فرودگاه بین‌المللی امام خمینی

برای دیگر کاربردها، خمینی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

فرودگاه بین‌المللی خمینی
IATA: IKA – ICAO: OIIE IKA موقعیت در ایران
خلاصه
نوع فرودگاه		عمومی
گرداننده		شرکت هواپیمایی ایران‌ایر
خدمات		تهران, ایران
موقعیت		احمدآباد, ۳۰ کیلومتری جنوب تهران, ایران
مرکز هوائی		ایران‌ایر ماهان ایر کیش ایر دومین کاسپین ایرلاینز
ارتفاع از سطح دریا		۳٬۳۰۵ پا / ۱٬۰۰۷ متر
مختصات		‏۰۸″ ۰۹′ ۰۵۱°شرقی ‏۵۸″ ۲۴′ ۳۵°شمالی
وب‌گاه		[۱]
باند
باند	طول		سطح
	پا	متر
11L/29R	۱۳٬۷۷۲	۴٬۱۹۸	آسفالت
11R/29L بسته	۱۳٬۹۴۰	۴٬۲۴۹	آسفالت

فرودگاه بین‌المللی خمینی در ۴۰ کیلومتری جنوب تهران میان بزرگراه تهران-قم و بزرگراه تهران-ساوه قرار گرفته‌است. این فرودگاه ظرفیت جابجایی سالانه ۵٫۴ میلیون مسافر و ۱۲۰ هزار تن بار را دارا است و ظرفیت آن تا ۵٫۶ میلیون نفر قابل افزایش است. برای ساخت این فرودگاه ۲۶۰ میلیارد تومان که ۶۰ میلیون دلار آن ارزی بوده، هزینه شده است. پس از گشایش، همه پروازهای خارجی از فرودگاه مهرآباد تهران به این فرودگاه منتقل گردیده‌است (به جز پروازهایی که مقصد آنان جده، مدینه یا دمشق است). فاز یک این فرودگاه در دست ساخت است و برای راه اندازی آن ۳۵۰ میلیارد تومان درخواست شده‌است. رسیدن به ظرفیت ۱۰۰ میلیون نفر از اهداف مسئولان این طرح اعلام شده‌است. در سال ۱۳۸۶ گمرک فرودگاه امام خمینی با ثبت ورود و خروج ۲٬۶۵٬۰۰۰ مسافر، جای فرودگاه مهرآباد را به عنوان پرترددترین گمرک هوایی مسافری گرفت.

تاریخچه

پیشنهاد ساخت این فرودگاه به سال ۱۳۴۶ و پیشنهاد سازمان ایکائو جهت ساخت فرودگاهی مجهز برای استفاده از توان ترانزیتی ایران بین اروپا و آسیا باز می‌گردد. این طرح در ۱۳۵۱ و با نام «فرودگاه آریامهر» به تصویب دولت ایران رسید.

در سال ۱۳۵۴ (۱۹۷۵ میلادی) کار ساخت فرودگاه توسط شرکت‌های آمریکایی و ایرانی آغاز شد. شرکت آمریکایی عهده‌دار معماری پروژه، شرکت TAMS نام داشت که قصد تکمیل فرودگاه را تا سال ۱۳۶۲ (۱۹۸۳ میلادی) با بودجه ۱ میلیارد دلار داشت.

اما با رخداد انقلاب این طرح متوقف شد، و یکی از بلندپروازی‌های آخرین شاه پهلوی نامیده شده و کنار گذاشته شد. پس از جنگ و در سال ۱۳۷۴ یک شرکت فرانسوی و چند شرکت ایرانی کار ساخت آن را از سر گرفتند و سرانجام اردیبهشت ۱۳۸۳ فاز نخست آن به طور ناقص افتتاح شد.

خطوط هوایی

مقاصد پروازی فرودگاه امام خمینی

• ایر فلوت (مسکو)
• ایر عربیا (شارجه)
• ایر بالتیک (ریگا)
• آلیتالیا (رم)
• آریانا ایر (کابل، مزارشریف)
• اطلس جت (قونیه، استانبول)
• جورجین ایرلاین، (تفلیس)
• فلای جورجیا، (تفلیس)
• آتا ایر (تفلیس)
• آستریا ایر (وین)
• آذربایجان ایر (باکو)
• بی ام آی (لندن)
• بلغاریا ایر (وارنا)
• هواپیمایی کاسپین (دمشق، دوبی، استانبول، کیف، مینسک، ایروان)
• چین جنوبی ایر (پکن، اورومچی)
• کنویاسا (دمشق، کاراکاس)
• هواپیمایی امارات (دوبی)
• ارم ایر (دمشق، اسپارتا، ازمیر)
• هواپیمایی اتحاد (ابوظبی)
• فری‌برد ایرلاینز (ازمیر)
• گلف ایر (بحرین)
• ایران ایر (آمستردام، آنکارا، بحرین، باکو، بانکوک، پکن، بیروت، کلن، کپنهاگ، دمشق، دوبی، فرانکفورت، ژنو، گوتنبرگ، هامبورگ، استانبول، جده، کراچی، کوالالامپور، لندن، میلان، مسکو، بمبئی، پاریس، رم، سئول، استکهلم، تاشکند، توکیو، وین)
• هواپیمایی آسمان (بیشکک، دوبی، دوشنبه)
• عراقی ایر (بغداد، نجف)
• جزیره ایر (کویت)
• کیش ایر (ازمیر، استانبول، دمشق، دوبی)
• کی‌ال‌ام (آمستردام)
• کویت ایر (کویت)
• لوفتهانزا (فرانکفورت)
• ترکیش ایرلاینز (آنکارا، استانبول)
• هواپیمایی سوریه (دمشق)
• قطر ایر (دوحه)
• یو ام ایر (کیف)
• وایکینگ ایر (استکهلم)
• تاجیک ایر (دوشنبه)
• سان اکسپرس (آنتالیا، آدانا)
• پگاسوس ایر (استانبول، ازمیر، قونیه)
• هواپیمایی ماهان (جده، استانبول، دوسلدورف، دوبی، دهلی نو، دمام، دمشق، بیرمنگام، بانکوک، بغداد)

مناقصه در گشایش فرودگاه

برج مراقبت فرودگاه

طی مناقصه برگزار شده توسط وزارت راه و به عنوان یکی از مهمترین موارد جذب سرمایه گذاری خارجی در ایران، شرکت ترکیه‌ای - اتریشی «تاو» مسئول بخش‌های کترینگ و هندلینگ فرودگاه گردید. در روز ۲۶ اردیبهشت ۱۳۸۳ فاز اول از فرودگاه بین‌المللی تهران که عملیات ساخت آن از سال ۱۳۴۶ آغاز و پس از انقلاب به نام خمینی نام گذاری شده بود با حضور وزیر راه و ترابری و مقامات داخلی و خارجی افتتاح گردید. در جریان گشایش فرودگاه نیروهای زمینی و هوایی سپاه پاسداران به فرودگاه حمله ور شده و مانع از گشایش و فرود نخستین هواپیما بر آن شدند. سبب حمله، واگذاری بخشی از خدمات فرودگاه به شرکت ترکیه‌ای «تاو» اعلام شد.

حمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

همزمان با گشایش فرودگاه و در حضور مقامات و شخصیت‌های داخلی و خارجی، نیروهای هوایی و زمینی سپاه به فرودگاه یورش برده و ضمن تصرف آن مانع از گشایش فرودگاه شدند. میگ‌های سپاه نخستین هواپیمایی که قصد فرود در این فرودگاه را داشت به سمت فرودگاه مهرآباد هدایت کردند.

مهدی کروبی رییس وقت مجلس این اقدام را آبروریزی برای کشور خواند و هیات دولت خواستار محاکمه فرماندهان حمله به فرودگاه شد. این عمل سپاه، محمد خاتمی را به شدت عصبانی و وی را تا آستانه کناره گیری پیش برد. نشریه اکونومیست هم نوشت:

تلاش‌های محمد خاتمی، رییس جمهور ایران برای به ارث گذاشتن فرودگاهی در سطح استانداردهای جهانی برای ایرانیان پیش از اتمام دوره هشت ساله ریاست جمهوری اش در تابستان آتی حال و هوای خنده آوری به خود گرفته‌است.

احمد خرم وزیر راه و ترابری دولت خاتمی اعلام کرد که تا محاکمه فرماندهان سپاه فرودگاه گشوده نخواهد شد. احمد خرم، بعد ها در مصاحبه ای با وب‌گاه کلمه در مورد رویدادهای روز گشایش فرودگاه گفت:

کلمه: در جریان بسته شدن فرودگاه خمینی شما به فرودگاه رفتید؟

-فرودگاه همه چیز را برای پرواز آماده کرده بود. حتی تست های فنی را به صورت دقیق انجام داده بودیم و باید پروازهای خارجی به این فرودگاه می آمدند. اولین پروازها برای امارات بود. بیشترین پروازهای ما به امارات و روزانه ۲۰ مورد بود. براساس برنامه ریزی ها هر ۱۵ روز پرواز یکی از کشورها باید به فرودگاه امام می آمدند و ظرف شش ماه تمام پروازهای خارجی به این فرودگاه منتقل می شدند.

در اردیبهشت سال ۸۳ باید این کار شروع می شد و همچنین شروع ساخت فاز دوم فرودگاه باید شروع می شد مجلس هفتم قانون گذراند که قرارداد بسته شده با شرکت ” تاو ” که شروع ساخت فاز دوم فرودگاه در اردیبهشت ۸۳ بود و تحویل در اردیبهشت ۸۵ لغو شد و هنوز هم کوچک ترین اقدامی پس از ۸ سال نشده است. همزمان قراربود ۲ هزار هکتار از زمین های فرودگاه امام برای تاسیس پایگاه هوایی نظامی اختصاص پیدا کند ولی دستورهای بین المللی می گفت که فرودگاه های نظامی و مسافری باید از هم جدا باشند. بنابراین ما مخالفت کردیم.

کلمه: شما پیش از این اتفاق اطلاع نداشتید؟ یعنی بستن فرودگاه امام ناگهانی بود؟

-بله. دقیقا ناگهانی بود. البته چند روز قبل اعلام کرده بودند به دلیل مشکلات امنیتی نباید فرودگاه افتتاح شود. حرف آنها هم مربوط به شرکت ترکیه ای تاو بود.برای حل این مشکل ما تمام مراحل قانونی را انجام دادیم وحتی شرکت ترک را از فرودگاه خارج کردیم و به صورت مکتوب هم اعلام کردیم هیچ فرد ترکی در فرودگاه حضور ندارد. فرمانده سپاه فرودگاهها هم تایید کرد که عوامل شرکت ترک در فرودگاه امام نیستند ولی علی رغم این اعلام بازهم اقدام به بستن فرودگاه کردند.

روز افتتاح، هواپیمای اماراتی چندین دور بالای سر فرودگاه گشت. شخصا از فرمانده سپاه فرودگاه ها خواهش کردم تا باند را باز کنند. به آنها گفتم عدم فرود این هواپیما برای کشور و آبروی بین المللی ما بد است . بالاخره اجازه دادند این اولین و آخرین پرواز باشد. البته آقای خاتمی ورود پیدا کردند و اجازه را گرفتند. اما متاسفانه برخوردها ادامه پیدا کرد. وقتی هواپیما نشست، آمدند و اجازه پهلوگیری هواپیما به پلکان را نمی دادند.یک ساعت و نیم طول کشید تا مسافران خارج شوند. هواپیما پهلوگرفته بود، درب هواپیما را باز نمی کردند، بازهم رفتم و خواهش کردم و بعد از نیم ساعت التماس اجازه خروج مسافران را صادر کردند.

متاسفانه در همان پرواز وزیرفرهنگ و ارشاد عمان هم حضور داشت. با ایشان برخورد بسیار بدی صورت گرفت به طوری که از دستشویی فرودگاه ایشان را بیرون کشیدند و به یک اتاق بردند. بعد از ماجرا من ده دقیقه از ایشان عذرخواهی می کردم. ساعت سه بعد از ظهر همان روز هواپیمای جمهوری اسلامی از دبی به سمت فرودگاه امام می آمد. قرار بود تا این هواپیما در فرودگاه بنشیند که اعلام کردند دیگر اجازه نمی دهیم و باید فرودگاه تعطیل شود. خلبان پرواز فرودگاه جایگزین را اصفهان اعلام کرده بود.

هواپیما بالای سر فرودگاه آمد و قصد نشستن داشت که یک فانتوم و یک میگ ۲۹ بالای سر این هواپیما رفتند. جنگنده ها به هواپیمای مسافری اعلام کردند اجازه نشستن ندارد. تمامی این مکالمات را ما در برج مراقب می شنیدیم. خلبان سوال کرد که چه باید بکند که ما گفتیم برود به اصفهان. این جنگنده ها برای اطمینان تا اصفهان هواپیما را اسکورت کردند. اینقدر این ماجرا سرو صدا ایجاد کرد که تا مدت ها موج های منفی آن به سمت کشور می آمد.

کلمه: شما قدرت لابی گری نداشتید؟

-هیچ اثری نداشت.

فرودگاه نهایتا در روزهای آخر دولت محمد خاتمی نیمه کاره افتتاح گردید و نگهداری آن به مصوبه مجلس هفتم به شش شرکت ایرانی واگذار شد . در زمان دولت نهم بنابر دستور رییس جمهور وقت تمام پروازهای بین‌المللی تهران از فرودگاه مهرآباد به فرودگاه امام خمینی منتقل شد.

علت حمله سپاه و فشارهای مجلس هفتم برای لغو قرار داد با شرکت‌های ترکیه‌ای «تاو» و «ترک سل» منافع مالی محافظه کاران و حضور شرکت‌های وابسته به ایشان(از جمله شرکت‌های وابسته به قرارگاه خاتم الانبیا سپاه) در مناقصات بوده‌است.این اقدامات همچنین موجب دلسرد شدن سرمایه گذاران خارجی از فعالیت در ایران شد.

اقدامات مجلس هفتم

مجلس هفتم نیز که کنترل آن در اختیار اصولگرایان قرار داشت وارد عمل شد و انعقاد قرار داد با شرکت ترکیه‌ای «تاو» در فرودگاه امام خمینی و شرکت ترکیه‌ای «ترک سل» در اپراتور دوم تلفن همراه را منوط به تصویب مجلس کرد. هر دو شرکت ترک، با فشار مجلس و سپاه کنار گذارده شدند. خاتمی در اعتراض به این اقدام مجلس هفتم سفر خود به ترکیه را به تعویق انداخت.مجلس پس از استیضاح خرم وزیر راه و ترابری به گزینه دیگر خاتمی برای این پست (احمد صادق بناب) نیز رای منفی داد. علیرغم آنکه خرم تهدید کرده بود در روز استیضاح پشت پرده حمله به فرودگاه را افشا می‌کند، اما در روز استیضاح سخنی از این موضوع نگفت.

افتتاح مجدد

استیضاح احمد خرم وزیر راه و ترابری دولت دوم خاتمی توسط مجلس هفتم و رد گزینه‌های بعدی خاتمی، کار افتتاح فرودگاه را بیش از پیش به تعویق انداخت. این فرودگاه مجددا در روزهای آخر فعالیت خاتمی در اردیبهشت ۱۳۸۴ برای بار دوم افتتاح گردید.

هشدار کانادا و بریتانیا

دولتهای کانادا و بریتانیا همزمان با افتتاح دوم فرودگاه از اتباع خود خواستند که از سفر از طریق این فرودگاه اجتناب کنند. علت این هشدار وجود برخی اشکالات فنی (از جمله نشست برخی ساختمانها و نگرانی از بروز مشکلاتی در باند فرود) اعلام شد. نمایندگانی از سازمان ایکائو برای بازرسی وضعیت فرودگاه اعزام شدند.

تعطیلی گمرک فرودگاه

خرداد ۱۳۸۶ و پس از کشف باند قاچاق کالا توسط برخی مقامات و شرکت‌های ایرانی فعال در فرودگاه، گمرک تجاری این فرودگاه تعطیل و ترخیص کالاهای تجاری به گمرک شماره دو مهرآباد تهران(مستقر در اتوبان تهران کرج) منتقل گردید.

امکانات

نمایی از خارج فرودگاه امام خمینی

• فرودگاه دارای سرویس رایگان اینترنت به صورت باجه های مستقر در بخش پرواز است. سیستم اینترنت بی سیم در سال ۱۳۸۵ راه اندازی شد ولی مدتی بعد این خدمات قطع گردید.
• خط مترو شهرری به فرودگاه، که فرودگاه را به شبکه مترو تهران متصل می‌کند توسط وزارت مسکن در دست احداث است.
• در تاریخ ۲۲ دی ۱۳۸۶ اعلام شد که غلام‌حسین باقریان مدیر عامل وقت فرودگاه بین‌المللی امام خمینی از سمت خود برکنار شده‌است. وی از سال ۱۳۷۶ و در جریان ساخت فرودگاه بعنوان معاون عملیاتی آن و از هنگام افتتاح فرودگاه در سال ۱۳۸۳ بعنوان عضو مدیر عامل و عضو هیئت مدیره فرودگاه فعالیت می‌کرد.

انتقادات

بنا بر گزارشی که در تیرماه ۸۹ منتشر شد، فرودگاه بین‌المللی امام خمینی که ویژه پروازهای بین‌المللی است و مسافران خارجی از این طریق وارد کشور می‌شوند، به دلیل برخی کج‌سلیقگی‌ها و ضعف مدیریت، چهره‌ای بد از سیستم هواپیمایی کشور در ذهن ناظران و مسافران به نمایش می‌گذارد.

از جمله این مشکلات عدم رسیدگی به وضعیت بهداشتی سرویس‌های بهداشتی، خرابی برخی آسانسورها که باعث به وجود آمدن صف طولانی مقابل دیگر آسانسورها می‌شود، نامناسب بودن پارکینگ‌ها و کثیفی و آلودگی آنها، اختصاص ندادن امکانات کافی برای مسافران خسته که موجب می‌شود ساعت‌های طولانی در صفوف مختلف از جمله گیت بازرسی، بلیت و گمرک، در انتظار به سر برند، از جمله این انتقادات است.

سوانح

• اختلال شدید در خدمات فرودگاه و تعطیلی چند روزه بدلیل سرما منجر به اعتراضات مردم و درگیری در فرودگاه شد.
• برخورد بال دو هواپیمای شرکت‌های کی‌ال‌ام و لوفت هانزا. این رخداد حادثه‌ای در پی نداشت.
• نقص فنی بوئینگ ۷۴۷ در مسیر تهران به دمشق در باند فرودگاه.
• شایعه بمبگذاری در فرودگاه، که مشخص شد دروغ بوده.

پیوند به بیرون

• پروازهای ورودی فرودگاه امام
• پروازهای خروجی فرودگاه امام
• وب‌گاه رسمی فرودگاه امام خمینی
• محل فرودگاه از دید ماهواره گوگل مپ