عبدالرحمان شرفکندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالرحمان شرفکندی (هژار)
عبدالرحمن شرفکندی
Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg
زادروز ۲۵ فروردین ۱۳۰۰
۱۳ آوریل ۱۹۲۱

شرفکند، بین مهاباد و بوکان، ایران
درگذشت ۲ اسفند ۱۳۶۹
۲۱ فوریه ۱۹۹۱ (۶۹ سال)
عظیمیه، کرج، تهران، ایران
آرامگاه مقبرةالشعرای مهاباد[۱]
محل زندگی بوکان، مهاباد، عراق، لبنان، سوریه، کرج
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر ماموستا هژار[۲]
تبار کرد
تابعیت ایران
پیشه نویسنده، مترجم، شاعر، اسلام‌شناس، مفسر، فرهنگ‌نویس
سال‌های فعالیت ۱۳۲۵–۱۳۶۹
نقش‌های برجسته ترجمهٔ کامل کتاب قانون ابن سینا
تألیف فرهنگ کردی-فارسی هنبانه‌بورینه
حزب سیاسی تجدید حیات کردستان (جمعیت ژ-کاف)
دین اسلام
مذهب تسنن
آثار هَه‌نبانَه بۆرینَه، چێشتی مجێور، بۆ کوردستان، ترجمهٔ کتاب قانون ابن سینا، چوارینه‌کانی خه‌یام (ترجمهٔ منظوم رباعیات خیامشرفنامهٔ بدلیسی، یک، جلوش بی‌نهایت صفرها، پدر، مادر! ما متهمیم، دکتر علی شریعتی، آثارالبلاد و اخبارالعباد زکریا قزوینی، مه‌م و زین احمد خانی، تاریخ اردلان مستوره کردستانی و…[۳]
خویشاوندان صادق شرفکندی (برادر)
لوح تقدیر و نشان زرین انجمن آثار و مفاخر فرهنگی[۳]

نثر مرحوم عبدالرحمن شرفکندی (هژار) که دوستان اشاره کردند، حقاً کار بسیار بزرگی را انجام داده؛ این ترجمهٔ کتاب قانون ابن سینا یک کار پیچیده و مرکب و بسیار ارزشمند است … به من خبر دادند که این کتاب ترجمه شده و کتاب مرحوم «هژار» را آوردند، من کتاب را که خواندم، دیدم هر کسی این کتاب را بخواند، حقاً و انصافاً در مقابل استحکام و استواری این نثر زیبا سر تعظیم فرود می‌آورد، خیلی خوب این ترجمه انجام گرفته. من البته ایشان را نمی‌شناختم؛ پرسیدم، گفتند: ایشان «کرد» هستند. بعد هم چند سال قبل اطلاع پیدا کردم ایشان از دنیا رفتند.

—سخنرانی سید علی خامنه‌ای، رهبر ایران در مورد ترجمهٔ کتاب «قانون در طب» ابن سینا توسط هژار، ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۸، [۴]

هژار در سال ۱۹۷۰ در کرکوک، عراق
از راست به چپ: هه‌ژار، ملامصطفی بارزانی، احمد توفیق، جلال طالبانی، در دوران جنگ و درگیری‌های کردها-عراق (جنگ اول و دوم)، به سال‌های ۷۰–۱۹۶۰ در کردستان عراق.

عبدالرحمان شرفکندی (به کردی: عه‌بدولڕه‌حمان شه‌ره‌فکه‌ندی) (زاده ۲۵ فروردین ۱۳۰۰[۲]در مهاباد[۵][۶][۷] – درگذشته ۲ اسفند ۱۳۶۹ در کرجمتخلص به هژار (به کردی: هه‌ژارشاعر، نویسنده، مترجم، فرهنگ‌نویس، واژه‌شناس،[۸] محقق، اسلام‌شناس، مفسر، فرهنگ‌نویس و عکاس[۹] کرد ایرانی بود. برخی منابع محل تولد شرفکندی را روستای شرفکند که از توابع بوکان است ذکر کرده‌اند.[۱۰]

از کارهای برجستهٔ او می‌توان به ترجمهٔ کتاب قانون در طب ابن سینا از عربی به فارسی، ترجمهٔ منظوم رباعیات خیام از فارسی به کردی مرکزی و فرهنگ کردی‌به‌کردی و فارسیِ هَنبانه‌بۆرینه اشاره کرد. وی در سرودن شعر، تحت تأثیر شاعران برجستهٔ کرد مانند احمد خانی، وفایی، ملای جزیری و قادر کویی بود.

هژار در جمهوری مهاباد به‌همراه هیمن به‌عنوان شاعر ملی کردستان برگزیده شد. وی همچنین در جنبش آزادی‌خواهی کردستان عراق به رهبری مصطفی بارزانی نیز مشارکت داشت.[۱۱] عبدالرحمن شرفکندی برادر بزرگ‌تر صادق شرفکندی سیاستمدار کرد است که در برلین طی ماجرای ترور میکونوس ترور شد.

زندگی‌نامه[ویرایش]

تولد، کودکی و نوجوانی[ویرایش]

عبدالرحمن شرفکندی در ۶ شعبان ۱۳۳۹ (برابر با ۲۵ فروردین ۱۳۰۰ / ۱۴ آوریل ۱۹۲۱) در روستای شرفکند از توابع بوکان، که آن زمان بخشی از شهرستان مهاباد بود به دنیا آمد. عبدالرحمن دوساله بود که دامان محبت مادرش را از دست داد و از همان اوان کودکی، سختی و تلخی زندگی را تجربه کرد.[۵] پدر او به این دلیل که شخصی مذهبی بود و علاقه‌ای که به عبدالرحمان سیوطی داشت، نام او را «عبدالرحمان» گذاشت.[۲] وی فرزند ملا محمد بور بود.[۱۱]

دوران کودکی و نوجوانی را در حوزه‌های دینی و علمی در زادگاهش سپری کرد و در اوایل جوانی به‌همراه خانواده‌اش به روستای طَرَغه، از توابع شهرستان بوکان، اقامت گزیدند.[۱۲] او مدتی نزد سیدمحمد، که طلبهٔ جوانی بود، فرهنگ لغات عربی، معلقات سبع و لامیّةالعجم طغرایی اصفهانی را فراگفت و با اشعار نالی، شاعر کرد، آشنا شد.[۳]

در مسجد بازار مهاباد، نزد ملاحسین مجدی قصیدهٔ بانت سعاد کعب بن زهیر و لامیةالعرب ابن الوردی را آموخت. سپس به خانقاه شیخ برهان بازگشت و تا هفده‌سالگی برای فراگیری دانش به اکثر روستاها و شهرهای حوالی بوکان سفر کرد. او از آنجایی که به شعر علاقه داشت، دیوان شاعران زیادی را خواند و اشعار فراوانی از حفظ داشت.[۳]

اوایل جوانی و مرگ پدر[ویرایش]

با مرگ پدر در سال ۱۳۱۷ خورشیدی، عهده‌دار مسئولیت خانواده شد. تحصیل را رها کرد، به کسب‌وکار روی آورد و به شهر بوکان نقل مکان کرد. مدتی در ادارهٔ دخانیاتِ بوکان به کار پرداخت. ازآنجاکه اهل شعر بود، در آن ایام به سرودن شعر روی آورد و اشعار انتقادیِ طنزی در باب مسائل غیراخلاقیِ رایج در ادارات آن زمان سرود. او در شعر، «هژار» (به کردی: هه‌ژار) (به‌معنی بینوا، بیچاره، ندار) را به‌عنوان تخلص برای خود برگزید. نخستین دیوان اشعارش را با نام آلکوک در ۱۳۲۵ خورشیدی در تبریز منتشر کرد.[۳]

هژار، به‌دلیل مسائل سیاسی، مدت دو ماه در شهر سقز به زندان افتاد، ولی هنگام انتقال به مهاباد، گریخت و به عراق رفت. در آنجا به‌علت کار زیاد سخت بیمار شد و به بیمارستانی در جبل لبنان انتقال یافت. او مدت دو سال در جبل لبنان به مطالعه پرداخت و اطلاعات خود را در زمینهٔ زبان و ادبیات عرب تکمیل کرد. با بازگشت به عراق، به عضویت مجمع علمی آن کشور درآمد و به مطالعه و تحقیق پرداخت و برخی اشعار و مقالاتش را منتشر کرد. هژار سه سال نیز در سوریه اقامت گزید و عاقبت، بعد از هفده سال، به ایران بازگشت و در عظیمیهٔ کرج اقامت گزید.[۳]

بازگشت به ایران[ویرایش]

با بازگشت به ایران، بهرام فره‌وشی در دانشگاه تهران، ترجمهٔ کتاب قانون در طب، تألیف ابن سینا را از عربی به فارسی به او پیشنهاد داد.[۱۲] در ازای دستمزد مختصری، و با ترجمهٔ اولین کتاب (مجلد) از این اثر، در محافل علمی و ادبی راه پیدا کرد و به عضویت فرهنگستان زبان ایران درآمد.[۵]

با تلاش سخت و خستگی‌ناپذیر، بیشتر ساعات شبانه‌روز را به تحقیق و تألیف و ترجمه مشغول بود و در سایهٔ این کار، آثاری را در زمینه‌های مختلف علمی و ادبی و فرهنگی نوشت، که از آن جمله‌اند: شرح دیوان اشعار شیخ احمد جزیری (معروف به ملای جزیری)، ترجمهٔ دورهٔ کامل کتاب قانون ابن سینا در هفت مجلد، گردآوری هَه‌نبانَه بۆرینَه (فرهنگ جامع لغات کردی به کردی و فارسی)، زندگی‌نامهٔ خودنوشتش با عنوان جێشتی مجێور (به‌معنی «شلم‌شوربا»)، و بالاخره ترجمهٔ کامل قرآن به زبان کردی مرکزی.[۵]

درگذشت[ویرایش]

هژار، سرانجام بر اثر بیماری در روز پنج‌شنبه دوم اسفندماه ۱۳۶۹ در تهران درگذشت. جنازهٔ او را به مهاباد منتقل کردند و در حالی‌که شهر در ماتم نشسته‌بود و جمعیت انبوهی از دور و نزدیک برای وداع با وی گرد آمده‌بودند، با تجلیل بسیار، که حتی مسعود بارزانی، رئیس‌جمهور کنونیِ اقلیم کردستان عراق نیز حضور داشت، تا گورستان بداق سلطان برده شد و در کنار هیمن و ملا غفور دباغی به خاک سپرده شد.[۵]

کتابشناسی[ویرایش]

هژار در طول زندگی‌اش خدمات فرهنگی و علمی زیادی انجام داده که می‌توان به برخی از آنها در اشاره نمود.[۵][۳]

تألیف[ویرایش]

ترجمه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مرمت مقبره الشعرای مهاباد توسط شهرداری، وب‌گاه شهرداری مهاباد.
  2. ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ ۲٫۱۲ ۲٫۱۳ شرفکندی, عبدالرحمان. ماجد مردوخ روحانی. جێشتی مجێور [شلم‌شوربا]. کردستان عراق: په‌خشانگای ئازادی, 2009. 521 صفحه (مصور). 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ «عبدالرحمن شرفکندی (هژار یا هه‌ژار) (درگذشتهٔ ۱۳۶۹ خورشیدی، کرج)، مترجم» ‎(فارسی)‎. وب‌گاه مفاخر ایران‌زمین، ۵ اسفند ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. 
  4. نثر مستحکم عبدالرحمان شرفکندی در ترجمه قانون ابن سینا، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار سیدعلی خامنه‌ای.
  5. ۵٫۰۰ ۵٫۰۱ ۵٫۰۲ ۵٫۰۳ ۵٫۰۴ ۵٫۰۵ ۵٫۰۶ ۵٫۰۷ ۵٫۰۸ ۵٫۰۹ ۵٫۱۰ ۵٫۱۱ ۵٫۱۲ ۵٫۱۳ ۵٫۱۴ ۵٫۱۵ ۵٫۱۶ ۵٫۱۷ ۵٫۱۸ محمد حسن‌پور. «مروری بر زیست-جهان دو شاعر و ادیب کرد معاصر، هژار و هیمن موکریانی». ۳۰ بهمن ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۴ ژولای ۲۰۱۷. 
  6. کیهان فرهنگی، مرداد ۱۳۶۷ - شماره‌ی ۵۳
  7. Iranica - HAŽĀR
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «HAŽĀR»(انگلیسی)‎. Encyclopædia Iranica، ۳۰ بهمن ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ آوریل ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۲۲ آوریل ۲۰۱۵. 
  9. شرفکندی، عبدالرحمان، ماجد مردوخ روحانی؛ جێشتی مجێور (شلم‌شوربا) ویرایش سوم کردستان عراق: په‌خشانگای ئازادی، ۲۰۰۹ ۶۲۱ صفحه (مصور).
  10. فریدون حکیم زاده. ساوحبلاغ مکری (مهاباد) در اسناد تاریخی. ۱۳۸۸. ۸۶. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «عبدالرحمان شرفکندی (هژار)»(فارسی)‎. شبکۀ اینترنتی آفتاب، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. 
  12. ۱۲٫۰۰ ۱۲٫۰۱ ۱۲٫۰۲ ۱۲٫۰۳ ۱۲٫۰۴ ۱۲٫۰۵ ۱۲٫۰۶ ۱۲٫۰۷ ۱۲٫۰۸ ۱۲٫۰۹ ۱۲٫۱۰ ۱۲٫۱۱ ۱۲٫۱۲ ۱۲٫۱۳ ۱۲٫۱۴ معلی، محمدعلی. «استاد عبدالرحمن شرفکندی، مترجم و شاعر کرد». مجلهٔ فرهنگی و میان‌رشته‌ایِ کیهان فرهنگی (تهران، خیابان فردوسی، کوچهٔ شهید شاهچراغی: مؤسسهٔ کیهان)، ش. ۵۳ (۱ مرداد ۱۳۶۷): صص ۱–۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴. 
  13. کتاب «ئاڵه‌کۆک له لایه‌ن نووسه‌ر: هه‌ژار (١٩٢١-١٩٩١)»، وبگاه وژین‌بوکس.
  14. « ه‍ه‌ن‍ب‍ان‍ه ب‍وری‍ن‍ه: ف‍ره‍ن‍گ ک‍ردی-ف‍ارس‍ی»: ه‍ه‌ژار؛ وی‍راس‍ت‍ار م‍ح‍م‍دم‍اج‍د م‍ردوخ روح‍ان‍ی، وبگاه National Library of Iran.
  15. «قانون در طب» ابوعلی سینا؛ ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، وبگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
  16. «آث‍ارال‍ب‍لاد و اخ‍ب‍ارال‍ع‍ب‍اد» ن‍وش‍ت‍ه‌ی زک‍ری‍ااب‍ن‌م‍ح‍م‍داب‍ن‌م‍ح‍م‍ود ق‍زوی‍ن‍ی؛ ت‍رج‍م‍ه ع‍ب‍دال‍رح‍م‍ن ش‍رف‍ک‍ن‍دی (ه‍ژار)، وبگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
  17. «ق‍رآن ک‍ری‍م» ت‍رج‍م‍ه ع‍ب‍دال‍رح‍م‍ن ش‍رف‍ک‍ن‍دی (ه‍ه‌ژار)، وبگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
  18. «یه‌ک له په‌نای، و سیفری بێبڕانه‌وه» ن‍وس‍راووی ع‍ه‌ل‍ی ش‍ه‌ری‍ع‍ه‌ت‍ی؛ وه‌رگ‍ێران‍ی ه‍ه‌ژار، وبگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
  19. «م‍ی‍ژوی ئ‍ه‌رده‌لان»: لێکدانه‌وه و وه‌رگێڕان؛ م‍ام‍وس‍ت‍ا ه‍ه‌ژار، وبگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
  20. «تاریخ سلیمانیه (شهرزور) و منطقه‌های آن»: ترجمه به فارسی عبدالرحمن شرفکندی(هژار)، وبگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

پیوند به بیرون[ویرایش]