
عبدالکریم حائری یزدی، موسس حوزه علمیه قم،
حبیب‌الله بیطرف وزیر پیشین نیرو
کاظم وزیری هامانه وزیر پیشین نفت ۱۳۸۴-۱۳۸۶
حسینی نسب یزدی‏، سید رضا، ۱۳۳۹شمسی، فقیه، فیلسوف و نویسنده،
علیرضا انتظاری، متولد 1339 ، شاعر ، خوشنویس ، طراح و معمار برجسته ایران
محمد کاظم یزدی ۱۳۳۷قمری، مرجع بزرگ شیعیان،
محمد فکور یزدی ۱۳۹۱قمری، فقیه و استاد حوزه علمیه نجف،
محمد صدوقی ۱۳۶۰ شمسی، امام جمعه یزد،
المدرسی، سید علی، ۱۲۶۰ قمری، فقیه و رئیس حوزه علمیه یزد

[ویرایش] شهرهای خواهرخوانده با یزد

یزد با برخی شهرهای جهان دارای پیوند خواهرخواندگی‌ است:

[ویرایش] مراکز علمی ، آموزشی و فرهنگی

[ویرایش] مراکز پزشکی

[ویرایش] مراکز نظامی

[ویرایش] پیوند به بیرون

[ویرایش] منابع

گیتاشناسی

مختصات

	استان یزد
مرکز	یزد
شهرستان‌ها	ابرکوه • اردکان • بافق • بهاباد • تفت • خاتم • صدوق • طبس • مهریز • میبد • یزد
شهرها	ابرکوه • احمدآباد • اردکان • اشکذر • بافق • بهاباد • تفت • حمیدیا • خضرآباد • دیهوک • زارچ • شاهدیه • طبس • عشق‌آباد • عقدا • مروست • مهردشت • مهریز • میبد • ندوشن • نیر • هرات • یزد
جای‌های دیدنی	آب‌انبار شش‌بادگیر • آتشکده یزدان • امیرچقماق • باغ گلشن طبس • پیر سبز چک‌چک • خانه لاری‌ها • دخمه زرتشتیان • رباط ساغند • زندان اسکندر • سرو کهن ابرکوه • غار چهارطاقی • قلعه مروست • قلعه ندوشن • مسجد جامع کبیر یزد • مسجد شاه‌ولی • میدان و حمام خان

پرجمعیت‌ترین شهرهای ایران
ردیف	شهر	جمعیت	ردیف	شهر	جمعیت	ردیف	شهر	جمعیت	نمایش • بحث • ویرایش تهران
۱	تهران	۷٬۷۰۵٬۰۳۶	۱۱	زاهدان	۵۵۲٬۷۰۶	۲۱	زنجان	۳۴۱٬۸۰۱
۲	مشهد	۲٬۴۱۰٬۸۰۰	۱۲	رشت	۵۵۱٬۱۶۱	۲۲	خرم‌آباد	۳۲۸٬۵۴۴
۳	اصفهان	۱٬۵۸۳٬۶۰۹	۱۳	کرمان	۴۹۶٬۶۸۴	۲۳	سنندج	۳۱۱٬۴۴۶
۴	تبریز	۱٬۳۷۸٬۹۳۵	۱۴	همدان	۴۷۳٬۱۴۹	۲۴	گرگان	۲۶۹٬۲۲۶
۵	کرج	۱٬۳۷۷٬۴۵۰	۱۵	اراک	۴۳۸٬۳۳۸	۲۵	ساری	۲۶۹،۸۴۲
۶	شیراز	۱٬۲۱۴٬۸۰۸	۱۶	یزد	۴۲۳٬۰۰۶	۲۶	کاشان	۲۴۸٬۷۸۹
۷	اهواز	۹۶۹٬۸۴۳	۱۷	اردبیل	۴۱۲٬۶۶۹	۲۷	گلستان	۲۳۱٬۸۸۲
۸	قم	۹۵۱٬۹۱۸	۱۸	بندر عباس	۳۶۷٬۵۰۸	۲۸	قدس	۲۲۹٬۳۵۴
۹	کرمانشاه	۷۸۴٬۶۰۲	۱۹	اسلام‌شهر	۳۵۷٬۱۷۱	۲۹	ملارد	۲۲۸٬۶۷۳
۱۰	ارومیه	۵۷۷٬۳۰۷	۲۰	قزوین	۳۴۹٬۸۲۱	۳۰	دزفول	۲۲۸٬۵۰۷

یزد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد