تفسیر البرهان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تصویر جلد کتاب البرهان فی تفسیر القرآن - چاپ بیروت

البرهان فی تفسیر القرآن تفسیری از قرآن نوشته سید هاشم بحرانی از علمای شیعی بحرین.

نسخه‌ها و چاپ‌های تفسیر البرهان[ویرایش]

چاپ سنگی و حروفی[ویرایش]

این کتاب غیر از چاپهای سنگی قدیم، در شکل جدید چند بار طبع گردیده‌است. از جمله چاپ حروفی در ۵ جلد (یک جلد مقدمه و ۴ جلد تفسیر) توسط مؤسسه اسماعیلیان قم؛ مؤسسه الوفا بیروت در ۴ جلد؛ کتابفروشی اسلامیه تهران در ۵ جلد؛ مؤسسه الرسالة بیروت در سال ۱۴۰۳ ه‍.ق

چاپ جدیدی در پنج جلد به قطع رحلی توسط مرکز چاپ و نشر مؤسسه بعثت تهران با تحقیق گروه بحثهای اسلامی این مؤسسه و مقدمه شیخ محمد مهدی آصفی، صورت گرفته‌است.

محمد مهدی آصفی در مقدمه خود به این مباحث اشاره دارد:

  1. سه دیدگاه در تفسیر
  2. نیاز به تفسیر برای فهم قرآن
  3. حجیت ظواهر قرآن
  4. سه عامل مهم از عوامل ایجاد کننده ضرورت تفسیر
  5. تاریخ تفسیر (در مراحل سه‌گانه) و بایسته‌های مرحله سوّم
  6. خطوط و اصول کلی تفسیر اهل بیت
    1. تنزیه خداوند از تجسیم
    2. تنزیه انبیاء از گناه
    3. محال بودن رؤیت خداوند
    4. نظر اهل بیت در هدایت و ضلالت
    5. نظر اهل بیت در جبر و تفویض
    6. تفسیر قرآن به قرآن
  7. روشهای تفسیری
    1. تفسیر به رأی
    2. تفسیر به مأثور
  8. تفسیر البرهان
  9. مصادر روایی تفسیر البرهان
  10. نقد و نظر
  11. جعل در روایات اهل بیت

نسخه‌های خطی[ویرایش]

  1. نسخه‌ای در کتابخانه وزیری یزد به شماره(۵۹۹۸)
  2. نسخه‌ای در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره(۸۴۴)
  3. نسخه‌ای در دارالکتب قاهره شماره(۱۹۱۰۹ ب)
  4. نسخه‌ای در کتابخانه فیضیه قم (۳۹- ۴۰- ۱۶ تفسیر)
  5. نسخه‌ای در کتابخانه عمومی آیت‌الله حکیم، عراق شماره(۶۹۰)
  6. نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به شماره(۴۵۷)
  7. نسخه‌ای در کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران شماره ۲۰ ب و ۲۵ ب
  8. نسخه‌ای در کتابخانه آستان قدس رضوی مشهد شماره ۸۳–۹۱
  9. نسخه کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری تهران(۲۰۵۷).

منابع تفسیر[ویرایش]

مراجع مؤلف در این تفسیر عبارتنداز:

  • تفسیر ابوالحسن علی بن ابراهیم.
  • تفسیر شیخ أبوالنضر محمد بن مسعود عیاشی.
  • بصائرالدرجات؛ أبی جعفر محمد بن حسن صفار.
  • [برگزیده] بصائر الدرجات؛ شیخ سعد بن عبدالله قمی.
  • الکافی؛ ابوجعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به ثقةالاسلام.
  • قرب الإسناد؛ أبی عباس عبدالله بن جعفر حمیری.
  • غیبت؛ أبی عبدالله محمد بن إبراهیم مشهور به ابن زینب.
  • الإرشاد؛ شیخ مفید.
  • الأمالی؛ شیخ مفید.
  • الإختصاص؛ شیخ مفید.
  • کتاب الزهد؛ حسین بن سعید اهوازی.
  • التمحیص؛ حسین بن سعید اهوازی.
  • کتاب سُلیم بن قیس هلالی؛ این اثر بعدها بنام اسرار آل محمد (ص) شناخته شده.
  • کتاب ابوالحسن محمد بن أحمد بن علی بن حسین بن شاذان؛ وی فقیهی دانشمند بوده.
  • کتاب پرسش‌های علی بن جعفر از برادر بزرگوارش امام ابوالحسن موسی بن جعفر (ع)؛ وی از فرزندان ممتاز امام ششم بوده‌است.
  • من لا یحضره الفقیه؛ ابوجعفر محمد بن علی بن حسین قمی ابن بابویه معروف به شیخ صدوق و نیز رئیس‌المحدثین. این محدث در میان دانشمندان شیعی جایگاهی والا دارد. کتاب حاضر یکی از کتابهای چهارگانه مورد وثوق و معتبر شیعه قلمداد می‌شود.
  • کمال الدین و تمام النعمة فی الغیبة؛ شیخ صدوق.
  • معانی الأخبار؛ شیخ صدوق.
  • علل الشرائع؛ شیخ صدوق.
  • بشارات الشیعة؛ شیخ صدوق.
  • صفات الشیعة؛ شیخ صدوق.
  • التوحید؛ شیخ صدوق.
  • عیون أخبار الرضا؛ شیخ صدوق.
  • الخصال؛ شیخ صدوق.
  • ثواب الأعمال و عقاب الأعمال؛ شیخ صدوق.
  • التهذیب؛ أبی جعفر محمد بن حسن طوسی که او را بزرگ شیعه برشمرده، شیخ الطائفة می‌خوانند. این کتاب او یکی از کتابهای چهارگانه مورد وثوق و معتبر شیعه قلمداد می‌شود.
  • الإستبصار؛ شیخ طوسی.
  • الأمالی؛ شیخ طوسی.
  • الخصائص [خصائص الأئمة]؛ محمد بن حسین موسوی مشهور به سید رضی که گردآوری نهج البلاغة نیز از آثار اوست.
  • المناقب الفاخرة فی العترة الطاهرة؛ سید رضی.
  • المحاسن؛ أبی جعفر أحمد بن محمد بن خالد برقی. وی دانشمندی مورد وثوق بوده‌است.
  • تفسیر مجمع البیان، أبوعلی فضل بن حسن طبرسی.
  • تفسیر جوامع الجامع؛ طبرسی.
  • کشف نهج البیان؛ شیخ محمد بن حسن شیبانی. این کتاب در زمینه تفسیر است.
  • صحیفة الرضا؛ که مجموعه‌ای از روایات آن حضرت است.
  • مصباح الشریعة؛ روایات این کتاب را به حضرت امام جعفر صادق (ع) منسوب می‌کنند.
  • منهاج الحق و الیقین؛ ولی بن نعمة الله حسینی رضوی حائری. وی عالمی فاضل بوده‌است.
  • تفسیر نهج البیان؛ [این کتاب در الذریعة، همان کتاب کشف نهج البیان قلمداد گردیده که پیش تر برشمرده شد].
  • جامع الأخبار؛ سهم این کتاب در البرهان اندک بوده‌است.
  • تأویل الآیات الباهرة فی العترة الطاهرة، شیخ شرف الدین نجفی. او دانشمندی پرمایه بوده‌است.
  • ما أنزل من القرآن فی أهل البیت؛ شیخ محمد بن عباس بن مروان بن ماهیار مشهور به ابن جُحام، ابوعبدالله بزاز. نجاشی و علامه حلی در کتاب‌های رجال شان پس از تأکید بر وثاقت و درستی گردآورنده آن، این کتاب را در موضوع خود بی مانند و در اصل دارای هزار صفحه برشمرده‌اند. نگارنده البرهان خود این کتاب را ندیده بلکه مطالبش را بواسطه نقل شیخ شرف الدین نجفی از آن آورده و گفتنی است، آن نسخه نیز تنها بخشی از سوره إسرا را تا پایان قرآن دربرداشته‌است.
  • تحفة الإخوان.
  • الطرائف؛ أبوالقاسم علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن أحمد مشهور به سید ابن طاوس که عالمی پرهیزگار و بسیار موثق است.
  • تحفة الأبرار؛ سید حسین بن مساعد حسینی نجفی. سخنانی که از اهل سنت در البرهان نقل شده، بواسطه نقل این کتاب و نیز کتاب الطرائف بوده‌است.
  • ربیع الأبرار؛ محمود زمخشری مشهور به جارالله.
  • الکشاف فی تفسیر القرآن؛ محمود زمخشری.
  • موفق بن أحمد؛ وی و زمخشری، هر دو از دانشمندان برجسته اهل سنت هستند.
  • المناقب؛ محمد بن علی بن شهر آشوب، یکی از دانشمندان بزرگ شیعی که وی را با نام ابن شهر آشوب می‌شناسند.
  • مجموعه ورام؛ شیخ أبی الحسین ورام. او عالمی فاضل بوده‌است.
  • الإحتجاج؛ شیخ احمد بن علی بن أبی طالب طبرسی از دانشمندان بنام شیعه.
  • کامل الزیارات؛ شیخ أبی القاسم جعفر بن محمد بن قولویه. ابن قولویه از موثق‌ترین عالمان شیعی شمرده می‌شود.
  • مشارق انوار الیقین؛ شیخ رجب برسی.
  • و همچنین منابع دیگری که در جای جای البرهان بمناسبت نامشان آمده.

پانویس[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]