وفایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
وفایی
نام اصلی میرزا عبدالرحیم سابلاغی
زمینهٔ کاری شاعر
زادروز ۱۲۶۴ قمری
مهاباد، آذربایجان غربی
پدر و مادر ملا غفور
مرگ ۱۳۱۸ قمری
عربستان
ملیت ایرانی
علت مرگ بیماری
پیشه مکتب‌داری
کتاب‌ها دیوان وفایی

میرزا عبدالرحیم سابلاغی، مشهور به وفایی (زادهٔ ۱۸۴۴ - درگذشتهٔ ۱۹۰۲) (به کردی: وهفایی) فرزند ملاغفور، فرزند نصرالله، از طایفهٔ ملاجامی، شاعر کلاسیک کرد اهل مهاباد است. عمدهٔ شهرت وی به‌واسطهٔ غزل‌های پرشور کُردی‌اش است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

حاج عبدالرحیم، فرزند ملاغفور فرزند نصرالله، به سال ۱۲۶۴ قمری (حدود ۱۲۲۳ خورشیدی، برابر با ۱۸۴۴ میلادی) در شهر مهاباد به دنیا آمده و همانجا به مکتب رفته و پس از فراگیری مقدمات در مدرسهٔ مسجد جامع سرخ مهاباد به تحصیل ادامه داد. و از محضر اساتید آن حوزه علمیه، اجازه گرفته است. وفایی انسانی صوفی‌مشرب، متقی، خوشخو، متواضع و مردم‌دوست بوده و اغلب از خوردن گوشت پرهیز می‌کرده، به طبیعت و گل و گلزار و دشت و کوه به‌شدت عشق می‌ورزیده‌است.

علاوه بر فارسی، عربی و ترکی نیز می‌دانسته، ولی بیشتر به زبان کردی شعر گفته‌است. در مهاباد به شغل مکتب‌داری مشغول بوده و راه امرار معاش وی از این طریق بوده‌است.

وفایی در سن ۲۰سالگی به عزم سفر استانبول از مهاباد بیرون می‌رود، اما پس از رسیدن به نهریه و ملاقات با شیخ عبیدالله شمزینان از ادامه سفر منصرف شده همانجا می ماند و به طریقه نقشبندیه تمسک می کند و یک سال بعد از آن‌که مرشدش از سفر حجاز برمی‌گردد، به شهر مهاباد مراجعت می‌نماید و تأهل اختیار می کند. وفایی در دوران عمر خود دوبار به حج مشرف شده است. وی از مریدان شیخ عبیدالله نهری به شمار می‌آمد و اشعار بسیاری هم که در مدح او سروده‌است شاهد بر این مدعاست.

سفر دوم که همراهانی چون مرحوم شیخ سعید برزنجی، حاجی توفیق بیگ (پیرمرد) و سید احمد خانقاه کرکوکی داشته در راه مراجعت وفایی به سال ۱۳۱۸ قمری (حدود ۱۲۸۱ خورشیدی، برابر با ۱۹۰۲ میلادی) بدرود حیات گفت و در همانجا در خاک عربستان به خاک سپرده شد. آنگونه که نوشته‌اند، روان‌شاد پیرمرد یکی از کسانی بوده که در تدفین وفایی شرکت و حضور داشته‌است.

شعر وفایی[ویرایش]

وفایی به زبان‌های کردی، فارسی و عربی شعر سروده و عمدهٔ اشعار وی در قالب غزل هستند. او در سرودن غزل بسیار تحت تأثیر نالی، بوده‌است و بسیاری از مفاهیم شعر وی را به کار برده‌است. اشعار وفایی را بسیاری از خوانندگان کرد در کارهای خود استفاده کرده‌اند، از این جمله می‌توان محمد ماملی، حسن زیرک، سید علی اصغر کردستانی، مظهر خالقی، عدنان کریم و بهجت یحیی را نام برد.

نمونهٔ شعر فارسی[ویرایش]

ای رخ و زلفت شب تاریک و روز روشن است
بی شب و روز تو روز و شب فغان کار من است

طرهٔ مشکین مزن بر همدگر، مشکن دلم
زآن‌که مشکین طرهات مسکین دلم را مسکن است

آسمان ماهی ندارد، بوستان سروی چو تو
ماه من مشکین کمند و سرو من سیمین تن است

نمونهٔ شعر کردی[ویرایش]

ئهلا ئهی ساقیی مهستان به حهققی پیری مهیخانه
به گهردش بێنه جامی مهی به یادی چاوی جانانه

ئهمان ئهی موتریبی مهجلیس به حهققی تاری رووحانی
بڵا بێ نهغمهکهی سازت که ئاوی ئاوری هیجرانه

ئهتۆ ئهی رووحهکهم ساقی، ئهتۆ ئهی عومرهکهم موتریب
پهیاپهی لێده چهنگ و نهی، دهمادهم بێنه پهیمانه

به تیری غهمزه بملاوێنهوه زولفم له گهردهن که
به سهر هاتوومه مهیدانت، به دڵ بۆت بووم به نیشانه

ئهگهر شهوقی جهمالی تۆ نییه من مهست و حهیرانم
لهبهرچی بۆته بولبول گوڵ، چرا بۆچ بۆته پهروانه؟

له شهوقی تۆیه سهرمهسته، به زهوقی تۆیه پابهسته
ئهگهر عاریف له کهعبهی‌دا، ئهگهر کافر له بوتخانه

له شیرینی جهمالی تۆیه رۆژی روونی لهیلایه
ئهگهر فهرهادی سهرگهردان، ئهگهر مهجنوونی دێوانه

دهمێکی مهست و بیمارم، دهمێک بێهۆش و هۆشیارم
چ کهس نازانێ دهردی من، مهگهر ئهو چاوه کاڵانه

ده ههر حهڵقێکیدا سهد دڵ، گرفتاره دهناڵێنێ
سهری زولفی پهرێشانت مهگهر زنجیری شاهانه؟

ههناسهی عاشقان با نهدگرێ، بێ مروهتی تا کهی؟
بترسێ ئهی گوڵی نازک‌بهدهن لهو بایی زریانه

ئهگهر زولفت وهکوو من عاشقی رووی تۆ نییه بۆچی
سهراپا تێکچوو، کهوتۆته بهرپێت، دهست و دامانه؟

ترازا دوگمهکهی سینهی، بهیاری زولفی هات غهمزه
بهیان بهربوو له لای چین، باخهبهر بن! تیره بارانه

وهفایی بۆ گوڵێکی سهروباڵا شێت و شهیدایه
وهکوو قومری دهناڵێنێ وهکوو بولبول غهزهل‌خوانه

منابع[ویرایش]