عبدالرحمان شرفکندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از عبدالرحمن شرفکندی)
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالرحمن شرفکندی
ماموستا هژار در اوایل حکومت جمهوری مهاباد
زادروز ۲۵ فروردین ۱۳۰۰
۱۳ آوریل ۱۹۲۱

مهاباد، آذربایجان غربی
درگذشت ۲ اسفند ۱۳۶۹
۲۱ فوریه ۱۹۹۱ (۶۹ سال)
کرج، تهران
آرامگاه مقبرةالشعرای مهاباد[نیازمند منبع]
محل زندگی مهاباد، بوکان، عراق، لبنان، سوریه، کرج
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر ماموستا هژار، عزیز قادری[۱]
تبار کُرد
پیشه نویسنده، مترجم، شاعر، اسلام‌شناس، مفسر، فرهنگ‌نویس
سال‌های فعالیت ۱۳۲۵–۱۳۶۹
نقش‌های برجسته ترجمهٔ کتاب قانون ابن سینا
حزب سیاسی تجدید حیات کردستان
دین اسلام
مذهب تسنن
آثار هَه‌نبانَه بۆرینَه، چێشتی مجێور، بۆ کوردستان، ترجمهٔ کتاب قانون ابن سینا، چوارینه‌کانی خه‌یام (ترجمهٔ منظوم رباعیات خیامشرفنامهٔ بدلیسی، یک، جلوش بی‌نهایت صفرها، پدر، مادر! ما متهمیم، دکتر علی شریعتی، آثارالبلاد و اخبارالعباد زکریا قزوینی، مه‌م و زین احمد خانی، تاریخ اردلان مستوره کردستانی و...[۲]
خویشاوندان صادق شرفکندی
جایزه‌ها لوح تقدیر و نشان زرین انجمن آثار و مفاخر فرهنگی[۲]


عبدالرحمان شرفکندی (به کردی: عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی) (زاده ۲۵ فروردین ۱۳۰۰[۱]مهاباد[۳] – درگذشته ۲ اسفند ۱۳۶۹ در کرجمتخلص به هژار (به کردی: ھەژارشاعر، نویسنده، مترجم، فرهنگ‌نویس، واژه‌شناس،[۴] محقق، اسلام‌شناس، مفسر و فرهنگ‌نویس کُرد ایرانی بود.

از کارهای برجستهٔ اوست: ترجمهٔ کتاب قانون در طب ابن سینا از عربی به فارسی، ترجمهٔ منظوم رباعیات خیام از فارسی به کُردی سورانی و فرهنگ کردی به کردی و فارسیِ هَه‌نبانَه بۆرینَه. وی در سرودن شعر، تحت تأثیر شاعران برجستهٔ کُرد مانند احمد خانی، وفایی، ملای جزیری و قادر کۆیی بود.

هژار در جمهوری مهاباد به‌همراه مامۆستا هێمن به‌عنوان شاعر ملیِ کردستان برگزیده شد. وی همچنین در جنبش آزادی‌خواهی کردستان عراق به رهبری مصطفی بارزانی نیز مشارکت داشت.[۵]

زندگی‌نامه[ویرایش]

تولد، کودکی و نوجوانی[ویرایش]

عبدالرحمن شرفکندی در ۶ شعبان ۱۳۳۹ (برابر با ۲۵ فروردین ۱۳۰۰ / ۱۴ آوریل ۱۹۲۱) در شهر مهاباد دیده به جهان گشود. عبدالرحمن دوساله بود که دامان محبت مادرش را از دست داد و از همان اوان کودکی، سختی و تلخی زندگی را تجربه کرد.[۳] پدر او به این دلیل که شخصی مذهبی بود و علاقه‌ای که به عبدالرحمان سیوطی داشت، نام او را «عبدالرحمان» گذاشت.[۱] وی فرزند حاجی ملا محمد بور بود.[۵] دوران کودکی و نوجوانی را در حوزه‌های دینی و علمی در زادگاهش سپری کرد و در اوایل جوانی به‌همراه خانوداه‌اش به روستای طَرَغه، از توابع شهرستان بوکان، اقامت گزیدند.[۶] او مدتی نزد سیدمحمد، که طلبهٔ جوانی بود، فرهنگ لغات عربی، معلقات سَبع و لامیّةالعجم طُغرایی اصفهانی را فراگفت و با اشعار نالی، شاعر معروف کُرد، آشنا شد. در مسجد بازار مهاباد، نزد ملاحسین مجدی قصیدهٔ بانت سعادِ کعب بن زُهَیر و لامیّةالعرب ابن وردی را آموخت. سپس به خانقاه شیخ برهان بازگشت و تا هفده‌سالگی برای فراگیری دانش به اکثر روستاها و شهرهای حوالی بوکان سفر کرد. او ازآنجایی‌که به شعر علاقه داشت، دواوین شعرای زیادی را خواند و اشعار فراوانی از حفظ داشت.[۲]

اوایل جوانی و مرگ پدر[ویرایش]

با مرگ پدر در سال ۱۳۱۷ خورشیدی، عهده‌دار مسئولیت خانواده شد. تحصیل را رها کرد، به کسب‌وکار روی آورد و به شهر بوکان نقل مکان کرد. مدتی در ادارهٔ دخانیاتِ بوکان به کار پرداخت. ازآنجاکه اهل شعر بود، در آن ایام به سرودن شعر روی آورد و اشعار انتقادیِ طنزی در باب مسائل غیراخلاقیِ رایج در ادارات آن زمان سرود. او در شعر، «هژار» (به کردی: هه‌ژار) (به‌معنی بینوا، بیچاره، ندار) را به‌عنوان تخلص برای خود برگزید. نخستین دیوان اشعارش را با نام آلکوک در ۱۳۲۵ خورشیدی در تبریز منتشر کرد. هژار، به‌دلیل مسائل سیاسی، مدت دو ماه در شهر سقز به زندان افتاد، ولی هنگام انتقال به مهاباد، گریخت و به عراق رفت. در آنجا به‌علت کار زیاد سخت بیمار شد و به بیمارستانی در جبل لبنان انتقال یافت. او مدت دو سال در جبل لبنان به مطالعه پرداخت و اطلاعات خود را در زمینهٔ زبان و ادبیات عرب تکمیل کرد. با بازگشت به عراق، به عضویت مجمع علمی آن کشور درآمد و به مطالعه و تحقیق پرداخت و برخی اشعار و مقالاتش را منتشر کرد. هژار سه سال نیز در سوریه اقامت گزید و عاقبت، بعد از هفده سال، به ایران بازگشت و در عظیمیهٔ کرج اقامت گزید.[۲]

بازگشت به ایران[ویرایش]

با بازگشت به ایران، بهرام فره‌وشی در دانشگاه تهران، ترجمهٔ کتاب قانون در طب، تألیف ابن سینا را از عربی به فارسی به او پیشنهاد داد.[۶] در ازای دستمزد مختصری، و با ترجمهٔ اولین کتاب (مجلد) از این اثر، در محافل علمی و ادبی راه پیدا کرد و به عضویت فرهنگستان زبان ایران درآمد. با تلاش سخت و خستگی‌ناپذیر، بیشتر ساعات شبانه‌روز را به تحقیق و تألیف و ترجمه مشغول بود و در سایهٔ این کار، آثاری را در زمینه‌های مختلف علمی و ادبی و فرهنگی نوشت، که از آن جمله‌اند: شرح دیوان اشعار شیخ احمد جزیری (معروف به ملای جزیری)، ترجمهٔ دورهٔ کامل کتاب قانون ابن سینا در هفت مجلد، گردآوری هَه‌نبانَه بۆرینَه (فرهنگ جامع لغات کردی به کردی و فارسی)، زندگی‌نامهٔ خودنوشتش با عنوان جێشتی مجێور (به‌معنی «شلم‌شوربا»)، و بالاخره ترجمهٔ کامل قرآن به زبان کردی سورانی.[۳]

درگذشت[ویرایش]

هژار، سرانجام بر اثر بیماری در روز پنج‌شنبه دوم اسفندماه ۱۳۶۹ در تهران درگذشت. جنازهٔ او را به مهاباد منتقل کردند و درحالیکه شهر در ماتم نشسته‌بود و جمعیت انبوهی از دور و نزدیک برای وداع با وی گرد آمده‌بودند، با تجلیل بسیار، که حتی مسعود بارزانی، رئیس‌جمهور کنونیِ اقلیم کردستان عراق نیز حضور داشت، تا گورستان بُداق سلطان مشایعت شد و در کنار هێمن و ملا غفور دباغی به خاک سپرده شد.[۳]

کتابشناسی[ویرایش]

هژار در سال ۱۹۷۰ در کرکوک، عراق

هژار در طول زندگی‌اش خدمات فرهنگی و علمی زیادی انجام داده که می‌توان به برخی از آنها در اشاره نمود.[۳][۲]

تألیف[ویرایش]

ترجمه[ویرایش]

ترجمه‌ها از عربی به فارسی[ویرایش]

ترجمه‌ها از فارسی به کردی[ویرایش]

ترجمه از کردی[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ شرفکندی, عبدالرحمان ماجد مردوخ روحانی جێشتی مجێور [شلم‌شوربا] ویرایش سوم کردستان: په‌خشانگای ئازادی, 2009 521 صفحه (مصور) 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ «عبدالرحمن شرفکندی (هژار یا هه‌ژار) (درگذشتهٔ ۱۳۶۹ خورشیدی، کرج)، مترجم» ‎(فارسی)‎. وب‌گاه مفاخر ایران‌زمین، ۵ اسفند ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ محمد حسن‌پور. «مروری بر زیست-جهان دو شاعر و ادیب کرد معاصر، هژار و هیمن موکریانی»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی جماعت دعوت و اصلاح ایران، ۳۰ بهمن ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. 
  4. «HAŽĀR»(انگلیسی)‎. Encyclopædia Iranica، ۳۰ بهمن ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ آوریل ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۲۲ آوریل ۲۰۱۵. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «عبدالرحمان شرفکندی (هژار)»(فارسی)‎. شبکۀ اینترنتی آفتاب، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ معلی, محمدعلی «استاد عبدالرحمن شرفکندی، مترجم و شاعر کرد» مجلهٔ فرهنگی و میان‌رشته‌ایِ کیهان فرهنگی (تهران، خیابان فردوسی، کوچهٔ شهید شاهچراغی: مؤسسهٔ کیهان) سال پنجم, ش. 53 (1 مرداد 1367): صص 1–6 بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 11 اکتبر 2014 

پیوند به بیرون[ویرایش]