ملا پریشان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ملا ابولقاسم
زادروز قرن هشتم هجری
دلفان یا دینور
درگذشت قرن نهم هجری
محل زندگی دلفان
ملیت ایرانی از قوم لک
پیشه شاعر
لقب پریشان لُر و ملاپریشان لرستانی
مکتب حروفیه
آثار پریشان نامه

ملاپریشان لرستانی[۱] یا پریشان لُر[۲] شاعر لک زبان[۳][۱] سده چهارده و پانزده میلادی است[۴] (مصادف با نیم دوم قرن هشتم هجری[۱]) که در دلفان و یا دینور زندگی می‌کرده است. اشعار وی به زبان لکی[۵][۳] تا حدودی شبیه اشعار شاعران یارسان دارد. او یکی از مشاهیر لر در حوزه ادب عرفانی محسوب می‌شود.[۶] اشعار وی به لکی دارای وزن هجایی هستند. سید خلیل عالی‌نژاد و گروه مستور از جمله کسانی هستند که اشعار وی را در موسیقی خود به کار برده‌اند. دیوان او در سال ۱۹۱۶ برای اولین بار در کرمانشاه چاپ شده است.[۷]

تبار قومی[ویرایش]

پاره‌ای از محققان موطن او را دینور و او را کرد دانسته‌اند. برخی دیگر او را از طایفه لر قیاسوند و اهل دلفان به شمار آورده‌اند، و بر لُر بودن او پای‌فشرده‌اند. ملاپریشان اشعار خود را به زبان لری و گویش لکی (ونه زبان کردی) سروده است.[۲]

زندگی[ویرایش]

غضنفری امرایی محل تولد ملا پریشان را به سبب زبان اشعار وی دلفان می‌داند. وی برای سخن خود این سند را می‌آورد؛ که ملا پریشان در شعری بدین مضمون خود را لر و یا اهل لرستان معرفی می‌کند. همچنین وی گویش ملا پریشان گویش لکی اهالی سلسله و دلفان می‌داند.[۸]در دیوان شعر نورعلی بن علی مردان بیرانوند، نام ملا پریشان با پسوند حسنوند ذکر شده است.[۹]

ژ الوار کوه حق پیدا میو یا من فی‌الجبال، خزائنهُ

برخی نیز من جمله زیباجویی ملا پریشان را اهل دینور می‌دانند. اسفندیار غضنفری امرایی گردآورنده دیوان ملا پریشان بر طبق این شعر وی را هم دوره شیخ رجب بُرسی می‌داند؛ و می‌گوید با توجه به معاصر بودند وی با شیخ رجب بررسی استنباط می‌شود وی در قرن هفتم و یا هشتم می‌زیسته است. ملا پریشان یکی از شاعران متعصب نهضت حروفیه است. عقاید حروفیه در اشعارش نمایان است.

وَ اَو گِشت قُرصی، شیخ رجب برسی لَه وحدت حرفی، اَو لَه مِن پرسی
پنجاه سال طریق خدمتم گذاشت غیر ژَ یَک رشته، جربزه نداشت
و ترسَ سِلمی و سِلمَ تِرسِی یَسَه ماهیت شیخ رجب برسی

عقاید[ویرایش]

اشعار ملاپریشان در دیوان وی، مشهور به پریشان نامه گرد آمده‌اند.[۲] اشعار او نشان می‌دهد که او شیعه جعفری بوده و در جای‌جای دیوان خود بر ولایت علی تأکید نموده‌است.[۲] وی همچنین اشعاری در سوگ شهیدان کربلا دارد. از اشعار او می‌توان دریافت که او پیرو مذهب حروفیه نیز بوده که در زمان حیات او در لرستان رواج داشته است.[۲] ملاپریشان ظاهراً با تصوف رایج در زمان خود میانه‌ای نداشت و در برخی اشعار خود صوفیه را به باد نقد گرفته است. از این رو برخلاف نظر پاره‌ای از محققان که او را از صوفیان برشمرده‌اند، نمی‌توان او را صوفی به معنای معمول به حساب آورد.[۲]

او با مفاهیم عرفانی، کلامی و فلسفی آشنایی داشت. کاربرد اصطلاحاتی چون حدوث و قدم، قدم زمانی و قدم ذاتی، قوس صعود و قوس نزولی، احاطه و محاط و … در اشعار وی نشان از دانش او در این زمینه‌ها دارد.[۲] دیوان او نشان می‌دهد که او بر زبان عربی احاطه کامل داشته‌است. به علاوه اشارات او به منطق الطیر عطار و مثنوی مولوی و نیز سرودن قطعه‌ای بر سیاق «ساقی‌نامه» دیوان حافظ حکایت از آشنایی و انس او با این کتاب‌ها دارد.[۲]

نمونه شعر[ویرایش]

با رسم‌الخط لکی[ویرایش]

سآقی بآؤأرئ جآمێ پئ مأستی سۈدم نسییإ، زیآنم هأستی

با رسم‌الخط فارسی[ویرایش]

ساقی باوره، جامی پی مستی سودِم نیسیه؛ زیاِنم هستی
ساقی پُر بکه جام یک منی بلکه بگذرم ژ ما و منی
فدات بام ساقی تر زوانم که من درددارم ساقی، دوای گیانم که
ژو بادی بی غش خم خانهٔ دیرین شیرمرد افکن تلخ لب شیرین
بدر تا یکجا پاک ژه گناه بوم مستی باورون فنا فی الله بوم

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ علی فتح‌اللهی و علی سپهوند. «خوانش عرفانی». مجله تخصصی نور. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ عبدالمحمد روحبخشان. «پریشان لُر». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ علی نوری و احسان حیدری جمشیدی. «بررسی شعر عاشورایی فارسی در لرستان». مجله تخصصی نور. 
  4. ایسنا: ملا پریشان کسیت؟
  5. بۆره‌که‌ای-سه‌فی زداه, سدیق. مێژووی وێژهٔ کوردی. ده‌زگای ئاراس، هه‌ولێر، ٢٠٠٨. 
  6. ایرج کاظمی دلفانی. «عرفان در قلمرو مشاهیر ادب لر». مجله تخصصی نور، اردیبهشت ۱۳۷۳. 
  7. "Mela Perîşan (1356-1431)". Kulturname-Ensîklopedya. 
  8. عرفان در قلمرو مشاهیر لر،کیهان فرهنگی
  9. دیوان شعر،سازمان اسناد کشور