ملا پریشان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ملا ابولقاسم
زادروز قرن هشتم هجری
دلفان یا دینور
درگذشت قرن نهم هجری
محل زندگی دلفان
ملیت ایرانی از قوم لک
پیشه شاعر
لقب ملاپریشان
مکتب حروفیه
آثار پریشان نامه

ملاپریشان لرستانی[۱][۲] (به لکی: ملا پەرێشان )شاعر لک زبان[۱][۳] سده چهارده و پانزده میلادی است[۴] (مصادف با نیم دوم قرن هشتم هجری[۱]) که در دلفان یا دینور زندگی می‌کرده است. اشعار وی به زبان لکی[۳][۵] تا حدودی شبیه اشعار شاعران یارسان دارد. او یکی از مشاهیر استان لرستان در حوزه ادب عرفانی محسوب می‌شود.[۶] اشعار وی به لکی دارای وزن هجایی هستند. سید خلیل عالی‌نژاد و گروه مستور از جمله کسانی هستند که اشعار وی را در موسیقی خود به کار برده‌اند. دیوان او در سال ۱۹۱۶ برای اولین بار در کرمانشاه چاپ شده است.[۷]

تبار قومی[ویرایش]

پاره‌ای از محققان موطن او را دینور و او را کرد دانسته‌اند. برخی دیگر او را از طایفه لک ، قیاسوند و اهل دلفان به شمار آورده‌اند، و بر لک بودن او معتقد هستند . ملاپریشان اشعار خود را به زبان لکی سروده است.[۲]

زندگی[ویرایش]

غضنفری امرایی محل تولد ملا پریشان را به سبب زبان اشعار وی دلفان می‌داند. وی برای سخن خود این سند را می‌آورد؛ که ملا پریشان در شعری بدین مضمون خود را اهل لرستان معرفی می‌کند. همچنین وی زبان اشعار ملا پریشان را لکی اهالی سلسله و دلفان می‌داند.[۸] در دیوان شعر نورعلی بن علی مردان بیرانوند، نام ملا پریشان با پسوند حسنوند ذکر شده است.[۹]

ژە ئەڵڤار کۆێ حەق پیدا مەیو یا من فی‌الجبال، خزائنهُ

برخی نیز من جمله زیباجویی ملا پریشان را اهل دینور می‌دانند. اسفندیار غضنفری امرایی گردآورنده دیوان ملا پریشان بر طبق این شعر وی را هم دوره شیخ رجب بُرسی می‌داند؛ و می‌گوید با توجه به معاصر بودند وی با شیخ رجب بررسی استنباط می‌شود وی در قرن هفتم یا هشتم می‌زیسته است. ملا پریشان یکی از شاعران متعصب نهضت حروفیه است. عقاید حروفیه در اشعارش نمایان است.

ڤە ئەو گِشت قورصی، شیخ رجب برسی لە وەحدت حەرفی، ئەو لە مِن پرسی
پەنجا ساڵ طەریق خدمتم گوذاشت غیر ژە یەک رشته، جربزه نداشت
و ترسە سِلمێ و سِلمە تِرسێ یەسە ماهیت شیخ رجب برسی

عقاید[ویرایش]

اشعار ملاپریشان در دیوان وی، مشهور به پریشان نامه گرد آمده‌اند.[۲] اشعار او نشان می‌دهد که او شیعه جعفری بوده و در جای‌جای دیوان خود بر ولایت علی تأکید نموده‌است.[۲] وی همچنین اشعاری در سوگ شهیدان کربلا دارد. از اشعار او می‌توان دریافت که او پیرو مذهب حروفیه نیز بوده که در زمان حیات او در لرستان رواج داشته است.[۲] ملاپریشان ظاهراً با تصوف رایج در زمان خود میانه‌ای نداشت و در برخی اشعار خود صوفیه را به باد نقد گرفته است. از این رو برخلاف نظر پاره‌ای از محققان که او را از صوفیان برشمرده‌اند، نمی‌توان او را صوفی به معنای معمول به حساب آورد.[۲]

او با مفاهیم عرفانی، کلامی و فلسفی آشنایی داشت. کاربرد اصطلاحاتی چون حدوث و قدم، قدم زمانی و قدم ذاتی، قوس صعود و قوس نزولی، احاطه و محاط و … در اشعار وی نشان از دانش او در این زمینه‌ها دارد.[۲] دیوان او نشان می‌دهد که او بر زبان عربی احاطه کامل داشته‌است. به علاوه اشارات او به منطق الطیر عطار و مثنوی مولوی و نیز سرودن قطعه‌ای بر سیاق «ساقی‌نامه» دیوان حافظ حکایت از آشنایی و انس او با این کتاب‌ها دارد.[۲]

نمونه شعر[ویرایش]

نمونه شعر ساقی نامه :

ساقی باووەڕێ جامێ پەێ مەستی سوودم نسێە، زیانم هەستی
ساقی پڕ بکه جام یەک مەنی بەڵکەم بگزەرم ژە ما و مەنی
فەدات بام ساقی تەر زووانم کە من دەردەدارم دەووای گیانم کە
ژەئەوو بادەێ بێ غەش خەم خانەێ دێرین شێر مەرد ئەفکەن تەڵخ لەب شیرین
بدەر تا یەکجا پاک ژە گونا بۆم مەستی باوەروون "فنا فی الله" بۆم

نمونه شعری دیگر :

خودا من بەندەێ ناچیزو فەزیل
معنی :خدایا من بنده ناچیز و پرهیزکار
گونام کەسیرەن، تاعەتم قەلیل
که گناهانم زیاد و طاعاتم اندک است
چەنیم عەداڵەت مەکەر ئەێ کەریم
معنی :ای که آنقدر عدالتگر و بخشنده هستی
ببەخشەم وەلوتف بە فەزلی عەمیم
با لطف و بخشش فراوان مرا ببخش
حەکیمێ عەلیم کەس شەڕ نەزان کەس
معنی :دانایی عالم و پوشاننده بدی های دیگران
عەلیمی عەزیم، زاتی وێتەن بەس
دانشمندی بزرگ هستی ذاتی که داری و بس
لاڵاێ ڤە ئەڵحا من بکەر قەبووڵ
معنی :التماس من را با دعاهایم قبول فرما
یاحەق و ئسمەت فاتمەێ بەتووڵ
یا حق به عصمت فاطمه(ص) بتول

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ علی فتح‌اللهی و علی سپهوند. «خوانش عرفانی». مجله تخصصی نور. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ عبدالمحمد روحبخشان. «پریشان لُر». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ علی نوری و احسان حیدری جمشیدی. «بررسی شعر عاشورایی فارسی در لرستان». مجله تخصصی نور. 
  4. ایسنا: ملا پریشان کسیت؟
  5. بۆره‌که‌ای-سه‌فی زداه, سدیق. مێژووی وێژهٔ کوردی. ده‌زگای ئاراس، هه‌ولێر، ٢٠٠٨. 
  6. ایرج کاظمی دلفانی. «عرفان در قلمرو مشاهیر ادب لر». مجله تخصصی نور، اردیبهشت ۱۳۷۳. 
  7. "Mela Perîşan (1356-1431)". Kulturname-Ensîklopedya. 
  8. عرفان در قلمرو مشاهیر لر،کیهان فرهنگی
  9. دیوان شعر،سازمان اسناد کشور