بهلول ماهی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

بهلول ماهی یا بهلول مادی یکی از بزرگان یارسان در سده دوم و سوم هجری بوده است. در مورد محل تولد وی سندی در دست نیست.[۱] بهلول قدیمی‌ترین شاعر زبان کردی است که آثاری از او به جای مانده و اشعار او و چهار ذات مقدس دیگری که در کنار هم دورۀ بهلول را تشکیل می‌دهند، قدیمی‌ترین اشعار ادبیات کردی به شمار می‌آید.

زندگی[ویرایش]

زادگاه و سال تولد بهلول به‌طور دقیق مشخص نیست،‌ اما دورۀ زندگی وی سدۀ‌ دوم هجری (سدۀ نهم میلادی) دانسته می‌شود.[۲] وی از کردان اهل ایران بوده‌است. از نظر پیروان یارسان بهلول مظهر الوهیت و تجلی ذات خاوندگار است که به همراه چهار فرشته خود در کالبد انسانی تجلی یافته‌است.

پیرامون آنکه بهلول ماهی همان بهلول دانا است؛ شک و شبهه‌های بسیار است، برخی منابع او را همان بهلول دانا دربار هارون الرشید می‌دانند[۱] و برخی دیگر نیز بهلول کوفی و بهلول ماهی (مادی) را دو شخصیت جدا می‌دانند. طیب طاهری پژوهشگر یارسان بهلول را همان عمرو بن لهب دانسته که ملقب به بهلول بوده و با هارون الرشید و جعفر صادق هشتمین امام شیعیان معاصر بوده و یارسان وی را «مظهر الله»‌ می‌داند.[۲]

اسامی ذات‌ها در دورۀ بهلول[ویرایش]

اسامی ذات‌های مقدس در دورۀ بهلول عبارت‌اند از: بابا لره، بابا رجب، بابا نجوم و بابا حاتم.[۲]

شماره نام در دورۀ بهلول مظهر
۰۱ بهلول ماهی خاوندگار
۰۲ بابا لره بنیامین
۰۳ بابا رجب داود
۰۴ بابا نجوم پیرموسی
۰۵ بابا حاتم مصطفی

اشعار[ویرایش]

از بهلول تنها ۶ شعر دوبیتی به جای مانده‌است. اشعاری که از بهلول و بقیۀ بزرگان یارسانی به زبان گورانی (هورامی) به‌جا مانده‌است از اولین نمونه‌های اشعار سروده شده در گویش‌های نو ایرانیست.[۳] همچنین یک بیت شعر فارسی نیز به بهلول منسوب است. نمونه زیر شعریست از بهلول:

ئه‌ز به‌هڵووڵه‌نان جه ڕووی زه‌مینێچار فریشتانم چاکر که‌رینێ
نجووم، ساڵح، ڕه‌جه‌بم بێنێچانی لوڕه بیم جه ما و هه‌فتێنێ

طیب طاهری معتقد است که برخی از بندهای کلام دورۀ بهلول به دلیل مشابهت با بخش دیگر کتاب مقدس یارسان به نام «دامیار دامیار» اشتباه گرفته شده‌اند،‌ به همین دلیل نمی‌توان با قاطعیت دربارۀ تعداد بندهای کلام «دورۀ بهلول» صحبت کرد،‌ و همچنین اگر بهلول ماهی (مادی) همان بهلول کوفی باشد، بنابراین گفتار و کلام‌هایی نیز از وی به زبان‌های فارسی و عربی به جای مانده‌است، اما نمی‌توان آن گفتارها و کلام‌هایی را که در کتاب سرانجام نیامده مقدس دانست و بدان استناد کرد.[۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Ḧemer̄eş, S. (2013),"Who are the Kurds?: the history of the Kurds and the origin of their language from the dawn of history till tenth century A.D." London.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ده‌وره‌ی به‌هلوول، در سرانجام: مجموعه کلام‌های یارسان، پژوهش و نوشته: طیب طاهری، ویراستار کلام‌ها: استاد سروش، جمعی از سادات یارسان، اربیل: چاپخانه آراس، چاپ اول: ۲۰۰۷؛ ص ۱۴.
  3. خزانه دار, معروف (2002). تاریخ ادبیات کرد، جلد دوم،. اربیل: نشر آراس،.