الماس‌خان کنوله‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
الماس‌خان کنوله‌ای
ئەڵماس خان کەنوولەیی
زمینهٔ کاری ادبیات
زادروز ۱۷۰۶[۱]
کندوله، کرمانشاه
مرگ ۱۷۷۷[۱]
کندوله
ملیت کرد ایرانی
محل زندگی کندوله
جایگاه خاکسپاری قبرستان روستای کندوله
در زمان حکومت افشاریان
پیشه نظامی
کتاب‌ها شاهنامه کردی، خورشید و خرامان، هفت‌لشکر، نادرنامه، شیرین و فرهاد
فرزندان ۲ دختر
دلیل سرشناسی سرایش افسانه ها و داستان های کردان جنوب

سرهنگ الماس خان اهل روستای کندوله(به کُردی:که‌نووله Kenûle)، در استان کرمانشاه ، حماسه‌سرا و سرهنگ کرد[۱] در دوره فرمانروایی نادرشاه افشار ۱۱۴۸- ۱۱۶۰ می‌زیسته و یکی از افسران برجستهٔ دستگاه والی اردلان بوده است.

زندگی[ویرایش]

سرهنگ الماس خان در دوران نادر فرمانده تیپ سنندج(فوج کردستان) سپاه نادری بوده است. در جنگ سپاه نادر و نیروهای عثمانی به فرماندهی توپال عثمان پاشا در صفر ۱۱۴۶ قمری(۱۷۳۳ میلادی و ۱۱۱۲ خورشیدی) در ارگ کرکوک، سپاه نادر بر اثر اشتباه الماس خان مجبور به عقب نشینی شد. نادر به سبب این مسئله وی را خلع و به عنوان تنبیه مقطوع النسل کرد. وی پس از آن در روستای پدری خود در انزوا زندگی خود را وقف ادبیات و موسیقی کرد.[۲]

مرگ[ویرایش]

مرگ الماس خان به نوشته محمدعلی سلطانی در حدیقه سلطانی احتمالاً در اواخر قرن دوازدهم هجری قمری و بین سال های ۱۱۹۰ تا ۱۲۰۰ هجری قمری(۱۷۷۶ تا ۱۷۸۶ میلادی) اتفاق افتاده باشد.[۲]

آثار[ویرایش]

از جمله آثار الماس خان می توان به خورشید و خرامان، هفت‌لشکر و نادرنامه و شیرین و فرهاد اشاره کرد که به زبان کُردی اورامی نظم کرده است. اما معروف ترین کار وی سرایش شاهنامه کردی است که مجموعه ای از افسانه ها و داستان های حماسی مردم جنوب کردستان است.[۲]

ارتباط با میرزا شفیع دینوری[ویرایش]

الماس خان با میرزا شفیع دینوری دیگر شاعر کُرد، مراوده و مشاعره داشته و هر دو در حدود نیمه دوم سده ۱۲ می‌زیسته‌اند.[۱] میرزا شفیع مرثیه ای در ارتباط با مرگ الماس خان سروده که بخش مهمی از اطلاعات موجود درباره وی از همین مرثیه اخذ شده است.[۳]

میرزام خامووشان مبارەکت بوو ماوای خامووشان
نووشت بوو بادەی بیھووشی ھووشان رەفیق مەجڵس جەرگەی مەی نووشان
سەرای سەنگ و گل وەنت بار نەبوو رووھت نە دیوان شەرمەسار نەبوو
ھانام بۆ ئێجاز دئای خاسان بوو سزای گوڕ ئەفشار وەنت ئاسان بوو
نە وەخت سئاڵ پرسای خەیر و شەر قادر وە قودرەت لێوت کەروو تەر
بینای بێزەواڵ، شای پشت پەردە ببەخشووت گوناێ کردەی ویەردە
دڵ ماوەروو تەنگ وەی کراماتە میرزام یە سەفەر ھات و نەھاتە
ئیمەیش یانە گشت یە ڕاگەمانەن ئاو مێمانخانە یە جاگەمانەن
میرزام ئی دەردە وە من بی کاری تۆ لە دەس نیشان جە ویت نداری
فەرزەندی ژە ئەسڵ نەسڵ ویت نەبوو نەمامی ژە نەسڵ فەسڵ ویت نەبوو
فەرزەند ھەر خاسە میوەی باختەن ھەم شادی ھەم زۆق ھەم چراختەن
تا کە زندەنی دنیا و دینتەن ژە دمای مردن جانشینتەن
وە ناز مەگیلوو وە دیواخانت مەکەروو گوڵگەشت سەیر باخانت
وەقتیکە پیری مەکەروو قەست فەرزەند ئەزیز مەگیروو دەست
ئاو قەسر و ئەیوان دیواخان تۆ پەی خاپوور خاسەن تۆ نە سای گلکو
بەرق نەوبەھار بواروو پیدا بادەقۆش و موور بوانووش تیدا
پەری ئەو خاسەن وە خاک نی بوو شەنیار تی نیشوو، شەماڵ وە پی بوو
تا «شەفی» دنیاش بوو وە تووز و گەرد ئاخ پەری ئەڵماس، سەد ئاخ و سەد دەرد
دمای ئەڵماسخان، خان لاڵ شیوە کزەێ تەمۊرە کەس نەبوو پیوە
پەی چیمەن میرزام ھاوسەرای گوڵ؟ گل وە دیدەم بوو پەی چیشمەن گوڵ؟
بار تا بپووشم بەرگی جە پلاس بپووشوو «شەفی» جە دمای ئەڵماس

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ کردپرس:الماس خان کندوله ای حماسه سرا و سرهنگ کُرد در اردوی نادرشاه افشار، عمر فاروقی بازدید: ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۳
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ سلطانی، محمدعلی ، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر ، جلد یکم ، تهران: نشر سها ، چاپ یکم ۱۳۸۴ ، ص۱۰۱.
  3. سلطانی، محمدعلی ، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر ، جلد یکم ، تهران: نشر سها ، چاپ یکم ۱۳۸۴ ، ص۱۰۲.

منابع[ویرایش]

  • محمدعلی سلطانی. حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم. تهران: سها، ۱۳۸۴. ۳۹۶. ISBN 964-6254-04-7.