شهرستان شمیرانات

شمیرانات شمیران
کشور	ایران
استان	تهران
شهرستان	شمیرانات
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	طجرشت
سال شهرشدن	۱۳۵۷
مردم
زبان‌ گفتاری	فارسی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۶۰۰ متر(بخش مرکزی)
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۲/۹ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه	۴۳۵/۸ میلیمتر
شمیرانات روی نقشه ایران °۵۱٫۴۲۸۸شرقی °۳۵٫۸۰۷۰شمالی / ۵۱٫۴۲۸۸;۳۵٫۸۰۷۰

شمیران یا شمیرانات نام شهرستانی است در استان تهران و در دامنه‌های البرز جنوبی. شمیران در مجاورت شهر تهران و در شمال آن قرار دارد. این شهرستان شامل شهر شمیران (تمامی منطقه ۱ شهرداری تهران و بخش‌هایی از مناطق ۲ و ۴) و نیز بخش‌های رودبارقصران و لواسانات می‌شود.در گفتار عامیانه به آن شمرون میگویند..

مکان نگاری

• تجریش : شهر تجریش ( منطقه ۱ شهرداری تهران و بخش‌هایی از مناطق ۲ و ۴) در دامنه رشته کوه البرز و در ارتفاع ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. ارتفاع در میدان تجریش ( مرکز شهرستان ) ۱۶۰۰ متر از سطح دریا است .

• لواسان : شهر لواسان در دامنه رشته کوه البرز و متوسط ارتفاع آن ۱۷۰۰ متر از سطح دریا است .

• اوشان فشم میگون : شهر قصران (اوشان - فشم - میگون ) در ارتفاع ۱۸۵۰ تا ۲۲۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد.

• شمشک : شهر شمشک در ارتفاع ۲۶۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد.

معنی واژه(وجه تسمیه)

این نام از دو بخش «شمی» یا «سمی» یا «شم» به معنی «بلند»، و «ران» به معنی «جای» تشکیل شده‌است که روی هم، «بلندجای» را گویند. (در مقابل «تهران» (ته + ران) به معنی «پایین جا». در متون قدیمی این منطقه را قلعه شمیران گفته‌اند. در مقابل احمد کسروی ریشه لغوی نام این منطقه را چنین دانسته‌است: ««ران» به معنی جایگاه و سرزمین است، و «سمی» یا «شمی» به معنای سرد است و لذا شمیران (شمیرام، شمیرم، شمیلان، سمیران و سمیرم) به معنای جای سرد یا سردسیر است». نکته‌ای که بر مطلب بالا می‌توان افزود این است که این اسم به حالت جمع و به صورت شمیرانات که امروزه مصطلح شده‌است، غلط است زیرا شمیران نام عمومی این منطقه‌است که دارای چندین شهر و روستاست و از میان آن‌ها سی روستا در کوهستان قرار دارند و آب و هوای هفده قریه کاملاَ سردسیری است. همچنین منطقه ای به نام شمیران با آب و هوای مشابه شمیران تهران در بیت المقدس وجود دارد.

پیشینه

شهرستان شميرانات در سال 1336 تاسيس گرديده در سال 1355 بنا به تصميم دولت وقت استان مركزي به مركزيت تهران منحل و ري و شميرانات در تهران ادغام گرديده مجدداً همزمان با تشكيل استان تهران بار ديگر شهرستان شميرانات در سال 1366 با مصوبه هيأت وزيران به عنوان شهرستان مستقل رسميت يافت. بنابراين ملاحظه مي شود كه قدمت اين شهرستان (فرمانداري) بمدت 45 سال مي باشد.

وسعت

مساحت شهرستان به تقريب حدود 1111 كيلومتر مربع و 9/5 درصد مساحت استان است. و در بين 14 شهرستان استان تهران، مقام پنجم را دارد . از اين مساحت، حدود 60 كيلومتر مربع مربوط به «شهر شميران» شامل منطقه يك و غرب منطقه چهار شهرداري تهران بزرگ و شرق منطقه دو شهرداري تهران بزرگ ، حدود 600 كيلومترمربع مساحت بخش لواسان، و حدود 500 كيلومتر مربع مساحت بخش رودبارقصران است. در آمارنامه استان تهران سال 1377 (سال انتشار : 1378) مساحت شهرستان شميرانات 1111 كيلومتر مربع آمده است.

مردم و زبان

اکثریت بالای ۹۰ درصدی مردم در این شهرستان به زبان فارسی با لهجه معیار(تهرانی) یا فارسی با گویش محلی صحبت میکنند و این شهرستان کمترین میزان اختلاط اقوام و بیشترین خلوص را در بین شهرستانهای استان تهران دارا می باشد.

آب و هوا

دمای سالانه شمیران در ایستگاه هواشناسی سعدآباد طبق آمار ۲۰ ساله ( ۱۳۵۳-۱۳۷۳ ) ۱۲/۹ درجه سانتیگراد است .

میزان بارندگی شمیران از سال ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۷ به طور متوسط ۴۳۵/۸ میلیمتر بوده است .

بیشترین دمای ثبت شده از سال ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۷ دمای +۳۹/۸ درجه سانتیگراد بوده است .

تعداد روز های همراه با بارش برف شمیران نیز ۲۴ روز در سال ثبت شده است .

شهرستان شمیرانات در تقسیمات کشوری ایران

شهرستان شمیرانات از دو بخش و سه دهستان و چهار شهر تجریش، لواسان ، اوشان، فَشَم، میگون و شمشک تشکیل شده‌است.

• بخش رودبار قصران
  • دهستان رودبار قصران
  • شهرها: تجریش ، اوشان، فَشَم، میگون(شهر قصران) و شمشک(تاسیس در آبان ۱۳۹۱)

• بخش لواسانات
  • دهستان لواسان بزرگ
  • دهستان لواسان کوچک
  • شهر: لواسان

شمیران از دیدگاه تاریخی و غیر رسمی

شمیران روستاهای کهن و زیبای فراوانی داشته‌است. نام‌های بسیاری از این روستاها زیبا و گوشنوازند و بسیاری از این نام‌ها از ریشه زبان تاتی که تا چند صد سال پیش (چیزی در حدود دویست سال پیش) زبان چیره در شمیران بوده‌است، گرفته شده‌اند. نام برخی از شهرک ها ، شهرها و روستاهای شمیران که بیشترشان امروزه از محله‌های تهران بزرگ به شمار می‌روند از این قرارند:

اختیاریه رستم آباد دربندسر گلابدره فرمانیه شیان چیذر قیطریه سنگان سولقان (سولگان) سوهانک دروس زرگنده قلهک دزآشیب دزآشوب دربند سربند درکه اوین خلازیل (خورآذین) کن پونک تجریش صاحب‌قرانیه

جعفرآباد سعدآباد چاهک (امامیه) تیغستان حصاربوعلی چالهرز ولنجک اُزگُل لارک اراج آجودانیه (چاله باغ) جوز درختک جمشیدآباد درویش نو (تخت معیر) سامیان جماران شادآباد دارآباد مهرآباد گنج آباد (امانیه) زعفرانیه اقدسیه باغ شاطر

لواسان (شهر) لواسان (روستا) گلندوک چهارباغ لتیان ناران نیاوران تلو قنات کوثر سرخه‌حصار انباج نیکنام‌ده برگ جهان لویزان سوآدر کاشانک نارمک ونک استلک (اصطلک) مجیدآباد اوشان آهار شورکاب شمشک

سبو بزرگ سبو کوچک باستی بوجان کردیان هنزک سینک افجه لشکرک زردبند لزو شنگ‌زار (شِنکزار) ازگیل دره فرحزاد فشم نودونک نوشانی کلاک سعادت آباد زایگان لالون (لالان) آب نیک دیزین

جمال آباد سرنو طرشت (دوریست) خاک سفید

جاذبه‌های گردشگری

برخی مراکز دیدنی این شهرستان عبارت‌اند از: روستای زیبای دربندسر، دریاچه سد لتیان، آبشار دوقلو، آبشار اسون، آبشار پسنگ، آبشار سوتک، آبشار منظریه، پیست توچال، پیست دربندسر، پیست شمشک، پیست دیزین از جاده بالا، امامزاده قاسم (شمیرانات)، بقعه سلطان، آرامگاه‌های خواجه احمد، موسی، سید میر سلیم و مکان‌های تاریخی و چون مسجد امام حسن عسگری، قلعه دختر ضحاک، قصر ضحاک، گورستان زردشتیان، تپه کله قندی، قبر تاج‌الدین، سعادت آباد و تپه حصارک و غیره.

جستارهای وابسته

• فهرست روستاهای قدیمی پیرامون تهران
• مجموعه فرهنگی ورزشی اختیاریه

منابع

• قصران(کوهسران) ، نگارش حسین کریمان
• سایت فرمانداری شمیران www.shemiran.gov.ir

مطالعه بیشتر

• رضا رادنژاد و دیگران، شمیران یا، باغهای گمشده، تهران، ایران زمین، ۱۶۰ صفحه، چاپ اول، ۱۳۸۰.
• منوچهر ستوده، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۲۶۹ صفحه، چاپ اول، ۱۳۷۴.
• علی اکبر محمودیان و دیگران، اطلس شهرستان شمیران: رودبار قصران، لواسان و شهر شمیران (تجریش)، تهران، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۲ صفحه، چاپ اول، ۱۳۸۱.
• ناصر پازوکی طرودی، آثار تاریخی شمیران: لواسان و رودبار قصران (جغرافیای تاریخی و معرفی محوطه‌های باستانی و...)، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۴۳۶ صغحه، چاپ اول، ۱۳۸۲.

پیوند به بیرون

• محله‌هایی که تعلق می‌آورند، پایگاه اطلاع رسانی معماری و شهرسازی، اردیبهشت ۸۴.
• بافت تاریخی شمیران و کوچهٔ ذغالی (وب‌نوشت شخصی)
• دربند، در حصار، روزنامهٔ همشهری، دوشنبه ۲۳ تیر ۱۳۸۲، سال سوم، شماره ۱۶۳.
• تهران یادگارهای قاجار را فراموش می‌کند، روزنامهٔ ایران، شنبه ۲۵ تیر ۱۳۸۴، شمارهٔ ۳۱۹۲.
• بخش تهران‌شناسی کتاب اول
• فهرست داروخانه‌های شمیران
• تصاویر شمیران قدیم ، وب‌گاه Socioweb / شهروز فلاحت پیشه