خلیفه کیخسرو امامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

قبر خلیفه کیخسرو امامی

نگاره‌ای از قبر منسوب به خلیفه کیخسرو امامی (به‌احتمال بسیار زیاد) یا قبر پسرش یعنی خلیفه هومر امامی (به‌احتمال بسیار کم) در نزدیکی و مابین دو روستای کلور و کانی‌سالار از توابع بخش کلاشی شهرستان جوانرود در استان کرمانشاه. در آخرین نقطه مرزی ایران و عراق و در کنار دو رود لیله و سیروان.
نگاره‌ای از قبر منسوب به خلیفه کیخسرو امامی (به‌احتمال بسیار زیاد) یا قبر پسرش یعنی خلیفه هومر امامی (به‌احتمال بسیار کم) در نزدیکی و مابین دو روستای کلور و کانی‌سالار از توابع بخش کلاشی شهرستان جوانرود در استان کرمانشاه. در آخرین نقطه مرزی ایران و عراق و در کنار دو رود لیله و سیروان.
نگاره‌ای از قبر منسوب به خلیفه کیخسرو امامی (به‌احتمال بسیار زیاد) یا قبر پسرش یعنی خلیفه هومر امامی (به‌احتمال بسیار کم) در نزدیکی و مابین دو روستای کلور و کانی‌سالار از توابع بخش کلاشی شهرستان جوانرود در استان کرمانشاه. در آخرین نقطه مرزی ایران و عراق و در کنار دو رود لیله و سیروان.

خلیفه کیخسرو امامی شاعری و عارف کرد از طایفهٔ امامی از ایل جاف بوده‌است که به گویش کردی هورامی شعر سروده‌است. او که هم‌دوران با مولوی کرد زیسته‌است و با او دوست بوده و به مشاعره نامه به نامه با او پرداخته است. خلیفه کیخسرو سه سال پس از درگذشت مولوی کرد، در سال ۱۳۰۳ هجری قمری برابر با ۱۸۸۵ میلادی و ۱۲۶۵ شمسی در مناطق گرمسیری طایفه امامی با افتادن در رود لیله و سیروان درگذشته است.

زندگی[ویرایش]

خلیفه کیخسرو امامی شاعری کرد از طایفه امامی است که تاریخ تولد او به درستی معلوم نیست، از سوی شیخ عبدالرحمان طالبانی، پدر شاعر کرد شیخ رضا طالبانی، طریقت خود را فراگرفته است و در مناطق گرمسیری طایفه امامی می‌زیسته است.

خلیفه کیخسرو از اهالی طایفه امامی و مولوی کرد از اهالی طایفه تاوگوزی بوده‌اند و این دو طایفه هر دو در اطراف رودهای لیله، سیروان و زمکان زیسته‌اند، خلیفه و مولوی نیز با هم دوست، فامیل و همسایه بوده‌اند و آن‌ها در یک دوران زیسته‌اند و نیز با هم از طریق فرستادن نامه مشاعره داشته‌اند.

شعر زیر که در دههٔ ۱۹۶۰ از سوی ملاسعید زمناکویی در روزنامهٔ «ژین» کاکهٔ فلاح به چاپ رسیده‌است، پاسخی از سوی مولوی کرد بر نامه‌ای از خلیفه کیخسرو امامی می‌باشد:

خاڵۆی سەردەفتەر، نازک خەیاڵاتدیباچەی کتاو، ساحیب کەماڵات
سەواد نامەی سورمەسات یاوادڵ وە مێڵ مەی وە دیدە ساوا
بیناییم وە چەم باز ئاوەردەوەمەردەبیم دیسان ئیحیام کەردەوە
تەن زەلیل، دڵ دیل، بەدەن عەلیلەنچەمەڕای ڕاگەی ڕای ئیزرائیلەن
ڕا تاریک و دوور، مەنزڵ خار و سەنگبێ تۆشە و چرا بێ ڕەفیق دڵتەنگ
مەر وە بۆی نەفەس خاڵۆی گیانیوەیا بە سۆز پیر «تاڵەبانی» وە
بویەروون وەرنە ڕای گوزەر تەنگەنقافڵەم تا قام قیامەت لەنگەن

خلیفه کیخسرو نیز در نامه‌ای جواب نامه‌ای که مولوی نوشته‌است را می‌دهد. این ارسال آخرین نامه از سوی خلیفه کیخسرو به سال ۱۳۰۰ هجری قمری برمی‌گردد، که در آن زمان مولوی درگذشته و این آخرین نامه‌ای است که بین این دو ردوبدل شده‌است. خلیفه کیخسرو در این نامه است که سه سال پیش از درگذشت خود واژهٔ «غرقاب» را به تاریخ وفات خود به حروف ابجد ذکر می‌کند و واژهٔ «غرقاب» به ابجد برابر ۱۳۰۳ است، یعنی خلیفه کیخسرو سه سال پس از مرگ مولوی در ۱۳۰۳ هجری قمری درگذشته‌است.

خاڵۆکەی گیان...! خاڵۆکەی گیانی!نازک خووی خەیاڵ خاڵۆکەی گیانی!
بێ ڕەیب و ڕیا دور جە نەفسانییسەوی ئەنفاس بەحری مەعانی
شوورای سینە ساف گەنجینەی ئەبیاتجەواھیرفرۆش بەخشنەی نەجات
سەر مەست بادەی ڕۆی «یَوْمُ‌الاست»دور جە واتەی نەفس پەلیدی سەرمەست
پەی نێکی ھوشیار پەی بەدی خامۆشمەی نۆش! مەی فرۆش! دەرون پڕ خرۆش
سەر حەڵقەی جەرگەی تاعەت گوزارانئوستاد سەرمەشق دەرون ئەوگاران
نامەی پڕ سەفات وە لام کیاستەنسەد شوکر اللە ئاواتم واستەن
ماشەڵڵا جە بەزم نەزم ئەبیاتتجە سۆز نامەی پڕ فتووحاتت
دووریت دیارەن مەدۆ ئازارمخاڵۆ! وەگیانت جە گیان بێزارم
تەماشای باڵای شۆخ شیرینتسکەی سەفابەخش شەیب نورینت
دیگ دەروونم ئاوردەن وە جۆشگا مات، گا مەجزوب، گا جۆش، گا خرۆش
گا فەوت، گا فانی، گا سۆز، گا نەجاتھام نە خۆف و بیم حەیات و مەمات
«لێڵە» وەھەر حاڵ، «سیروان» نادا پەیھاوار وە ماڵم وەی وە یانەی وەی
من نە گەردەلوول گێجی «وڵوەر»دادوو دەست حەسرەت مدوو وە سەردا
ھام نە کەف و کوڵ قەڵوەزەی «سیروان»تووتیای فەرقم بەحر بێ سامان
ئاخم پەی فەردت داخم پەی دەردتئاھم پەی حەسرەت ھەناسەی سەردت
بە سەندن نی یەن تا وێم وە دڵتەڕجوانیت جە نۆ بسانوو وە زەڕ
وە جەستەم ھاوار دەسەڵات چێشەن؟مەبۆ ببەرۆش پەرواش جە کێشەن؟
سەد ڕەحمەت لە ڕۆح ساف بێ عەیبتوە باقی ئەوساف نە پەردەی غەیبت
چ وەسوەسەی خۆف ئیمان وێشەنبەو دڵە قایم دەروێشەن
«کەیخەسرەو» «غەرقاب» عیسیان وێشەننە گەرداب گێج بێ حەد ئەندێشەن

در مورد چگونگی فوت خلیفه کیخسرو، روزی او اینگونه می‌خواهد که از رود لیله رد شود و از آن بگذرد، چندی از چوب‌های پل شکسته و او نیز به داخل رود لیله و سیروان می‌افتد. مردم طایفه‌های امامی، تاوگوزی و نورولی چند روز به دنبال او می‌گردند، پس از چند روز که دیگر جسد خلیفه را پیدا نمی‌کنند، یکی از اقوام مولوی که از این رویداد باخبر می‌شود، می‌گوید: «من می‌دانم که جسد خلیفه کجا است!»، مردم نیز همراه او می‌روند و جسد خلیفه کیخسرو را در گرداب «ولوه‌ر» در رود سیروان پیدا می‌کنند. پس از چندی وقتی از آن فامیل مولوی می‌پرسند که چگونه پس برده که جسد خلیفه در چه جایی است، او جواب می‌دهد: «سه سال پیش در چنین روزی خلیفه خود در نامه‌ای بر مولوی نوشته بود:»

«لێڵە» وەھەر حاڵ، «سیروان» نادا پەیھاوار وە ماڵم وەی وە یانەی وەی
من نە گەردەلوول گێجی «وڵوەر»دادوو دەست حەسرەت مدوو وە سەردا

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • رسالهٔ عشق له مه‌وله‌ویناسیدا، سۆران سنه‌ای (سوران کردستانی)، انتشارات صلاح‌الدین ایوبی (مرکز انتشارات فرهنگ و ادب کردی). سال چاپ: ۱۹۹۹.

  • دیوانی مه‌وله‌وی تاوگۆزی (مولوی کرد)، له لایه‌ن محه‌ممه‌د ئه‌مین ئه‌رده‌لانی کراوه به سۆرانی (کردی مرکزی)، پێداچوونه‌وه و ده‌ستکاری: گۆڕان عه‌بباس (گوران عباس). انتشارات احسان، تهران، چاپ اول، ۲۰۰۹.