باکو
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| Baku | |||
| — شهر باکو — | |||
| Baku | |||
 |
|||
|
|||
| — وضعیت سیاسی — | |||
| کشور | جمهوری آذربایجان | ||
|---|---|---|---|
| شهردار | حاجیبالا ابوطالبوف | ||
| — موقعیت جغرافیایی و زمانی — | |||
| وسعت شهر | ۲۶۰ کیلومتر مربع | ||
| ناحیه زمانی | +4 گرینویچ | ||
| — جمعیت — | |||
| جمعیت | ۲٬۰۳۶٬۰۰۰ نفر | ||
| وبگاه رسمی: www.BakuCity.az | |||
باکو (به ترکی آذربایجانی: Bakı) پایتخت کشور جمهوری آذربایجان است. این شهر بر ساحل غربی دریای خزر در شبه جزیره آبشوران قرار دارد و یکی از مناطق نفتخیز جهان میباشد. باکو پر جمعیتترین و یکی از زیباترین شهرهای قفقاز است. وجود تعداد بسیاری از پارکهای ساحلی و برگزاری برنامههای متعدد هنری از جمله موسیقی، تئاتر و اپرا جذبه خاصی به این شهر دادهاست. بخش قدیمی شهر باکو (İçəri Şəhər ایچری شَهَر) , همراه با برج و حصار قلعه شهر به خوبی از سدههای میانه بجا مانده و یکی از آثار ثبت شده در یونسکو به عنوان میراث فرهنگ جهانی است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
طی بیشتر تاریخ خود، باکو بخشی از سرزمین ایران بودهاست. جمعیت باکو در قدیم از نژاد قفقازی آسیایی بودهاست که نژادی غیر ایرانی و غیر ترکی است. در زمان ساسانیان حضور و نفوذ عنصر ایرانی در کرانههای اران از تالش و باکو تا دربند بسیار قوی و چشمگیر بود.[۱]
در دوره شروانشاهان، باکو بخشی از شروان بود. شروان مانند بقیه اران بخشی از سرزمین آذربایجان نبود. آذربایجان به منطقه جنوب رود ارس گفته میشد.[۲] با سلطه ترکهای سلجوقی بر شروانشاهان در سده یازده میلادی روند ترکیسازی زبان منطقه نیز آغاز شد. روندی که هنوز نیز در جنوب این منطقه (تالش) ادامه دارد. با این روند، مردم آسیانیزبان و ایرانیزبان منطقه به مرور زمان ترکزبان شدند.[۳] باکو پایتخت شیروانشاهان در سدههای ۱۴ و ۱۵ میلادی بود و بعد بخشی از ایران صفوی شد.
حکومت عثمانی در قرن ۱۶ میلادی طی دورهای کوتاه به قسمت اعظم قفقاز از جمله باکو حاکم بود. نادرشاه افشار توانست این قسمت از آران، گرجستان و منطقه ارمنستان فعلی را دوباره به ایران بازگرداند. در جنگهای ایران و روس در زمان فتحعلی شاه این ناحیه بر اساس عهدنامه گلستان و ترکمان چای از ایران جدا و به دست روسها افتاد و باکو در اواخر قرن نوزدهم و دهه اول قرن بیستم از بزرگترین مناطق تولید نفت جهان بود.
[ویرایش] جاذبههای توریستی
[ویرایش] اشارات قدیمی
باکو یا بادکوبه٬ کرسی آران بر ساحل غربی دریای مازندران قرار دارد. باکوی بزرگ مشتمل بر شبه جزیره آبشوران است ٬ و دارای بندرگاهی بزرگ و چندین نهاد فرهنگی است. نامش در مآخذ اسلامی به صورت باکویه٬ با کوه نیز ضبط شدهاست.
اول بار در سدهٔ پنجم میلادی ذکر این شهر رفتهاست. مردم آن مانند بقیه مردم ایران آن روز زرتشتی بودند و برای آتش احترام قائل بودند. شعلههای دائمی باکو که منبع آنها گازهائی بوده که از چاهها بیرون میآمدهاست بر سنت نیایش به آتش در منطقه تأثیر داشته و و شهر دارای آرامگاههای زردشتی بودهاست. از جنبههای سیاسی مدتها تابع شروانشاهان بود٬ و پس از انقراض این دودمان (۹۵۷ هـ.ق) به تصرف صفویه در آمد. بعداً مدت کوتاهی تحت استیلای ترکان عثمانی بود (۱۵۸۳_۱۶۰۶ م)؛ دیگر بار به دست ایران افتاد و سرانجام در ۱۸۰۶ بتصرف روسیه در آمد؛ معاهده گلستان (۱۸۱۳)رسماً آن را به روسیه واگذاشت. صنایع نفت آن در اواخر قرن ۱۹ میلادی آغاز شد و باعث توسعه سریع آن شهر گردید. (مصاحب)
کتب و منابع قدیمی اسلامی بهطور چکیده باکو را اینگونه توصیف کردهاند (به نقل از لغتنامهٔ دهخدا):
باکو یا باکویه شهری است به عجم به شمال ایران در شبه جزیره آبشوران. این شهر را انوشیروان بنا کرد و دارای آتشکده معتبری بود و معادن نفت آنجا مشهور است. بزرگترین معدن نفت ایرانزمین در باکویه واقع است و در آن آتش همیشه فروزان بودهاست. مردمش اگرچه ترکزبانند اما لغت مخصوص[۵] نیز دارند، حاصلش زعفران و نفت سیاه.[۶]
باکو در پیرامون جزیره اللهاکبر واقع است. آبش قلیل و خوشگوار و هوایش به گرمی مایل و زمینش ریگزار است. از بناهای انوشیروان و حصارش از شاهان شیروان است. این محل در نزد زرتشتیان از زمانهای بسیار قدیم سرزمینی مقدس شناخته شدهاست و امروز نیز (زمان تالیف قاموسالاعلام) جمعی از زرتشتیان در آن جا سکونت دارند. کاخی بزرگ از آثار زمان شاه عباس صفوی در آنجا هست.[۷]
اطراف بادکوبه دریاچههای نمکین زیاد دارد و بیست و پنج پارچه دیه در ناحیه بادکوبه میباشد. از ابنیه قدیمه که در آنجا ملاحظه میشود برجی است بسیار مرتفع که موسوم به برج دختر. در ۱۷۳۵ م./۱۱۴۸ ه'. ق. دولت ایران آن را از تصرف روس خارج و مسترد نمود و در ۱۸۰۵ یکباره بادکوبه بتصرف روس درآمد و آن جا را شهر نظامی و بندرگاه نمودند.[۸]
باکو از جمله شهرهایی است که بر طبق عهدنامه گلستان و سپس ترکمانچای (۱۲۲۸ ه'. ق.) بعد از شکست عباس میرزا نایب السلطنه در جنگهای ایران و روسیه، از ایران منتزع گردید و به روسیه سپرده شد. شهری است باحصانت و مستحکم، قلعه قدیمی از بنای ایرانیان در این شهر موجود است، بازار مسلمین در قلعه واقع شدهاست. لفظ باکو ماخوذ از کلمه بغ (خدا) است و برج دختر که در باکو است برجی مربوط به معبد آناهیتا بوده که در آن شهر وجود داشته و همچنین همه امکنه و ابنیهای که بنام «دختر» شهرت یافتهاند معابدی برای ناهید بودهاند. با آنکه در زبان مردمان خود آران و در کتابهای روسی و ترکی نام شهر «باکو» است. شکل بادکوبه گویا از زمان صفویه پیدا شدهاست.[۹]
[ویرایش] پارسیسرایان باکو
[ویرایش] حومه باکو
از شهرکها و روستاهای مذهبی پیرامون باکو میشود به نارداران، حوصان، بلبله، امیرجان، سوراخخانی[۱]، زابرات، فاطمیه و نوخانی اشاره کرد.[۲]
[ویرایش] نگارخانه
 باکو از زاویه «ایچری شَهَر» |
 قسمت مرکزی باکو |
 باکو «ایچری شَهَر» |
 دروازهٔ «ایچری شَهَر» |
 مجسمهٔ حکیم نظامی در باکو |
 منظره پارک ساحلی باکو |
 نمای بیرونی قیز قلعه سی |
 باکو برفراز قیز قلعه سی |
 باکو موزه نظامی |
 شبهای باکو |
 باکو دام ساوت (ساختمان شوراها) |
 مجسمه نظامی |
 باکو برفراز قیز قلعه سی |
 تاتر کودک (کوکلار تاتری) |
 باکو برفراز قیز قلعه سی |
 تارگوا |
 نمایی از باکو |
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
- ↑ دانشنامه ایرانیکا، سرواژه باکو
- ↑ دانشنامه ایرانیکا، سرواژه باکو
- ↑ دانشنامه ایرانیکا، سرواژه باکو
- ↑ عباسقلی آقا باکیخانوف، گلستان ارم، چاپ عبدالکریم علیزاده و دیگران، باکو ۱۹۷۰، ص XI، نقلشده در: دانشنامهٔ جهان اسلام
- ↑ منظور فارسی تاتی است که هنوز در پیرامون باکو رایج است.
- ↑ لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ باکو، به نقل از منابع قدیمی.
- ↑ لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ باکو، به نقل از منابع قدیمی.
- ↑ لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ باکو، به نقل از منابع قدیمی.
- ↑ لغتنامهٔ دهخدا، سرواژهٔ باکو، به نقل از منابع قدیمی.
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
در ویکیانبار منابعی در رابطه با موجود است. |
|
|||||||
|
|||||||||||
 |
|
|---|---|
| پایتخت |
باکو |
| شهرها |
باکو • خانکندی • سومقاییت • شکی • شوشا • شیروان • گنجه • لنکران • مینگچویر • نخجوان • نفتالان • یولاخ |
| بخشها |
آبشوران • آستارا • آقاستفا • آقجهبدی • آقداش • آقدام • آقسو • اردوباد • اسماعیللی • اغوز • اوجار • ایمیشلی • بابک • بالاکن • بردع • بیلقان • بیلهسوار • ترتر • تووز • جبرایيل • جلفا • جلیلآباد • حاجیقبول • خاچماز • خوجالی • خوجاوند • خیزی • داشکسن • دوهچی • زاکاتالا • زردآب • زنگلان • ساعتلی • سالیان • ساموخ • سدرک • سیاهزن • شاهبوز • شرور • شكی • شماخی • شمكیر • شوشا • صابرآباد • فضولی • قاخ • قازاخ • قبادلی • قبله • قبوستان • قوبا • قوسار • کردامیر • کلبجر • كنگرلی • گدابیگ • گورانبوی • گویچای • گویگول • لاچین • لریک • لنکران • ماساللی • نفتچاله • یاردیملی • یولاخ |
|
||||||||||||||||
