سواره ایلخانی‌زاده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سواره ایلخانی‌زاده
SwareElkhanizade.jpg
نام اصلی سواره ایلخانی‌زاده
زمینهٔ کاری شاعر و نویسنده
زادروز ۱۳۱۶
بوکان، آذربایجان غربی
مرگ ۱۳۵۴
تهران
ملیت ایرانی
جایگاه خاکسپاری روستای حمامیان، بوکان
در زمان حکومت پهلوی
لقب پدر شعر نو کردی
بنیانگذار شعر نو کُردی در ایران
کتاب‌ها خه‌وبه‌ردینه، زه مزه مهٔ زوڵاڵ، شه نگه سوار،
تخلص کاک سواره
دانشگاه دانشگاه تهران
دلیل سرشناسی نوگرایی در شعر کُردی

سواره ایلخانی‌زاده (زادهٔ ۱۳۱۶ در بوکان - درگذشتهٔ ۱۳۵۴ در تهران) شاعر، نویسنده، فعال سیاسی و گویندهٔ بخش کُردی رادیو تهران بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

سواره ایلخانی‌زاده در سال ۱۳۱۶ در روستای تُرجان، که آن زمان بخشی از شهرستان بوکان بود به دنیا آمد. زمانی که او تنها دو سال داشت، خانواده اش از روستای ترجان به روستای قره گویز یکی دیگر از توابع همین شهرستان نقل مکان می‌کنند. دهستان ترجان در واقع همان بخش کوچک از منطقهٔ مکریان است که زمانی از توابع این منطقه و بوکان بود که در تقسیمات سیاسی اواخر دورهٔ پهلوی به شهرستان سقز الحاق شده است.[۱]

سواره مدرک دیپلم خود را در شهر تبریز گرفت و برای تحصیلات تکمیلی در رشته حقوق قضایی به تهران می‌رود و درسال ۱۳۴۷ موفق به اتمام تحصیلات خود می‌شود. سواره ایلخانی زاده در فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی حضور پیدا می‌کرد و ضمن سرودن شعرهای ملی گرایانه به فعالیت‌های سیاسی هم می‌پرداخت. به دلایلی در سال ۱۳۴۳ به مدت ۶ ماه در زندان قزل قلعه تهران زندانی می‌شود.

سواره ایلخانی زاده متخلص به «کاک سواره» در سال ۱۳۴۶ در قسمت کردی رادیو تهران مشغول به کار می‌شود و در زنجیره برنامه‌های ادبی-اجتماعی ضمن نقدهای ادبی، داستان‌های کوتاهی را نیز ارائه می‌کند اما مرگ او را مجال نمی‌دهد و در سال ۱۳۵۴ در حالی که کمتر از ۳۸ سال داشت بر اثر حادثهٔ تصادف در تهران درگذشت. پس از فوت، پیکر کاک سواره را به روستای حمامیان بوکان می‌آورند و در گورستان همان روستا دفن می‌کنند.[۲][۳][۴]

آثار و اشعار[ویرایش]

به باور برخی از شاعران و نویسندگان کُرد سواره ایلخانی زاده پدر شعر کُردی در ایران شناخته می‌شود و از او به عنوان شاعری نوگرا یاد می‌شود، اما در قالب شعر کلاسیک نیز آثاری ناب نیز از سواره به جا مانده است که «پیره هه‌ڵۆ»، یکی از آن‌ها است.

یکی از اشعار بسیار معروف او «پیره هه‌لو» نام دارد البته در کنار این شعر، شعر «شار» نیز شهرت فراوانی دارد. «پیره هه‌لو» از یکی از اشعار الکساندر پوشکین شاعر و نویسندهٔ روسی سبک رومانتیسیسم الهام گرفته شده که سواره آن را بازسرایی کرده است.

  • دو بیت پایانی شعر پیره هه‌لو

ژینی کورت و به هه‌لویی مردن / نه‌ک په‌نا بو قه‌لی روو ره‌ش بردن/

لای هه‌لوی به‌رزه‌فری به‌رزه مژی / چون بژی خوشه نه‌وه‌ک چه‌نده بژی

ترجمه فارسی:
عمری کوتاه و در شکوه مردن / نی به کلاغ سیه روی پناه بردن / عقاب بلند پرواز بلند همت را/ چگونه زیستن شرط باشد نه مدت زندگی کردن.

شعر سواره در میان کردها رواج و مقبولیت بیش‌تری دارد و تقریباً هر کرد زبانی چند بیت پایانی آن را حفظ است.

سواره از دیدگاه نویسندگان و شاعران[ویرایش]

  • شیرکو بی کس شاعر معروف کُرد در گفت وگوی خود با مجله سروه که در شماره ۶۸ این مجله منتشر شد، در خصوص کاک سواره می‌گوید:

سواره ایلخانی زاده در شعر نو کُردی در ایران راهی تازه را در پیش گرفته است و به نظر من مهم‌ترین ویژگی شعر سواره در این است که بازگو کننده سخنان دگیران نبود، سایه این و آن نبود و تنها خودش بود.

  • مسعود بیننده منتقد ادبی در خصوص شعر شار سواره چنین نوشته:

سواره ایلخانی زاده فعالیت نوگرایانه خود را در عرصهٔ شعر کردی در فضای ادبی ایران که تجربهٔ نوگرایی را از طریق شاعرانی چون نیما یوشیج و دیگران از سرگذرانده بود آغاز کرد. سواره نیز همچون نالی محصول دوران گسست بود، گسستی که با روند تمرکز گرای رضاخانی در ایران شکل گرفته و باعث شده بود بخشی از آرزوهای شاعرانی چون سواره، یعنی شهری شدن جامعهٔ کردستان در افول جمهوری مهاباد نقش برآب شود. سواره این واقعیت اساسی را درک نموده بود که هرگونه نوگرایی نیازمند تجربهٔ مدرنیته و تعمیق روند شهرنشینی در کردستان است لذا در نتیجهٔ شکست فرایند شهری شدن در چارچوب پروژهٔ سیاسی اتونومی، تلاش نمود این فقدان مرتبط با عرصهٔ جهان واقعی را در قالب پروژهٔ نوگرایی ادبی و در عرصهٔ زیست جهان متن جبران نماید.

سواره با تجربهٔ زندگی شهری در پایتخت ایران در دههٔ ۴۰ و ۵۰ شمسی، شعر «شار» را که بارزترین تجربه خود از نمادها و عناصر مدرنیته شهری است به شکل خارق‌العاده‌ای بازگو می‌نماید.

منابع[ویرایش]

  1. لطیف پور. «سواره ایلخانی زاده». بوکان خاتون، ۲۹ شهریور ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۴ دی ۱۳۹۴. 
  2. آغازگر شعرنوکُردی ایران
  3. سایت آوای کُردی
  4. عبدالله فرزند سلیمان بیگ (۱۹۶۲–۱۹۰۴ م) متخلص به گوران (Goran) شاعر حلبچه‌ای که وی هم یکی از پایه‌گذاران شعر نوین کُردی به‌شمار می‌رود درکنارسواره. «گوران» تیره‌ای از کُردها هستند و یکی از معانی لغوی آن «راهزن» می‌باشد.

پیوند به بیرون[ویرایش]