از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

الجمهورية العراقية کۆماری عێراق جمهوری عراق
پرچم نشان ملی عراق
شعار ملی: شعار روی پرچم: الله أكبر
سرود ملی: موطنی (2)
پایتخت  - مختصات جغرافیایی	بغداد ‎ 2°20′ N 1°40′ E
بزرگ‌ترین شهر	بغداد (1)
زبان رسمی	عربی و کردی
نوع حکومت • رئیس جمهور • نخست‌وزیر	جمهوری جلال طالبانی نوری مالکی
استقلال از امپراتوری عثمانی بریتانیای کبیر	۱ اکتبر ۱۹۱۹ ۳ اکتبر ۱۹۳۲
مساحت  - کل    - آبها (٪)	‪۴۳۷٬۰۷۲ km² ‫(۵۸ام) ۱.۱
جمعیت  - برآورد ۲۰۰۵  - تراکم جمعیت	‪۲۷٬۱۰۲٬۹۱۲ ‫(۳۹ام) ‪۶۶/km² ‫(۱۲۵ام)
واحد پول	دينار (‏IQD)
منطقه زمانی  - در تابستان (DST)	GMT (UTC+3) DST (UTC+3)
دامنه اینترنتی	.iq
پیش‌شماره تلفن	+۹۶۴

عراق با نام رسمی جمهوری عراق (به عربی: الجمهوریة العراقیة) (به کردی: کۆماری عێراق) کشوری در خاورمیانه و جنوب باختر آسیا است. پایتخت عراق شهر بغداد است. این کشور از جنوب با عربستان سعودی و کویت، از باختر با اردن، سوریه و از خاور با ایران و از شمال با ترکیه همسایه ‌است. عراق در جنوب مرز آبی کوچکی با خلیج فارس دارد و دو رود مشهور دجله و فرات که منشأ تمدن‌های باستانی میان‌رودان (بین‌النهرین) در طول تاریخ کهن این کشورند از شمال کشور به جنوب آن روان هستند و با پیوستن به رود کارون اروندرود (شط العرب) را تشکیل می‌دهند و به خلیج فارس می‌ریزند.

پهناوری عراق ۴۳۸،۳۱۷ کیلومتر مربع (۵۸ام، حدود یک چهارم ایران) است. بیشتر سرزمین عراق پست و هموار و گرمسیری است. غرب عراق کویر است و شرق آن جلگه‌های حاصلخیز. ولی بخشی از کردستان عراق (شمال خاور) کوهستانی و سردسیر می‌باشد. همچنین عراق یکی از بزرگترین کشورهای دارای منابع نفت می‌باشد.

جمعیت عراق حدود ۳۰ میلیون تن (آمار ۱۳۸۶) است. حدود ۷۵ درصد مردم عرب، ۲۰ درصد کرد و ۵ درصد آشوری، ترکمن و سایر اقوام هستند. همچنین حدود ۶۰ درصد مردم عراق شیعه، ۳۸ درصد سنی و ۲ درصد مسیحی و پیروان سایر ادیان هستند. عراق محل زندگی و مرگ ۵ امام شیعه است و شهرهای نجف، کربلا، کاظمین و سامرا زیارتگاه شیعیان جهان است.

عراق دارای تمدن و فرهنگ دیرینه و پرباری است. سومریان، اکدی‌ها و آشوری‌ها نخستین تمدن‌های باستانی عراق را چند هزار سال پیش از میلاد بنیاد نهادند. در دوران پیش از اسلام، عراق کنونی جزئی از ایران بود. پس از اسلام عراق مرکز حکومت درازمدت خلافت عباسی شد. از میانه سده دهم تا پایان سده سیزدهم هجری خورشیدی، عراق تحت حکومت امپراتوری عثمانی قرار داشت. عراق در سال ۱۲۹۸ (۱۹۱۹) از عثمانی جدا شد و به سرپرستی بریتانیا درآمد و در سال ۱۳۱۱ (۱۹۳۲) استقلال یافت.

فهرست مندرجات ۱ تاریخ ۱.۱ دوره معاصر ۲ مردم ۳ سیاست ۴ جغرافیا ۵ تقسیمات کشوری ۶ زبان ۷ مذهب ۸ جستارهای وابسته ۹ پانویس ۱۰ منابع ۱۰.۱ نگارخانه

[ویرایش] تاریخ

[ویرایش] دوره معاصر

در سال ۱۳۵۹ (۱۹۸۰) جنگ ایران و عراق با حمله غافلگیرانه صدام به مرزهای ایران آغاز شد که‌ تا سال ۱۹۸۸ ادامه‌ یافت. در همان دهه عملیات انفال که‌ در مناطق شمالی عراق به‌ اجرا درمی‌آمد به‌ قتل و کشتار بیش از ۱۸۲ هزار از کردها گردید و از جمله‌ آن می‌توان به‌ بمباران شیمیایی شهر حلبچه‌ اشاره‌ نمود.

به‌ دنبال تهاجم ارتش عراق به‌ کویت و جنگ خلیج فارس کشور عراق با تحریم‌های اقتصادی روبرو شد و قسمت شمالی آن منطقه‌ پرواز ممنوع اعلام شد. نهایتا درپی تهاجم نظامی ایالات متحده آمریکا و همپیمانانش در سال ۱۳۸۲ (۲۰۰۳ میلادی)، حکومت صدام حسین سرنگون شد. هم اکنون دولت عراق که برآمده از آرای مردم عراق است، مسئولیت اداره امور عراق را برعهده دارد. رئیس جمهور جلال طالبانی و نخست وزیر نوری مالکی است.

گفتنی است که از زمان اشغال عراق توسط آمریکا و همپیمانانش، بیش از یک میلیون تن عراقی درپی خشونتهای فرقه‌ای، جنگهای داخلی میان عراقی‌ها و گروه‌های خارجی حاظر در عراق از جمله القاعده عراق و حملات اشغال‌گران کشته شده‌اند. ^[۱]

[ویرایش] مردم

عراق کشوری است با قومیت‌های گوناگون و ساکنان آن را عرب، کرد، ترکمن، آسوری، کلدانی، مندایی و صابئین و غیره تشکیل می‌دهند. کردها در نواحی شمال و شمال شرقی عراق که به کردستان عراق مشهور است زندگی می‌کنند و از لحاظ فرهنگی. زبانی و طرز پوشش با عرب‌ها متفاوتند.

پس از جنگ کویت و عراق و وضع ممنوعیت پرواز عراق به بالای خط ۲۳ درجه در سال ۱۹۹۱ کردهای عراق عملا توانستند حکومت خود را تأسیس نمایند و با حل اختلافات گروهی و قیام علیه حکومت بعث حکومت منطقه را به عهده گرفتند که کردها این خیزش را «راپه‌رین» می‌نامند. پس از ده سال و با حمله مجدد آمریکا به عراق در شمال و شمال شرقی عراق که به کردستان عراق معروف است کردها حکومت خود مختار در جمهوری فدرال عراق به طور رسمی تشکیل دادند. در سال ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ نیز ریاست جمهوری و وزارت امور خارجه عراق توسط کردها اداره می‌گردد. جلال طالبانی رئیس جمهور عراق استقلال کردستان از این کشور را «ناممکن» می‌داند و می‌گوید:

«فرض کنیم که ما اعلام استقلال کردیم. عراق، ایران، سوریه و ترکیه نیازی ندارند که با ما جنگ کنند. اگر این کشورها مرزهایشان را ببندند و جلوی عبور و مرور ما را بگیرند، ما چگونه به زندگی ادامه دهیم؟»

مقاله‌ اصلی: کردها در عراق

[ویرایش] سیاست

دولت عراق جمهوری است که پس از براندازی رژیم حزب بعث عراق و رهبر حزب صدام حسین برقرار شده‌است.

[ویرایش] جغرافیا

بخش بزرگ عراق صحرا است اما مناطق مابین دو رود دجله و فرات حاصلخیز است. قسمت‌های شمالی کشور به عمدتاً کوهستانی است و بلندترین قله آن حاجی عمران (هممرز با بلندیهای پیرانشهر ایران) با ارتفاع ۳۶۰۰ متر است. عراق مرز ساحلی کوجکی با خلیج فارس دارد. در مجاورت شط العرب که نزد ایرانیان با نام اروندرود شناخته شده‌است، مرداب‌ها قرار داشتند اما بیشتر آنان طی سالهای دهه ۱۳۷۰ خشکانیده شدند. آب و هوای کشور (به جز شمال) عمدتاً صحرایی است با زمستان‌های خنک و گاه سرد و تابستانهای خشک و گرم و آفتابی.

مناطق کوهستانی شمال اغلب از زمستانهای سرد با بارش برف و باران برخوردار است که گاهی موجب طغیان رودخانه‌ها می‌شود. شهر بغداد که پایتخت کشور است در مرکز کشور و در ساحل رود دجله قرار دارد. شهرهای بزرگ دیگر اربیل و موصل در شمال و بصره در جنوب هستند. کشور عراق را گهواره تمدن بشریت دانسته‌اند.

[ویرایش] تقسیمات کشوری

عراق ۱۸ استان دارد:

۱. بغداد ۲. صلاح‌الدین ۳. دیاله ۴. واسط ۵. میسان ۶. بصره

۷. ذی‌قار ۸. مثنی ۹. قادسیه ۱۰. بابل ۱۱. کربلا ۱۲. نجف

۱۳. انبار ۱۴. نینوا ۱۵. دهوک ۱۶. اربیل ۱۷. کرکوک ۱۸. سلیمانیه

[ویرایش] زبان

عربی و کردی زبان‌های رسمی عراق هستند. میزان باسوادی بین ۶۰٪ تا ۷۰٪ است. علاوه بر این دو زبان‌های دیگری نیز در این کشور گویشورانی دارند:^[۲]

• ترکمنی: ۳۰۰ تا ۹۰۰ هزار نفر (۱۹۸۲) (شهر کرکوک، اربیل، مقدادیه، خانقین، مندلی و ناحیه موصل)
• فارسی : ۲۲۷ هزار نفر (۱۹۹۴)
• کلدانی نو (از زبان‌های آرامی): ۱۲۰ هزار نفر (۱۹۹۴) (موصل، بغداد، بصره، جنوب شرقی عراق)
• ارمنی: حدود ۶۰ هزار
• آشوری: ۳۰ هزار نفر (شمال عراق، بغداد و بصره)
• آیداغی (از زبان‌های قفقازی): ۱۹ هزار نفر (۱۹۹۳)
• سایر لهجه زبان کردی که در عراق با آن صحبت میکنند:

  *شبک (از شاخه شمال غربی لهجه زبان کردی): ۱۰ تا ۲۰ هزار نفر (۱۹۸۹) (شمال موصل)
  *کوی سنجق (از لهجه زبان کردی): ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر (۱۹۹۵) (کوی سنجق، شمال عراق)
  *دوماری (از زبان‌های هندوآریائی): ۲۳ هزار نفر (۲۰۰۰)
  *گورانی (از شاخه شمال غربی لهجه زبان کردی): ۲۱ هزار نفر (۲۰۰۰) 
  *باجلانی (از شاخه شمال غربی لهجه زبان کردی): ۲۰ هزار نفر (۱۹۷۶) (شمال خانقین و استان موصل)
  *سارلی (از شاخه شمال غربی لهجه زبان کردی): کمتر از  ۲۰ هزار نفر (۱۹۹۵) (شمال موصل، استان کرکوک)

[ویرایش] مذهب

دین ها = اسلام ، ایزدی، مسیحی ، یهودی

[ویرایش] جستارهای وابسته

• فهرست شهرهای عراق
• خلافت عباسی
• کردستان عراق
• حزب بعث عراق
• جنگ ایران و عراق

[ویرایش] پانویس

[ویرایش] منابع

• تاریخ ایران و جهان، دوره آموزش متوسطه، رشته علوم انسانی، تهران، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.
• صفا، ذبیح اللّه، تاریخ ادبیات در ایران (۸جلد)، انتشارات فردوس.
• ویکیپدیاهای عربی و انگلیسی.

[ویرایش] نگارخانه

دجله در نزدیکی موصل	دروازه ایشتر، ۶۰۴ تا ۵۶۲ پ.م. در بابل کهن	مسجدجامع امام اعظم در اعظمیه	مرقد امام علی (ع) در نجف
اروندرود	مدرسه مستنصریه در بغداد	شناشیل بصره	آثار باستانی حضر

استان‌های عراق
اربیل | انبار | بابِل | بغداد | بصره | تأمیم | دهوک | دیاله | ذی‌قار | سلیمانیه | صلاح‌الدین | قادسیه | کربلا | مثنی | میسان | نجف | نینوا | واسط

ن . ب . و جغرافیای جشن نوروز کشورهایی که نوروز را جشن می‌گیرند ایران • افغانستان • تاجیکستان • ترکمنستان • عراق • ترکیه • سوریه • لبنان • جمهوری آذربایجان • ازبکستان • قرقیزستان • قزاقستان • پاکستان کشورهایی که جشنی مشابه نوروز دارند ارمنستان • مصر • چین • زنگبار

فهرست‌ شهرهای خاورمیانه
فهرست شهرها در: اردن | اسرائیل | امارات متحده عربی | ایران | بحرین | ترکیه | سوریه | عراق | عربستان سعودی | عمان | قطر | کویت | لبنان | مصر | مناطق فلسطینی | یمن

ن . ب . و کشورهای اتحادیه عرب اردن • امارات متحده عربی • بحرین • الجزایر • جیبوتی • تونس • سودان • سوریه • سومالی • عراق • عربستان سعودی • فلسطین • قطر • کومور • کویت • لبنان • لیبی • مراکش وصحرای غربی • مصر • موریتانی • یمن • عمان

ن . ب . و كشورهاى پیرامون خلیج فارس  امارات متحده عربی•‎ ایران•  بحرین • عراق• عربستان • عمان •  قطر• کویت