الماس‌خان کنوله‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
الماس‌خان کندوله‌ای
ئه‌ڵماس خان که‌نووله‌ای
زاده۱۷۰۶[۱]
کندوله، کرمانشاه
محل زندگیکندوله
درگذشته۱۷۷۷[۱]
کندوله
آرامگاهقبرستان روستای کندوله
پیشهنظامی
زمینه کاریادبیات
ملیتکرد ایرانی
در زمان حکومتافشاریان
کتاب‌هاشاهنامه کردی، خورشید و خرامان، هفت‌لشکر، نادرنامه، شیرین و فرهاد
دلیل سرشناسیسرایش افسانه‌ها و داستان‌های کردان جنوب
فرزند(ان)۲ دختر

سرهنگ الماس خان اهل روستای کندوله، در استان کرمانشاه، حماسه‌سرا و سرهنگ کرد[۲] در دوره فرمانروایی نادرشاه افشار ۱۱۴۸–۱۱۶۰ می‌زیسته و یکی از افسران برجستهٔ دستگاه والی اردلان بوده‌است.

زندگی[ویرایش]

الماس در سال ۱۷۰۶ میلادی در روستای کندوله در منطقۀ‌ دینور استان کرمانشاه به دنیا آمد. گفته شده که نام پدرش رضا بوده که از شاعران و شاهنامه‌سرایان کرد کرمانشاه بوده‌است.[۳] الماس‌خان در دوران نادر به فرماندهی تیپ سنندج (فوج کردستان) سپاه نادری می‌رسد. در جنگ سپاه نادر و نیروهای عثمانی به فرماندهی توپال عثمان پاشا در صفر ۱۱۴۶ قمری(۱۷۳۳ میلادی و ۱۱۱۲ خورشیدی) در ارگ کرکوک، سپاه نادر بر اثر اشتباه الماس خان مجبور به عقب‌نشینی شد. نادر به سبب این مسئله وی را خلع و به عنوان تنبیه مقطوع النسل کرد. وی پس از آن در روستای پدری خود در انزوا زندگی خود را وقف ادبیات و موسیقی کرد.[۴]

مرگ[ویرایش]

مرگ الماس خان به نوشته محمدعلی سلطانی در حدیقه سلطانی احتمالاً در اواخر قرن دوازدهم هجری قمری و بین سال‌های ۱۱۹۰ تا ۱۲۰۰ هجری قمری(۱۷۷۶ تا ۱۷۸۶ میلادی) اتفاق افتاده باشد.[۴]

آثار[ویرایش]

از جمله آثار الماس خان می‌توان به خورشید و خرامان، هفت‌لشکر، موش و گربه، شیرین و فرهاد (شیرین و خسرو)، و نادرنامه (نادر و پالا)[۳] اشاره کرد که همگی به زبان کُردی هورامی (گورانی) سروده شده‌است. اما معروف‌ترین کار وی سرایش شاهنامه کردی است که مجموعه ای از افسانه‌ها و داستان‌های حماسی مردم جنوب کردستان است.[۴]

ارتباط با میرزا شفیع دینوری[ویرایش]

الماس خان با میرزا شفیع دینوری دیگر شاعر کُرد، مراوده و مشاعره داشته و هر دو در حدود نیمه دوم سده ۱۲ می‌زیسته‌اند.[۲] میرزا شفیع مرثیه ای در ارتباط با مرگ الماس خان سروده که بخش مهمی از اطلاعات موجود دربارهٔ وی از همین مرثیه اخذ شده‌است.[۵]

میرزام خامووشانمباره‌کت بوو مأوای خامووشان
نووشت بوو بادهٔ بیهووشی هووشانره‌فیق مه‌جڵس جه‌رگهٔ مهٔ نووشان
سه‌رای سه‌نگ و گل وه‌نت بار نه‌بوورووهت نه دیوان شه‌رمه‌سار نه‌بوو
هانام بۆ ئێجاز دئای خاسان بووسزای گوڕ ئه‌فشار وه‌نت ئاسان بوو
نه وه‌خت سئاڵ پرسای خه‌یر و شه‌رقادر وه قودره‌ت لێوت که‌روو ته‌ر
بینای بێزه‌واڵ، شای پشت په‌ردهببه‌خشووت گوناێ کردهٔ ویه‌رده‌
دڵ ماوه‌روو ته‌نگ وهٔ کراماتهمیرزام یه سه‌فه‌ر هات و نه‌هاته‌
ئیمه‌یش یانه گشت یه ڕاگه‌مانه‌نئاو مێمانخانه یه جاگه‌مانه‌ن
میرزام ئی ده‌رده وه من بی‌کاریتۆ له ده‌س نیشان جه ویت نداری
فه‌رزه‌ندی ژه ئه‌سڵ نه‌سڵ ویت نه‌بوونه‌مامی ژه نه‌سڵ فه‌سڵ ویت نه‌بوو
فه‌رزه‌ند هه‌ر خاسه میوهٔ باخته‌نهه‌م شادی هه‌م زۆق هه‌م چراخته‌ن
تا که زنده‌نی دنیا و دینته‌نژه دمای مردن جانشینته‌ن
وه ناز مه‌گیلوو وه دیواخانتمه‌که‌روو گوڵگه‌شت سه‌یر باخانت
وه‌قتیکه پیری مه‌که‌روو قه‌ستفه‌رزه‌ند ئه‌زیز مه‌گیروو ده‌ست
ئاو قه‌سر و ئه‌یوان دیواخان تۆپهٔ خاپوور خاسه‌ن تۆ نه سای گلکو
به‌رق نه‌وبه‌هار بواروو پیداباده‌قۆش و موور بوانووش تیدا
په‌ری ئه‌و خاسه‌ن وه خاک نی بووشه‌نیار تی نیشوو، شه‌ماڵ وه پی بوو
تا «شه‌فی» دنیاش بوو وه تووز و گه‌ردئاخ په‌ری ئه‌ڵماس، سه‌د ئاخ و سه‌د ده‌رد
دمای ئه‌ڵماسخان، خان لاڵ شیوهکزه‌ێ ته‌مۊره که‌س نه‌بوو پیوه‌
پهٔ چیمه‌ن میرزام هاوسه‌رای گوڵ؟گل وه دیده‌م بوو پهٔ چیشمه‌ن گوڵ؟
بار تا بپووشم به‌رگی جه پلاسبپووشوو «شه‌فی» جه دمای ئه‌ڵماس

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ کردپرس:الماس خان کندوله ای حماسه سرا و سرهنگ کُرد در اردوی نادرشاه افشار، عمر فاروقی بازدید: ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۳
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ کردپرس: الماس خان کندوله‌ای حماسه‌سرا و سرهنگ کُرد در اردوی نادرشاه افشار، عمر فاروقی[پیوند مرده] بازدید: ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۳
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: شاهنامۀ کُردی یکی از مهمترین آثار ادبی ما است، نوشته‌شده در ۴ اَمرداد ۱۳۹۱؛ بازدید در ۱۶ مرداد ۱۳۹۹.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۰۱.
  5. سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۰۲.

منابع[ویرایش]

  • محمدعلی سلطانی (۱۳۸۴حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: سها، ص. ۳۹۶، شابک ۹۶۴-۶۲۵۴-۰۴-۷