امیرحسین آریانپور
امیرحسین آریانپور | |
|---|---|
 | |
| زاده | ۸ اسفند ۱۳۰۳ تهران، ایران |
| درگذشته | ۸ مرداد ۱۳۸۰ (۷۶ سال) تهران، ایران |
| آرامگاه | بهشت زهرا |
| پیشه | نویسنده، پژوهشگر، مترجم، مدرس دانشگاه |
| ملیت | ایرانی |
| دانشگاه | دانشگاه تهران |
| والدین | مادر: فخر ایران سپهری (فرزند عبدالحسین سپهر کاشانی) پدر: مهدی آریانپور |
| خویشاوندان | عبدالرحیم کلانتر ضرابی (جد مادری) حمیده کلانتر ضرابی (مادربزرگ) آذر آریانپور (خواهر) امیراشرف آریانپور (برادر)مهرداد مشایخی (خواهرزاده)سهراب سپهری (پسرخاله) |
امیرحسین آریانپور (زادهٔ ۸ اسفند ۱۳۰۳ – درگذشتهٔ ۸ مرداد ۱۳۸۰) جامعهشناس، نویسنده، فرهنگنویس، مترجم، استاد دانشگاه، انسانشناس مارکسیست اهل ایران و از اعضای حزب توده بود.[۱]
زندگی
[ویرایش]امیرحسین آریانپور، هشتم اسفند ۱۳۰۳ در تهران به دنیا آمد.
او از نوادگانِ عصیانگران نایبی کاشان بود و از طرفی، نسبتی هم با خاندان ملکالمورخین محمدتقی سپهر، نویسنده ناسخ التواریخ، داشتهاست، همچنین از نوادگان عبدالرحیم کلانتر ضرابی است. [۲] او در ۱۸ سالگی، یعنی در سال ۱۳۲۱، در مسابقات بوکس خراسان و در سال ۱۳۲۳ در مسابقات وزنهبرداری چندملیتی خاور نزدیک، اول شد. او از نظریهپردازان در زمینهٔ علم جامعهشناسی و علوم اجتماعی نیز، بهشمار میآید و در گسترش آن، بیشترین تلاشها و خدمات را در حوزه پژوهش و تحقیق، انجام داد. آریانپور در سه زمینهٔ انسانشناسی، جامعهشناسی و معرفتشناسی. کار او تدوین فرهنگ تفصیلی علوم اجتماعی (در حوزه فرهنگ فلسفه و جامعهشناسی) به چهار زبان فارسی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی است که در مدت زمانی بیش از چهل سال به طول انجامیده و بیشک، یکی از مهمترین آثار فرهنگ تفصیلی علوم در زبان پارسی و یکی از گرانبهاترین و بزرگترین آثار امیرحسین آریانپور است که حاوی سیصدهزار فیش بوده و تاکنون انتشار نیافتهاست.[۳][۴]
آریانپور در جامعهشناسی، دیدگاهی ماتریالیستی داشت.[۵] وی پسرخالهٔ سهراب سپهری شاعر بزرگ معاصر و نوه نایب حسین کاشی است. همچنین، دربارهٔ اختلاف وی با برخی از اسلامگرایان، نوشته شدهاست که مرتضی مطهری، به آریانپور، به خاطر اعتقادات مارکسیستیاش حمله میکرد و معتقد بود کسی که دیدگاههای مارکسیستی را ارائه میدهد، نباید در دانشکده الهیات، تدریس کند. مطهری بارها از وی رسماً دعوت به مناظره در انظار عمومی میکرد اما آریانپور هیچگاه از این کار استقبال نکرد.[۶]
ابتکار ترجمهٔ پسوند ایسم (-ism) به «-گرایی»، از آنِ اوست. وی، در مقدمهٔ ترجمهٔ سیر فلسفه در ایران مینویسد: «ism-» های غربی را با پسوند «-گرایی» که با تأیید مرحوم دکتر محمدباقر هوشیار نخست در سال ۱۳۲۵ به کارش بردم و اکنون زبانزد بسیاری از اهل علم و ادب است - [ترجمه کردم].»[۷]
امیرحسین آریانپور در روز دوشنبه، ۸ مرداد ۱۳۸۰، در تهران درگذشت. پیکرش در آرامگاه خانوادگی آریانپور در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.
آثار
[ویرایش]تألیفات
[ویرایش]- آیین پژوهش
- ایبسن آشوبگرای (تهران، ۱۹۶۹)
- بزرگ مردان تاریخ
- جامعهشناسی هنر (۱۹۷۵)
- دو منطق: ایستا و پویا
- در آستانه رستاخیز (تهران، ۱۹۵۱) رسالهای در باب دینامیسم تاریخ
- روانشناسی از دیدگاه واقعگرایی ۷ مقاله در مجله روانشناسی دانشگاه تهران
- فرویدیسم: با اشاراتی به ادبیات و عرفان
- فرهنگ چهار زبانه (فارسی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی) در دست انتشار
ترجمهها
[ویرایش]- علم اخلاق (تهران، ۱۳۲۲)
- آموزشگاههای فردا (تهران، ۱۳۲۸)
- آموزش و پرورش و دموکراسی ۱۳۲۹
- تاریخ تمدن ویل دورانت (تهران، ۱۳۳۸) (جلد سوم)
- دشمن مردم (تهران، ۱۳۳۸)
- سیر فلسفه در ایران (تهران، ۱۳۴۷)
- زمینه جامعهشناسی
- مرزهای دانش
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ «درپانزدهمین سالگرد پرواز دکترامیرحسین آریان پور». روزنامه اطلاعات. ۲۵ شهریور ۱۳۹۵. بایگانیشده از اصلی در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۹. دریافتشده در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۹.
- ↑ پشت دیوارهای بلند
- ↑ «به یاد پژوهشگری اندیشمند،دکتر امیرحسین آریان پور». انجمن صنفی کارگری مترجمان استان تهران.
- ↑ «امیر حسین آریانپور؛ نویسنده ای که به دنبال فردایی روشن بود». پایگاه خبری لیزنا.
- ↑ بیبیسی، مرتضی مطهری، ۲۲ بهمن ۱۳۷۸
- ↑ بیبیسی، مرتضی مطهری، ۲۲ بهمن ۱۳۷۸
- ↑ آریانپور، امیرحسین (۱۳۳۷)، سیر فلسفه در ایران (محمد اقبال لاهوری)، توضیح مترجم، ص ۱۳
- موسوی خوزستانی، جواد، کتاب توسعه، تهران: ۱۳۶۹خ به بعد، جلد ۱۲، ص ۴۶.
- یادنامهٔ امیرحسین آریانپور
- روزنامه ایران
- دانشنامه دانشگستر، مؤسسه علمی- فرهنگی دانشگستر، ۱۳۸۹. ذیل مدخل آریانپورُ، امیرحسین.
پیوند به بیرون
[ویرایش]
- استادان دانشگاه تهران
- اعضای حزب توده ایران
- اهالی تهران
- جامعهشناسان اهل ایران
- جامعهشناسان اهل تهران
- دانشآموختگان دانشگاه آمریکایی بیروت
- دانشآموختگان دانشگاه پرینستون
- دانشآموختگان دانشگاه کمبریج
- درگذشتگان ۱۳۸۰
- درگذشتگان ۲۰۰۱ (میلادی)
- زادگان ۱۳۰۳
- زادگان ۱۹۲۴ (میلادی)
- زبانشناسان اهل ایران
- زبانشناسان سده ۲۰ (میلادی)
- فرهنگنویسان اهل ایران
- مارکسیستهای اهل ایران
- مترجمان اهل ایران
- مترجمان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
- مترجمان هنریک ایبسن
- نویسندگان مرد اهل ایران
- ایرانشناسان اهل ایران