الماس‌خان کنوله‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
الماس‌خان کنوله‌ای
ئه‌ڵماس خان که‌نووله‌ای
زمینهٔ کاری ادبیات
زادروز ۱۷۰۶[۱]
کندوله، کرمانشاه
مرگ ۱۷۷۷[۱]
کندوله
ملیت کرد ایرانی
محل زندگی کندوله
جایگاه خاکسپاری قبرستان روستای کندوله
در زمان حکومت افشاریان
پیشه نظامی
کتاب‌ها شاهنامه کردی، خورشید و خرامان، هفت‌لشکر، نادرنامه، شیرین و فرهاد
فرزندان ۲ دختر
دلیل سرشناسی سرایش افسانه‌ها و داستان‌های کردان جنوب

سرهنگ الماس خان اهل روستای کندوله (به کُردی:که‌نووله Kenûle)، در استان کرمانشاه، حماسه‌سرا و سرهنگ کرد[۱] در دوره فرمانروایی نادرشاه افشار ۱۱۴۸–۱۱۶۰ می‌زیسته و یکی از افسران برجستهٔ دستگاه والی اردلان بوده است.

زندگی[ویرایش]

سرهنگ الماس خان در دوران نادر فرمانده تیپ سنندج (فوج کردستان) سپاه نادری بوده است. در جنگ سپاه نادر و نیروهای عثمانی به فرماندهی توپال عثمان پاشا در صفر ۱۱۴۶ قمری(۱۷۳۳ میلادی و ۱۱۱۲ خورشیدی) در ارگ کرکوک، سپاه نادر بر اثر اشتباه الماس خان مجبور به عقب‌نشینی شد. نادر به سبب این مسئله وی را خلع و به عنوان تنبیه مقطوع النسل کرد. وی پس از آن در روستای پدری خود در انزوا زندگی خود را وقف ادبیات و موسیقی کرد.[۲]

مرگ[ویرایش]

مرگ الماس خان به نوشته محمدعلی سلطانی در حدیقه سلطانی احتمالاً در اواخر قرن دوازدهم هجری قمری و بین سال‌های ۱۱۹۰ تا ۱۲۰۰ هجری قمری(۱۷۷۶ تا ۱۷۸۶ میلادی) اتفاق افتاده باشد.[۲]

آثار[ویرایش]

از جمله آثار الماس خان می‌توان به خورشید و خرامان، هفت‌لشکر و نادرنامه و شیرین و فرهاد اشاره کرد که به زبان کُردی اورامی نظم کرده است. اما معروف‌ترین کار وی سرایش شاهنامه کردی است که مجموعه ای از افسانه‌ها و داستان‌های حماسی مردم جنوب کردستان است.[۲]

ارتباط با میرزا شفیع دینوری[ویرایش]

الماس خان با میرزا شفیع دینوری دیگر شاعر کُرد، مراوده و مشاعره داشته و هر دو در حدود نیمه دوم سده ۱۲ می‌زیسته‌اند.[۱] میرزا شفیع مرثیه ای در ارتباط با مرگ الماس خان سروده که بخش مهمی از اطلاعات موجود دربارهٔ وی از همین مرثیه اخذ شده است.[۳]

میرزام خامووشانمباره‌کت بوو مأوای خامووشان
نووشت بوو بادهٔ بیهووشی هووشانره‌فیق مه‌جڵس جه‌رگهٔ مهٔ نووشان
سه‌رای سه‌نگ و گل وه‌نت بار نه‌بوورووهت نه دیوان شه‌رمه‌سار نه‌بوو
هانام بۆ ئێجاز دئای خاسان بووسزای گوڕ ئه‌فشار وه‌نت ئاسان بوو
نه وه‌خت سئاڵ پرسای خه‌یر و شه‌رقادر وه قودره‌ت لێوت که‌روو ته‌ر
بینای بێزه‌واڵ، شای پشت په‌ردهببه‌خشووت گوناێ کردهٔ ویه‌رده‌
دڵ ماوه‌روو ته‌نگ وهٔ کراماتهمیرزام یه سه‌فه‌ر هات و نه‌هاته‌
ئیمه‌یش یانه گشت یه ڕاگه‌مانه‌نئاو مێمانخانه یه جاگه‌مانه‌ن
میرزام ئی ده‌رده وه من بی‌کاریتۆ له ده‌س نیشان جه ویت نداری
فه‌رزه‌ندی ژه ئه‌سڵ نه‌سڵ ویت نه‌بوونه‌مامی ژه نه‌سڵ فه‌سڵ ویت نه‌بوو
فه‌رزه‌ند هه‌ر خاسه میوهٔ باخته‌نهه‌م شادی هه‌م زۆق هه‌م چراخته‌ن
تا که زنده‌نی دنیا و دینته‌نژه دمای مردن جانشینته‌ن
وه ناز مه‌گیلوو وه دیواخانتمه‌که‌روو گوڵگه‌شت سه‌یر باخانت
وه‌قتیکه پیری مه‌که‌روو قه‌ستفه‌رزه‌ند ئه‌زیز مه‌گیروو ده‌ست
ئاو قه‌سر و ئه‌یوان دیواخان تۆپهٔ خاپوور خاسه‌ن تۆ نه سای گلکو
به‌رق نه‌وبه‌هار بواروو پیداباده‌قۆش و موور بوانووش تیدا
په‌ری ئه‌و خاسه‌ن وه خاک نی بووشه‌نیار تی نیشوو، شه‌ماڵ وه پی بوو
تا «شه‌فی» دنیاش بوو وه تووز و گه‌ردئاخ په‌ری ئه‌ڵماس، سه‌د ئاخ و سه‌د ده‌رد
دمای ئه‌ڵماسخان، خان لاڵ شیوهکزه‌ێ ته‌مۊره که‌س نه‌بوو پیوه‌
پهٔ چیمه‌ن میرزام هاوسه‌رای گوڵ؟گل وه دیده‌م بوو پهٔ چیشمه‌ن گوڵ؟
بار تا بپووشم به‌رگی جه پلاسبپووشوو «شه‌فی» جه دمای ئه‌ڵماس

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ کردپرس:الماس خان کندوله ای حماسه سرا و سرهنگ کُرد در اردوی نادرشاه افشار، عمر فاروقی بازدید: ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۳
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۰۱.
  3. سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۱۰۲.

منابع[ویرایش]

  • محمدعلی سلطانی. حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم. تهران: سها، ۱۳۸۴. ۳۹۶. شابک ‎۹۶۴-۶۲۵۴-۰۴-۷.