نالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نالی
Statue of Kurdish poet Nali in general garden of Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG
مجسمه نالی در پارکی در سلیمانیه
نام اصلی خدر شاویسی مکائیلی
زمینهٔ کاری شعر، فلسفه و عرفان
زادروز ۱۷۹۵

حدود ۱۷۹۵ تا ۱۷۹۷
قریه خاک و خول نزدیک سلیمانیه

مرگ ۱۸۵۰

۷۹۲
استانبول

ملیت  کردستانی
جایگاه خاکسپاری قبرستان ابوایوب انصاری
در زمان حکومت بابانها
رویدادهای مهم یورش عثمانی به حکومت بابان‌ها در سلیمانیه
بنیانگذار غزلسرایی سورانی
پیشه شاعر
دیوان سروده‌ها دیوان نالی
تخلص نالی
دلیل سرشناسی غزل‌سرایی کردی
اثرگذاشته بر محوی، حاجی قادر کویی، ناری، قانع، وفایی

نالی (۱۷۹۵–۱۸۵۵) با نام کامل ملا خدر شاویسی میکایلی همه‌چیزدان، شاعر، ریاضی‌دان، حقوقدان، مترجم و زبان شناس کرد است. وی در قریه خاک و خول در شهرزور به دنیا آمد و پس از مطالعه قرآن و صرف و نحو در شهرزور، به قصد تحصیل علم به مهاباد، سنندج و حلبچه رفت.

زندگی[ویرایش]

وی در روستای خاک و خول در نزدیکی سلیمانیه به دنیا آمده است.[۱][۲] پس از حمله ترکان عثمانی به سلیمانیه و پایان دادن به حکومت بابانها نالی از سلیمانیه به شام می‌رود و از آنجا قصیده‌ای بلند همچون نامه برای سالم شاعر کرد اهل سلیمانیه می‌فرستد و از او احوال شهر و دیارش را جویا می‌شود. سالم هم در قصیده‌ای جواب او را می‌دهد. این دو قصیده از نمونه‌های ماندگار مکاتبه در ادبیات کردی هستند[۱] .

نقش نالی در ادبیات کردی[ویرایش]

نالی در ادبیات کردی به غزلهای عاشقانه اش شناخته شده است. نقش وی از آن نظر در تاریخ ادبیات کردی برجسته است که از اولین کسانی بود که به گویش سورانی شعر سرود و پس از وی شعرای بسیاری چون کردی، سالم (شاعر) و حاجی قادر کویی، محوی، وفایی، ناری (شاعر)، حریقی و قانع به شعر سورانی روی آوردند.

اشعار نالی[ویرایش]

عمده اشعار نالی به زبان کردی و در قالب غزل هستند ولی از وی اشعاری به زبان‌های فارسی، عربی و ترکی هم به جا مانده است.

نمونه شعر فارسی[ویرایش]

[۳]

ابروان تو طبیبان دل افگارانند هر دو پیوسته ازآن بر سر بیمارانند
گنج رخسار تو دیدن نبود زهره مرا که ز زلف تو برو خفته سیه مارانند
ما هزاران، ز غمت خسته و ناکام، ولی کامیاب از گل روی تو خس و خارانند
بر سر کوی خود از گریه مکن منع مرا زانکه گلهای چمن منتظر بارانند
نرگسان تو که خواب همه عالم بردند خفتگانند، ولی رهزن بیدارانند
«نالیا» از چه سگانش همه شب نالانند که نه آن شیفتگان نیز، جگر خوارانند

نمونه شعر کردی[ویرایش]

زوڵـفـت بەقەدتدا که پەرێشان و بـڵاوه،

ئەمـڕۆ لەمنی شیفـته ئاڵــۆز و بەداوه

ئەم عومره عەزیزه که له بـۆت نەقد و دراوه

سەد حەیف و درێغا که موسوڵمانی نەماوه!

عومرێکی درێـژه بەخەیاڵی سەری زوڵفت

سەودا و پەرێشانم و، سەودایەکی خاوه

هەرچەنده که ڕوتم، بەخودا مایلی ڕووتم

بێ بەرگییه عیللەت کە هەتیو مەیلی هەتاوه ..

«مانی» نییەتی قووەتی تەسویری برۆی تـۆ

ئەم قەوسه بەدەستی موتەنەففیس نەکشاوه

بۆچی نەگریم، سەد کەڕەتم دڵ دەشکێـنـی!

مەی بۆ نەڕژێ، شووشه لە سەد لاوه شکاوه

بـێ فائیدەیە مەنعی من ئێستاکه له گریان

بـۆ عاشقی بێچاره زووهم ئاوه ڕژاوه!

هەر جۆگه و جێگێکی کەوا سور و سوێر بێ

جێـی جۆششی گریانی منه و خوێنه ڕژاوه

سـۆزی دڵمه باعیسی تاو و کوڵـی گریان

مەعلومه که ئاگر سەبەبی جۆششی ئاوه

«نالی» وەکو زوڵفت که موتیعی بەری پێته

تێکی مەشکێنه، بەجەفا مەیخەره لاوه[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ محمد، مسعود، "دست به دامان نالی،" استکهلم، 1997.
  2. سجادی، علاءالدین، "تاریخ ادبیات کردی،" چاپخانه معارف، بغداد، (چاپ اول)1951.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ دیوان نالی، خدر نالی، گردآوری و تصحیح عبدالکریم مدرس و فاتح عبدالکریم، انتشارات کردستان، سنندج، ۱۳۸۰.

پیوند به بیرون[ویرایش]

نالی در دانشنامه ایرانیکا