خلیفه کیخسرو امامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

قبر خلیفه کیخسرو امامی

نگاره‌ای از قبر منسوب به خلیفه کیخسرو امامی (به‌احتمال بسیار زیاد) یا قبر پسرش یعنی خلیفه هومر امامی (به‌احتمال بسیار کم) در نزدیکی و مابین دو روستای کلور و کانی‌سالار از توابع بخش کلاشی شهرستان جوانرود در استان کرمانشاه. در آخرین نقطه مرزی ایران و عراق و در کنار دو رود لیله و سیروان.
نگاره‌ای از قبر منسوب به خلیفه کیخسرو امامی (به‌احتمال بسیار زیاد) یا قبر پسرش یعنی خلیفه هومر امامی (به‌احتمال بسیار کم) در نزدیکی و مابین دو روستای کلور و کانی‌سالار از توابع بخش کلاشی شهرستان جوانرود در استان کرمانشاه. در آخرین نقطه مرزی ایران و عراق و در کنار دو رود لیله و سیروان.
نگاره‌ای از قبر منسوب به خلیفه کیخسرو امامی (به‌احتمال بسیار زیاد) یا قبر پسرش یعنی خلیفه هومر امامی (به‌احتمال بسیار کم) در نزدیکی و مابین دو روستای کلور و کانی‌سالار از توابع بخش کلاشی شهرستان جوانرود در استان کرمانشاه. در آخرین نقطه مرزی ایران و عراق و در کنار دو رود لیله و سیروان.

خلیفه کیخسرو امامی شاعری و عارف کرد از طایفهٔ امامی از ایل جاف بوده‌است که به گویش کردی هورامی شعر سروده‌است. او که هم‌دوران با مولوی کرد زیسته‌است و با او دوست بوده و به مشاعره نامه به نامه با او پرداخته است. خلیفه کیخسرو سه سال پس از درگذشت مولوی کرد، در سال ۱۳۰۳ هجری قمری برابر با ۱۸۸۵ میلادی و ۱۲۶۵ شمسی در مناطق گرمسیری طایفه امامی با افتادن در رود لیله و سیروان درگذشته است.

زندگی[ویرایش]

خلیفه کیخسرو امامی شاعری کرد از طایفه امامی است که تاریخ تولد او به درستی معلوم نیست، از سوی شیخ عبدالرحمان طالبانی، پدر شاعر کرد شیخ رضا طالبانی، طریقت خود را فراگرفته است و در مناطق گرمسیری طایفه امامی می‌زیسته است.

خلیفه کیخسرو از اهالی طایفه امامی و مولوی کرد از اهالی طایفه تاوگوزی بوده‌اند و این دو طایفه هر دو در اطراف رودهای لیله، سیروان و زمکان زیسته‌اند، خلیفه و مولوی نیز با هم دوست، فامیل و همسایه بوده‌اند و آن‌ها در یک دوران زیسته‌اند و نیز با هم از طریق فرستادن نامه مشاعره داشته‌اند.

شعر زیر که در دههٔ ۱۹۶۰ از سوی ملاسعید زمناکویی در روزنامهٔ «ژین» کاکهٔ فلاح به چاپ رسیده‌است، پاسخی از سوی مولوی کرد بر نامه‌ای از خلیفه کیخسرو امامی می‌باشد:

خاڵۆی سەردەفتەر، نازک خەیاڵات دیباچەی کتاو، ساحیب کەماڵات
سەواد نامەی سورمەسات یاوا دڵ وە مێڵ مەی وە دیدە ساوا
بیناییم وە چەم باز ئاوەردەوە مەردەبیم دیسان ئیحیام کەردەوە
تەن زەلیل، دڵ دیل، بەدەن عەلیلەن چەمەڕای ڕاگەی ڕای ئیزرائیلەن
ڕا تاریک و دوور، مەنزڵ خار و سەنگ بێ تۆشە و چرا بێ ڕەفیق دڵتەنگ
مەر وە بۆی نەفەس خاڵۆی گیانیوە یا بە سۆز پیر «تاڵەبانی» وە
بویەروون وەرنە ڕای گوزەر تەنگەن قافڵەم تا قام قیامەت لەنگەن

خلیفه کیخسرو نیز در نامه‌ای جواب نامه‌ای که مولوی نوشته‌است را می‌دهد. این ارسال آخرین نامه از سوی خلیفه کیخسرو به سال ۱۳۰۰ هجری قمری برمی‌گردد، که در آن زمان مولوی درگذشته و این آخرین نامه‌ای است که بین این دو ردوبدل شده‌است. خلیفه کیخسرو در این نامه است که سه سال پیش از درگذشت خود واژهٔ «غرقاب» را به تاریخ وفات خود به حروف ابجد ذکر می‌کند و واژهٔ «غرقاب» به ابجد برابر ۱۳۰۳ است، یعنی خلیفه کیخسرو سه سال پس از مرگ مولوی در ۱۳۰۳ هجری قمری درگذشته‌است.

خاڵۆکەی گیان...! خاڵۆکەی گیانی! نازک خووی خەیاڵ خاڵۆکەی گیانی!
بێ ڕەیب و ڕیا دور جە نەفسانی یسەوی ئەنفاس بەحری مەعانی
شوورای سینە ساف گەنجینەی ئەبیات جەواھیرفرۆش بەخشنەی نەجات
سەر مەست بادەی ڕۆی «یَوْمُ‌الاست» دور جە واتەی نەفس پەلیدی سەرمەست
پەی نێکی ھوشیار پەی بەدی خامۆش مەی نۆش! مەی فرۆش! دەرون پڕ خرۆش
سەر حەڵقەی جەرگەی تاعەت گوزاران ئوستاد سەرمەشق دەرون ئەوگاران
نامەی پڕ سەفات وە لام کیاستەن سەد شوکر اللە ئاواتم واستەن
ماشەڵڵا جە بەزم نەزم ئەبیاتت جە سۆز نامەی پڕ فتووحاتت
دووریت دیارەن مەدۆ ئازارم خاڵۆ! وەگیانت جە گیان بێزارم
تەماشای باڵای شۆخ شیرینت سکەی سەفابەخش شەیب نورینت
دیگ دەروونم ئاوردەن وە جۆش گا مات، گا مەجزوب، گا جۆش، گا خرۆش
گا فەوت، گا فانی، گا سۆز، گا نەجات ھام نە خۆف و بیم حەیات و مەمات
«لێڵە» وەھەر حاڵ، «سیروان» نادا پەی ھاوار وە ماڵم وەی وە یانەی وەی
من نە گەردەلوول گێجی «وڵوەر»دا دوو دەست حەسرەت مدوو وە سەردا
ھام نە کەف و کوڵ قەڵوەزەی «سیروان» تووتیای فەرقم بەحر بێ سامان
ئاخم پەی فەردت داخم پەی دەردت ئاھم پەی حەسرەت ھەناسەی سەردت
بە سەندن نی یەن تا وێم وە دڵتەڕ جوانیت جە نۆ بسانوو وە زەڕ
وە جەستەم ھاوار دەسەڵات چێشەن؟ مەبۆ ببەرۆش پەرواش جە کێشەن؟
سەد ڕەحمەت لە ڕۆح ساف بێ عەیبت وە باقی ئەوساف نە پەردەی غەیبت
چ وەسوەسەی خۆف ئیمان وێشەن بەو دڵە قایم دەروێشەن
«کەیخەسرەو» «غەرقاب» عیسیان وێشەن نە گەرداب گێج بێ حەد ئەندێشەن

در مورد چگونگی فوت خلیفه کیخسرو، روزی او اینگونه می‌خواهد که از رود لیله رد شود و از آن بگذرد، چندی از چوب‌های پل شکسته و او نیز به داخل رود لیله و سیروان می‌افتد. مردم طایفه‌های امامی، تاوگوزی و نورولی چند روز به دنبال او می‌گردند، پس از چند روز که دیگر جسد خلیفه را پیدا نمی‌کنند، یکی از اقوام مولوی که از این رویداد باخبر می‌شود، می‌گوید: «من می‌دانم که جسد خلیفه کجا است!»، مردم نیز همراه او می‌روند و جسد خلیفه کیخسرو را در گرداب «ولوه‌ر» در رود سیروان پیدا می‌کنند. پس از چندی وقتی از آن فامیل مولوی می‌پرسند که چگونه پس برده که جسد خلیفه در چه جایی است، او جواب می‌دهد: «سه سال پیش در چنین روزی خلیفه خود در نامه‌ای بر مولوی نوشته بود:»

«لێڵە» وەھەر حاڵ، «سیروان» نادا پەی ھاوار وە ماڵم وەی وە یانەی وەی
من نە گەردەلوول گێجی «وڵوەر»دا دوو دەست حەسرەت مدوو وە سەردا

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • رسالهٔ عشق له مه‌وله‌ویناسیدا، سۆران سنه‌ای (سوران کردستانی)، انتشارات صلاح‌الدین ایوبی (مرکز انتشارات فرهنگ و ادب کردی). سال چاپ: ۱۹۹۹.
  • دیوانی مه‌وله‌وی تاوگۆزی (مولوی کرد)، له لایه‌ن محه‌ممه‌د ئه‌مین ئه‌رده‌لانی کراوه به سۆرانی (کردی مرکزی)، پێداچوونه‌وه و ده‌ستکاری: گۆڕان عه‌بباس (گوران عباس). انتشارات احسان، تهران، چاپ اول، ۲۰۰۹.