الماس‌خان کنوله‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
الماس‌خان کنوله‌ای
ئه‌ڵماس خان که‌نووله‌ای
زمینهٔ کاری ادبیات
زادروز ۱۷۰۶[۱]
کندوله، کرمانشاه
مرگ ۱۷۷۷[۱]
کندوله
ملیت کرد ایرانی
محل زندگی کندوله
جایگاه خاکسپاری قبرستان روستای کندوله
در زمان حکومت افشاریان
پیشه نظامی
کتاب‌ها شاهنامه کردی، خورشید و خرامان، هفت‌لشکر، نادرنامه، شیرین و فرهاد
فرزندان ۲ دختر
دلیل سرشناسی سرایش افسانه‌ها و داستان‌های کردان جنوب

سرهنگ الماس خان اهل روستای کندوله (به کُردی:که‌نووله Kenûle)، در استان کرمانشاه، حماسه‌سرا و سرهنگ کرد[۱] در دوره فرمانروایی نادرشاه افشار ۱۱۴۸–۱۱۶۰ می‌زیسته و یکی از افسران برجستهٔ دستگاه والی اردلان بوده است.

زندگی[ویرایش]

سرهنگ الماس خان در دوران نادر فرمانده تیپ سنندج (فوج کردستان) سپاه نادری بوده است. در جنگ سپاه نادر و نیروهای عثمانی به فرماندهی توپال عثمان پاشا در صفر ۱۱۴۶ قمری(۱۷۳۳ میلادی و ۱۱۱۲ خورشیدی) در ارگ کرکوک، سپاه نادر بر اثر اشتباه الماس خان مجبور به عقب‌نشینی شد. نادر به سبب این مسئله وی را خلع و به عنوان تنبیه مقطوع النسل کرد. وی پس از آن در روستای پدری خود در انزوا زندگی خود را وقف ادبیات و موسیقی کرد.[۲]

مرگ[ویرایش]

مرگ الماس خان به نوشته محمدعلی سلطانی در حدیقه سلطانی احتمالاً در اواخر قرن دوازدهم هجری قمری و بین سال‌های ۱۱۹۰ تا ۱۲۰۰ هجری قمری(۱۷۷۶ تا ۱۷۸۶ میلادی) اتفاق افتاده باشد.[۲]

آثار[ویرایش]

از جمله آثار الماس خان می‌توان به خورشید و خرامان، هفت‌لشکر و نادرنامه و شیرین و فرهاد اشاره کرد که به زبان کُردی اورامی نظم کرده است. اما معروف‌ترین کار وی سرایش شاهنامه کردی است که مجموعه ای از افسانه‌ها و داستان‌های حماسی مردم جنوب کردستان است.[۲]

ارتباط با میرزا شفیع دینوری[ویرایش]

الماس خان با میرزا شفیع دینوری دیگر شاعر کُرد، مراوده و مشاعره داشته و هر دو در حدود نیمه دوم سده ۱۲ می‌زیسته‌اند.[۱] میرزا شفیع مرثیه ای در ارتباط با مرگ الماس خان سروده که بخش مهمی از اطلاعات موجود دربارهٔ وی از همین مرثیه اخذ شده است.[۳]

میرزام خامووشان مباره‌کت بوو مأوای خامووشان
نووشت بوو بادهٔ بیهووشی هووشان ره‌فیق مه‌جڵس جه‌رگهٔ مهٔ نووشان
سه‌رای سه‌نگ و گل وه‌نت بار نه‌بوو رووهت نه دیوان شه‌رمه‌سار نه‌بوو
هانام بۆ ئێجاز دئای خاسان بوو سزای گوڕ ئه‌فشار وه‌نت ئاسان بوو
نه وه‌خت سئاڵ پرسای خه‌یر و شه‌ر قادر وه قودره‌ت لێوت که‌روو ته‌ر
بینای بێزه‌واڵ، شای پشت په‌رده ببه‌خشووت گوناێ کردهٔ ویه‌رده‌
دڵ ماوه‌روو ته‌نگ وهٔ کراماته میرزام یه سه‌فه‌ر هات و نه‌هاته‌
ئیمه‌یش یانه گشت یه ڕاگه‌مانه‌ن ئاو مێمانخانه یه جاگه‌مانه‌ن
میرزام ئی ده‌رده وه من بی‌کاری تۆ له ده‌س نیشان جه ویت نداری
فه‌رزه‌ندی ژه ئه‌سڵ نه‌سڵ ویت نه‌بوو نه‌مامی ژه نه‌سڵ فه‌سڵ ویت نه‌بوو
فه‌رزه‌ند هه‌ر خاسه میوهٔ باخته‌ن هه‌م شادی هه‌م زۆق هه‌م چراخته‌ن
تا که زنده‌نی دنیا و دینته‌ن ژه دمای مردن جانشینته‌ن
وه ناز مه‌گیلوو وه دیواخانت مه‌که‌روو گوڵگه‌شت سه‌یر باخانت
وه‌قتیکه پیری مه‌که‌روو قه‌ست فه‌رزه‌ند ئه‌زیز مه‌گیروو ده‌ست
ئاو قه‌سر و ئه‌یوان دیواخان تۆ پهٔ خاپوور خاسه‌ن تۆ نه سای گلکو
به‌رق نه‌وبه‌هار بواروو پیدا باده‌قۆش و موور بوانووش تیدا
په‌ری ئه‌و خاسه‌ن وه خاک نی بوو شه‌نیار تی نیشوو، شه‌ماڵ وه پی بوو
تا «شه‌فی» دنیاش بوو وه تووز و گه‌رد ئاخ په‌ری ئه‌ڵماس، سه‌د ئاخ و سه‌د ده‌رد
دمای ئه‌ڵماسخان، خان لاڵ شیوه کزه‌ێ ته‌مۊره که‌س نه‌بوو پیوه‌
پهٔ چیمه‌ن میرزام هاوسه‌رای گوڵ؟ گل وه دیده‌م بوو پهٔ چیشمه‌ن گوڵ؟
بار تا بپووشم به‌رگی جه پلاس بپووشوو «شه‌فی» جه دمای ئه‌ڵماس

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ کردپرس:الماس خان کندوله ای حماسه سرا و سرهنگ کُرد در اردوی نادرشاه افشار، عمر فاروقی بازدید: ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۳
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۰۱.
  3. سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۰۲.

منابع[ویرایش]

  • محمدعلی سلطانی. حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم. تهران: سها، ۱۳۸۴. ۳۹۶. ISBN 964-6254-04-7.