سقز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سقز
سه‌قز (املای کردی سورانی)
Saqqez-Kurdistan 2014 - Spring.JPG
کشور  ایران
استان کردستان
شهرستان سقز
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی ایزیرتا،[نیازمند منبع] ساکز
اسکاکیت[نیازمند منبع]
مردم
جمعیت ۱۳۹٬۷۳۸ نفر (سال ۱۳۹۰)[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۴۷۶ متر[نیازمند منبع]
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه ۵۰۰ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۱۲۳
اطلاعات شهری
نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی محسن بیگلری
شهردار ضیاءالدین نعمانی
تأسیس شهرداری ۱۳۱۴[۳]
ره‌آورد تخمهٔ آفتابگردان
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۷[۲]
شناسهٔ ملی خودرو  ایران ب & م ۶۱
تابلوی خوش‌آمد به شهر

سَقِّز (به کردی: سەقز، Saqqez یا Saghez) یکی از شهرهای شمال‌باختری ایران در شمال استان کردستان است. شهر سقز برروی دو تپهٔ طویل که رودخانهٔ سرپوشیدهٔ ولی‌خان از وسط آن می‌گذرد، بنا شده‌است. پستی‌وبلندی‌های داخل شهر و چشم‌انداز رودخانهٔ سیمینه‌رود، که از کنار این شهر می‌گذرد، از ویژگی‌های آن است.

این شهر با سنندج ۱۹۸ کیلومتر فاصله دارد و تنها شهرِ دارای فرمانداری ویژه در استان کردستان است[۴] مردم سقز در اکثریت مسلمان و سنی شافعی مذهب اند و زبان مردم کردی سورانی با لهجه اردلانی است.

طبق آمار سال ۱۳۹۰، شهر سقز پس از سنندج، دومین شهر پرجمعیت استان کردستان است. طبق این آمار، جمعیت شهر برابر با ۱۳۹٬۷۳۸ تن بوده‌است.

وجه تسمیه[ویرایش]

نام امروزینِ سقز از نام قوم سکا به یادگار مانده‌است، و «سکز» همان «ساکز» است. در روزگار مادها، سکاها فراوان به مرزهای ایران می‌تاختند.

  • هووخشتره، بزرگ‌ترین پادشاه ماد، در ده سال اولِ حکومتش موفق شد که رابطه‌اش را با پادشاه سکاها، پروتوثیس، به اتحاد متقابل تبدیل کند. در روزگار هووخشتره، پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به باختر ماد کوچاندند و این سرزمین را به‌نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به سقز معروف است.

کتیبه‌های آشوری مربوط به ۷۰۰-۷۵۰ پیش از میلاد از سکاها یاد کرده‌اند. آنها در آن زمان در استپ‌های آسیای میانه زندگی می‌کردند و از تأثیر تمدن‌های بین‌النهرین بابل و آشور به‌دور بودند. آن‌ها تا حد زیادی تحت تأثیر تمدن برادران یک‌جانشین خود، مادها و پارس‌ها، قرار داشتند که در نواحی جنوب آنها در فلات ایران زندگی می‌کردند. سکاها، مانند قوم خویشاوند خود، سرمتیان، از جنبش‌های مزدایی و زردشتی‌گری که سرانجام توانست اعتقادات مادها و پارس‌ها را دگرگون کند، به‌دور بودند.[۵] هرودوت در کتاب چهارم درمورد این مردمان می‌نویسد:

درمورد سکاها حکایت دیگری هست که به عقیدهٔ من بیشتر مورد اعتماد است. موافق این حکایت، سکاها ابتدا در آسیا مسکن داشتند، بعد ماساگت‌ها آنان را بیرون رانده و سکاها از رود آراکس (همان جیحون) گذشته، به زمین کیمری‌ها وارد شدند. چون عدهٔ سکاها زیاد بود، کیمری‌ها مشورت کردند که چه کنند. مردم عقیده داشتند که برای خاک، خود را به خطر نیندازند، پادشاهان به‌عکس معتقد بودند که پای‌داری کنند. بین پادشاهانی که ترجیح می‌دادند بجنگند تا کشته شوند، اختلاف شد و به دو دسته تقسیم گشته با هم جنگیدند و همه کشته شدند. بعد مردم جسد آنها را دفن و اراضی خود را رها کره و سکاها آنها را گرفتند. هنوز هم در مملکت سکاها قلعه‌های کیمری وجود دارد...

روشن است که سکاها در تعقیب کیمری‌ها راه را گم کرده وارد آسیا و مملکت ماد شدند، زیرا کیمری‌ها در طول دریا حرکت کردند و سکاها به سمت قفقاز رفته و داخل ماد شدند. این روایت بین یونانی‌ها و بربرها خیلی شایع است.[۶]

هرودوت از تهاجم سکاها به ایران در دوران هووخشترهٔ مادی یاد کرده؛ در حالی که سپاه ماد نینوا پایتخت آشور را محاصره کرده‌بود. خبر تهاجم سکاها به آذربایجان هووخشتره را ناچار کرد از نینوا بازگشته تا از کشور خود دفاع کند، شکست مادها در جنگی که در نزدیکی دریاچهٔ ارومیه واقع شد، موجب شد سکاها به قدرت اول آسیا بدل شوند. از تاخت‌وتاز و غارت‌های آنان در کتاب ارمیا، از کتب مذهبی یهودیان، نیز یاد شده‌است. چند سال بعد، هووخشتره با کشتن رهبران آنان موفق به شکست‌شان شد. سکاها در روزگار مادها بارها به مرزهای ایران تاختند. آن‌ها گاه با آشور هم‌پیمان می‌شدند و زمانی به‌همراه مادها با آشوریان می‌جنگیدند. به دنبال حملهٔ مجدد آشور به مادها، خشتریته برای پایان‌دادن به حملات آشور با ماننا و سکاها پیمان دوستی بست و عملاً با آشور وارد جنگ شد. بعد از سکاها، کیمری‌ها (یکی دیگر از قبایل صحرانشین شمال قفقاز) به منطقهٔ شمال‌غرب ایران حمله کردند و در سر راه خود، دولت اورارتو در باختر دریاچهٔ ارومیه و خاور آناتولی را نابود کردند. هووخشتره بزرگ‌ترین پادشاه ماد در ده سال اول حکومتش موفق شد که رابطهٔ خوبی با پروتوثیس پادشاه سکاها برقرار کند. هووخشتره ارتشش را به دو بخش پیاده‌نظام مجهز به نیزه و سواره‌نظام تیرانداز (شکلی که از سکاها آموخته‌بود) تقسیم کرد و دولت نیرومندی در ماد تشکیل داد. هووخشتره پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به غرب ماد کوچ داد و این سرزمین را به نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به «سقز» معروف است. رومن گیرشمن می‌نویسد: سکاها در زمان اشغال ایران، سَقِز، ناحیه‌ای از کردستان را پایتخت خود قرار دادند، که الان نیز، با قدمتی ۳۰۰۰ ساله، یکی از قدیمی‌ترین شهرهای جهان به‌شمار می‌آید؛ چنان‌که آثاری از ایشان در آن حوالی پیدا شده؛ و گویند که کلمهٔ «سقز»، مشتق اسم «سَکا» است.[۷]

برخی دیگر معتقدند که واژهٔ سقز برگرفته از نام «سیاکسار» یکی از پادشاهان مادی است که یونانیان او را «سیاکس» خوانده‌اند.[نیازمند منبع]

جغرافیای انسانی[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

سقز، طبق آمارهای گرفته‌شدهٔ سال ۱۳۹۰، پس از سنندج، دومین شهر پرجمعیت استان کردستان است. طبق این آمار، جمعیت شهر سقز برابر با ۱۳۹٬۷۳۸ تن بوده‌است.[۸] زبان و گویش مردم سقز، کردی سورانی با لهجهٔ اردلانی است و عده‌ای نیز با لهجهٔ موکریانی به‌دلیل همجواری با شهرستان بوکان تکلم می‌کنند.[نیازمند منبع] در سال ۱۳۷۰ شمار شهرنشینان شهرستان سقز حدود ۱۰۰٬۱۱۳ تن بوده‌است و جمعیت روستاییان آن هم برابر با ۷۹٬۲۰۰ تن بوده که جمعاً کل شهرستان دارای جمعیتی برابر با ۱۶۰هزار تن داشته‌است؛ اما با تغییرات حاصل در روستاهای خوش‌آب‌وهوا و ایجاد و احداث راه‌های آسفالتهٔ روستایی و برق‌کشی و مخابرات و دیگر امکانات، تمایل مردم به سکونت در روستاها بیشتر شده‌است. بخش‌های تابع سقز عبارتند از شهر صاحب و روستاهای سرا و ترجان و گل‌تپه و تیلکو.[۹]

اقلیم[ویرایش]

موقعیت[ویرایش]

سقز در ۴۶ درجه و ۱۷ دقیقهٔ طول جغرافیایی و ۳۶ درجه و ۱۴ دقیقهٔ عرض جغرافیایی از خط استوا واقع شده‌است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۴۷۶ متر است و نسبت به تهران ۲۵ درجه و ۲۷ دقیقهٔ طول باختری فاصله دارد. در ناحیه‌ای کوهستانی و مرتفع بین ارتفاعات نامنظم سلسله‌جبال زاگرس واقع شده‌است. در جنوب این شهر، کوه‌های «هیجانان»، و در باختر آن، کوه‌های «مَلقَرَنی» گسترده‌اند.[۱۰] شهر سقز از شمال به استان آذربایجان غربی (شهر بوکان، حدفاصل ۳۵ کیلومتری)، از باختر به شهر بانه حدفاصل ۵۵ کیلومتری، و منطقهٔ ایل گورک و حدود شهرستان سردشت، از جنوب به منطقهٔ سَرشیو و مریوان، و از خاور به شهرستان تکاب منتهی می‌شود.

آب و هوا[ویرایش]

سقز زمستان‌هایی بسیار سرد دارد و براساس داده‌های سازمان هواشناسی، یکی از سردترین نقاط شهری ایران است. یکی از پایین‌ترین دماهای ثبت شده در این شهر ۴۵- درجهٔ سانتی‌گراد بوده‌است. به گزارش سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی ایران شهر سقز به همراه شهر بستان‌آباد در استان آذربایجان شرقی که دمای ۴۶- درجه در آن به‌ثبت رسیده سردترین شهرهای ایران لقب گرفته‌اند[۱۱]

مردم[ویرایش]

زبان، مذهب، قومیت[ویرایش]

زبان مردم سقز کردی سورانی با لهجه‌های اردلانی است که البته اقلیتی از مردم آن به لهجه فیض الله بگی (از لهجه‌های موکریانی) تکلم می‌کنند. بیشتر مردم در این شهر مسلمان (اهل سنت) هستند.

مراکز آموزش عالی[ویرایش]

اقتصاد[ویرایش]

براساس برخی منابع، سقز در دورهٔ صفویه مرکز تجاری و داد و ستد در منطقهٔ شمال غرب ایران بوده‌است.[۱۴]

شهر سقز در ۵ کیلومتری جادهٔ بوکان دارای شهرک صنعتی است که از واحدهای فعال آن می‌توان به کارخانهٔ قند محمدی، کارخانهٔ قند غلامی، کارخانهٔ کیک آسو، کارخانهٔ آب معدنی کیمیا، کارخانهٔ لبنیات پرشنگ، کارخانهٔ روغن موتور شیما نول، کارخانهٔ فیلتر خودرو ایزیرتا، و کارخانهٔ لامپ کم‌مصرف اشاره کرد.

بازار یهودی‌های سقز در سال ۱۳۹۲

بازار در سقز نقش محوری دارد و یکی از ارکان اصلی این شهر در محل کنونی است. بازار سقز از چند بازار کوچک دیگر تشکیل شده که براساس کالاهای عرضه‌شده و فروشندگان تقسیم‌بندی شده‌اند. از میان این بازارها می‌توان به «بازار بالا» که محل عرضهٔ کالاهای لوکس است، همچنین «بازار پایین» که محل عرضهٔ کالاهای سنتی مانند پارچه، لوازم عروسی و اقلام کشاورزی است اشاره کرد. در کنار این دو بخش بزرگ، چند بخش دیگر هم وجود دارد، مانند بازار یهودی‌ها (که هم‌اکنون محل کار خیاطان مسلمان است) و قازاخانه (معروف به «شیطان‌بازار») که امروزه به‌طور گسترده‌ای مورد بازدید مسافران قرار می‌گیرد.

اماکن تفریحی و گردشگری[ویرایش]

مسیر اصلی پیست اسکی
نمای کوه وزنه

از جمله اماکن تفریحی سقز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • دریاچهٔ لَگزی
  • پیست اسکی سقز یا وزنه واقع در گردنه خان در محور سقز-بانه؛ این پیست در ضلع شمالی کوه وزنه واقع است که از لحاظ برفگیر بودن بیش از ۶ ماه از سال قابلیت اسکی دارد. ارتفاع قلهٔ آن ۲٬۷۰۰ متر از سطح دریاست و طول پیست ۱٬۲۰۰ متر می‌باشد. این پیست به‌صورت خصوصی توسط شرکت تعاونی آرو احداث گردیده‌است.[نیازمند منبع]
  • پیست اتومبیلرانی و موتورسواری سقز
  • پیست تریال مجموعهٔ کاوه، سه استخر و مجموعهٔ تفریحی ـ تجاری زوزان
  • استخر سرپوشیدهٔ کاوه و شینه‌ای و یک استخر روباز شایلو که در سال‌های اخیر استخر شایلو به مجموعهٔ پرورش ماهی تغییر کاربری داده‌است.
  • پیست اسب‌سواری و اصطبل جنب استخر شایلو
خانقاه نقشبندیه در بازار سقز
مساجد

درمیان مسلمانان مسجد یکی از رایج‌ترین اماکن عمومی در درجهٔ اول است. در مقایسه با دیگر شهرهای استان کردستان، شمار مساجد سقز زیادند. در سقز شمار زیادی صوفی از طریقت‌های قادریه و نقشبندیه زندگی می‌کنند که هر کدام دارای تکایا و خانقاه‌های مخصوص خود هستند. معروف‌ترین مساجد سقز عبارتند از:

مسجد عمربن خطاب واقع در شهناز
  • مسجد دومناره واقع در میان‌قلعه، جنوب خرابه‌ها و آثار قلعه
  • مسجد شیخ مظهر واقع در میان‌قلعه، پایین‌تر از مسجد جامع
  • مسجد و خانقاه حاج شیخ مصطفی واقع در سَرپَچه، بازار شیخ
  • مسجد دارالصفا واقع در محلّهٔ کریم‌آباد
  • مسجد عمربن خطاب واقع در شهناز
  • مسجد محمد رسول‌الله واقع در چم ولی‌خان (رودخانهٔ ولی‌خان)
  • مسجد عثمان‌بن عفان واقع در شهرک فرهنگیان
  • مسجد و آرامگاه حاج حکیم نیلوفری واقع در چهارراه آزادگان
اماکن تاریخی
  • قلعهٔ زیویه
  • غار کرفتو
  • مسجد دومناره
  • حمام حاج صالح
  • مسجد ترجان
  • کاروانسرای تاجوانچی
  • بازار سقز
  • قرآن تاریخی شیخ حسن مولان‌آباد

گسترش[ویرایش]

شهرداری[ویرایش]

مناطق شهرداری[ویرایش]

محلّات[ویرایش]

سقز

شهر سقز در گذشته در دشتی در جنوب‌باختری شهر فعلی قرار داشت که اکنون به "کهنه سقز" یا "سقز کهنه" معروف است. شهر فعلی نخست در اطراف بازار به‌وجود آمد و قدیمی‌ترین محله، همان محلهٔ «بازار شهر» است که پس از چندی بر اثر ارتباط تبریز، سنندج و بانه طرفین جاده‌های آن آباد شد. امروزه موقعیت طبیعی و نحوهٔ استقرار شهر در دامنهٔ ارتفاعات و رودخانه‌ای که از کنار آن جاری است، سقز را از شهرهای دیگرِ استان متمایز کرده‌است.
محلّات امروزیِ شهر سقز:

محلّه‌ها و معابر اصلیِ شهر سقز
کانی گرمک بردبران | [محلهٔ بلوار (سقز)|بلوار | بهارستان (سقز)|بهارستان بالا و پایین|حمام سعدی| تپی مالان (تپهٔ خانه‌ها) | جوتیاران (محلهٔ برزگران) | چمی ولی‌خان (رودخانهٔ ولی‌خان) | زورآباد | سرپچه|سرپَچَه | سیلو و سی‌ودومتری | شهرک دانشگاه | شهناز | صالح‌آباد | قرچی‌آباد (شریف‌آباد) | قَوخ | کریم‌آباد | مجبورآباد | محلهٔ موسایی‌ها|موسایی‌ها | ناوقلا (محلهٔ قلعه) | نشمیلان | بلوار تربیت | بلوار وحدت | گلستان | بلوار دانشجو | خیابان محمد قاضی | سه‌راه مدرسه | میدان چایی‌فروشان | پارک لاله | میدان تره‌بار | خیابان حافظ | شهناز | خیابان سعدی | سالن ۲۲ بهمن | خیابان دارالصفا | خیابان معلم | پارک کوثر | شهرک فرهنگیان

فضای سبز[ویرایش]

پارک‌ها
نمایی از پارک ساحلی کوثر سقز

ازجمله پارک‌های سقز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

فرهنگ[ویرایش]

مشاهیر[ویرایش]

سینما[ویرایش]

شهر سقز تاکنون سه سینما داشته‌است:
نخستین سینمای سقز توسط یکی از خاندان رعدی تأسیس شد که «سینما (؟)» نام داشت که درپی یک آتش‌سوزی در اواسط دههٔ ۱۳۵۰ ویران شد و هرگز بازسازی نشد. سینمای مخروبه توسط تَلیس (گونی) دورگیری شده‌بود و مردم به این سینما، «سینمای تَلیس» می‌گفتند. محل فعلی پاساژ شهرداری و پاساژ عرفانی. سینمای دوم، «سینما حافظ» نام دارد که به «سینما استقلال» نیز معروف است. این سینما در کنار گاراژ سیف‌الله‌خان و گاراژ کیخسروی قرار داشت؛ فعلاً ویران شده و قرار است در آینده، پس از بنای مجدّد و ایجاد واحدهای تجاری، سینما نیز مستقر شود. سومین سینما «سینما وزیری» یا «سینما آسیا» نام دارد که پایین‌تر از مدرسهٔ بوعلی («اندیشهٔ» کنونی) در میدان انقلاب قرار دارد که به‌دلیل عدم رسیدگی توسط مالک یا مالکین تا سال‌ها به مخروبه‌ای تبدیل شده‌بود. تا آنکه ارتباط میدان انقلاب با بلوار بهشتی برقرار شد و خیابان جدید بر روی مخروبه سینما آسیا قرار گرفت. در سال‌های اخیر، تنها مکان نمایش عمومی فیلم، آمفی‌تئاتر ادارهٔ ارشاد بود. پس از سالها سؤمدیریت دولتی در استفاده از این ظرفیت موجود و عدم تمایل و توان مدیران اداره ارشاد در رونق بخشیدن به این مکان، با واگذاری بخشی از آمفی‌تئاتر به بخش خصوصی در بیستم اسفندماه ۱۳۸۷ فعالیت این مکان به عنوان تنها سینمای شهر چندصدهزارتنی سقز با نام سینما فرهنگ، از سر گرفته شد؛ که آن‌هم به‌دلیل ضرردهی مجدداً تعطیل گشت.[۱].

ورزش[ویرایش]

سقز از قدیم به‌عنوان شهر پهلوان‌پرور شناخته شده‌است. شهر سقز از قدیم‌الایام دارای زورخانه و ورزش پهلوانی بوده‌است و در گود زورخانه‌های آن پهلوانانی چون شادروان حاج خلیفه صابر نیلوفری و نصرالله طاهری و سعید طاهری و... پرورش یافته‌اند[نیازمند منبع]. شهر سقز در بین شهرهای کردنشین تنه شهر دارای سبک و سیاق کُشتی خود است و دارای مشاهیر ورزشی‌ای چون شادروان عباس خاکی و حاج صابر نیلوفری و عبدالله چمن‌گلی است. شهر سقز امروزه در ورزش‌هایی چون کُشتی، تکواندو، جودو، والیبال، بوکس در سطح استان، و در ورزش‌هایی مثل موی تای و کاراته در سطح اول کشوری مطرح است.[نیازمند منبع]
در زمستان سال ۱۳۹۲، آزاد سی‌دوزی، جوان سقزی، در رشتهٔ پهلوانی رکورد جهانیِ میل را شکست و آن را به نام خود ثبت کرد.[نیازمند منبع]

والیبال

به‌دلیل عدم امکانات لازم، به‌ویژه سالن سرپوشیده، ورزش والیبال معمولاً در فضای آزاد انجام می‌شد. این ورزش نخست در سال ۱۳۳۳ توسط افراد نظامی و غیربومی در زمین خاکی، دژبان پادگان نظامی ــ که در محل ساختمان قبلی آموزش و پرورش واقع در میدان قدس قرار داشت ــ انجام می‌شد.
سقز در ورزش والیبال همچنان موفق بوده و این موفقیت را مدیون افرادی همچون پیمان نیلوفری، جمال طهمورثی و خسرو علیمرادی است و همچنین افراد زیادی به توسعهٔ این ورزش و ترغیب نوجوانان و جوانان در سقز کمک کرده‌اند.

پناه‌گاه روش

این پناه‌گاه در تابستان ۱۳۸۸ با استفاده از منابع مالی مردمی کوهنوردان دوستداران ورزش کوهنوردی، در زمینی به مساحت ۶۲ متر مربع بنا شد. این بنا با استفاده از سازه‌های سیمانی مقاوم دارای ابعاد به طول ۹٫۵ عرض ۶٫۵ و ارتفاع ۲٫۴۰ می‌باشد. این پناه‌گاه در مسیر روستاهای سه‌رته‌که‌لتو، خه‌ایر، هیجانان، کس‌نزان در ارتفاع ۱۸۰۰متری از سطح دریا واقع است. فاصلهٔ تقریبی از نزدیکترین روستا به جان‌پناه ۲ ساعت و ۳۰ دقیقه و از جان‌پناه تا قلهٔ کوه رووش حدوداً ۳۰ دقیقه می‌باشد. این پناه‌گاه دارای سرویس بهداشتی است که آب مصرفی آن توسط چشمهٔ مرمت‌شده تأمین می‌گردد. قله‌های قابل دسترسی این پناه‌گاه رووش و هه‌ماراو می‌باشند.

حمل و نقل[ویرایش]

فرودگاه[ویرایش]

پروژهٔ فرودگاه سقز در سال ۱۳۸۵ شروع شد و به‌علت کمبود بودجهٔ لازم برای اتمام آن ناتمام مانده‌است. به‌گفتهٔ رئیس ادارهٔ راه و شهرسازی استان کردستان افتتاح فاز اول این پروژه ۴۵۰ میلیارد ریال بودجه لازم دارد.[۲۰] این فرودگاه در مسیر سقز به مریوان و در جوار پادگان سپاه پاسداران شهرستان سقز است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  2. «اجرای طرح هم کد سازی تلفن ثابت»(فارسی)‎. وب‌گاه شرکت مخابرات ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۴. 
  3. http://portal2.moi.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=8f931308-c67e-4cf4-a5e7-3c1bbb1a6f32
  4. ایسنا - فرمانداری سقز به فرمانداری ویژه ارتقاء یافت
  5. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Rene وارد نشده‌است.
  6. تاریخ هرودوت، کتاب چهارم، ترجمهٔ جرج راولینسون، بایگانی الکترونیکی کتابخانهٔ آلدلاین
  7. رومن گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمهٔ محمد معین، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۳۶. شابک: ۷–۰۳۲–۴۴۵–۹۶۴–۹۷۸
  8. List of Iranian cities by population
  9. سایت سقزآوا
  10. سقز در گذر زمان و جغرافیای انسانی آن
  11. سازمان هواشناسی ایران، بانک اطلاعاتی آماری داده‌های هواشناسی ایران.
  12. http://www.saghez.gov.ir/Default.aspx?TabID=18
  13. http://www.yjc.ir/fa/news/4395539/احداث-دانشکده-پرستاری-ومامایی-و-کشاورزی-ومنابع-طبیعی-در-شهرستان-سقز
  14. «معرفی جاذبه‌های گردشگری شهرستان سقز». کردپرس، ۱۹ اسفند ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲ آبان ۱۳۹۴. 
  15. http://www.sharnews.com/12301/نیان-شاه-محمدی-در-اردوی-تیم-ملی/
  16. http://www.sharnews.com/2306/مه‌لاکه‌ریم-زاری/
  17. http://www.varzesh3.com/news/1265825/یوسف-قادریان-برنز-گرفت
  18. http://www.varzesh3.com/news/1239505/قادریان-صاحب-مدال-طلا-شد
  19. http://www3.irna.ir/fa/News/81684012/
  20. http://www.tasnimnews.com/Home/Single/458833مدیرکل راه و شهرسازی کردستان: تکمیل فاز اول فرودگاه سقز ۴۵۰ میلیارد ریال اعتبار نیاز دارد

منابع[ویرایش]

  • آرشیو سازمان میراث فرهنگی سنندج.
  • آرشیو ادارهٔ میراث فرهنگی سقز.
  • دوماهنامهٔ فرهنگی – اجتماعی – خبری شورای شهر سقز: راگه، شمارهٔ ۲
  • فصل‌نامهٔ «معماری و ساختمان»، شمارهٔ ۹، بهار ۱۳۸۵
  • تحقیق دانشجویی با موضوع «مرمّت بنای مسجد دومناره»، محقّق: پ. جهانگیرپور، ش. ترکیبی، دانشگاه آزاد سنندج، دانشکدهٔ معماری.
  • مونوگرافی سقز، تألیف عبدالله کاوه، چاپ ۱۳۶۴

پیوند به بیرون[ویرایش]

  1. وب‌گاه فرمانداری سقز
  2. وب‌گاه شهرداری سقز
  3. وب‌گاه کُردکَلهُر (برداشت آزاد، با ذکر منبع)
  4. مختصات و ارتفاع