سید ابوالقاسم خویی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید ابوالقاسم خویی
Ayatollah Khoi-1.jpg
شناسنامه
نام کامل سید ابوالقاسم موسوی خویی
لقب آیت‌الله العظمی
تاریخ تولد ۱۲۷۸
زادگاه خوی  ایران
محل تحصیل خوی، نجف
محل زندگی نجف
محل مرگ ۱۳۷۱ کوفه،  عراق
مدفن حرم علی بن ابی‌طالب
اطلاعات علمی
استادان سید علی قاضی طباطبایی
مرتضی طالقانی
میرزای نائینی
فتح‌الله شریعت اصفهانی
مهدی مازندرانی
آقا ضیاءالدین عراقی
محمدحسین غروی اصفهانی
فهرست کامل اساتید
شاگردان سید علی سیستانی
محمدتقی بهجت
ناصر مکارم شیرازی
محمد صادقی تهرانی
میرزا جواد تبریزی
حسین وحید خراسانی
سید عزالدین حسینی زنجانی
سید علی محمد دستغیب
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
سید محمدصادق روحانی
سید مجتبی شیرازی
موسی صدر
سید محمدباقر صدر
سید جعفر شهیدی
فهرست کامل شاگردان
تالیفات نفحات الاعجاز
البیان فی تفسیر القرآن
معجم رجال الحدیث
اجود التقریرات
تکملة منهاج الصالحین
مبانی تکملة منهاج الصالحین
فهرست کامل آثار
وبگاه رسمی http://www.alkhoei.net

سید ابوالقاسم خویی (زادهٔ ۲۸ آبان ۱۲۷۸ در خوی - درگذشتهٔ ۱۷ مرداد ۱۳۷۱ در کوفه) فقیه، مرجع تقلید شیعه، مفسر قرآن، و محقق علم رجال بود. او از تأثیرگذارترین و پُرمقلدترین مراجع شیعه در نیمهٔ دوم قرن بیستم به شمار می‌رود.[۱] از جمله آثار او می‌توان به نفحات الاعجاز و البیان فی تفسیر القرآن در زمینهٔ علوم قرآنی و معجم رجال الحدیث در زمینهٔ رجال اشاره کرد. از شاگردان در قید حیات او می‌توان سید علی سیستانی و حسین وحید خراسانی را نام برد.

پس از مرگ سید محسن حکیم در سال ۱۹۷۰ او مرجعیت بیشتر شیعیان جهان را دارا شد و با پول خمسی که به او پرداخت می‌شد، حوزه‌های علمیهٔ فراوانی تاسیس کرد و کمک‌های بشردوستانهٔ بسیاری را به مردم خاورمیانه و جنوب آسیا فرستاد. او در جنگ ایران و عراق بی‌طرف ماند و به کمک به مردم غیرنظامی هر دو طرف پرداخت.[۱]

او فعالانه به آزادی سید روح‌الله خمینی از زندان پس از حمله به مدرسهٔ فیضیه کمک کرد. او مخالف روابط صمیمانهٔ روحانیون با دولت بود و روابط دیپلماتیکی با حکومت پهلوی داشت تا بتواند آن‌ها را موعظه کند. اگرچه او در ابتدا با تعطیل‌کردن کلاس‌های خود در نجف، همبستگی خود را با انقلابیون ایران نشان داد، پذیرفتن دیدار با فرح پهلوی روابط او را با انقلابیون تیره کرد. خویی با انتقاد شدید هواداران خمینی روبرو بود، از این جهت که او برداشت خمینی از ولایت مطلقه فقیه را رد می‌کرد. او ولایت فقیه را محدود به ولایت بر یتیم، مسکین، و سفیهان می‌دانست. او در تلگرامی به خمینی، با خطاب قراردادن او با عنوان «حجت‌الاسلام»، تعبیر او را از ولایت فقیه به چالش کشید. پس از این روابط آن دو به سردی گرائیده ولی به دشمنی آشکار تبدیل نشد.[۱]

روابط خویی با دولت وقت عراق نیز تیره بود و در اوایل دههٔ ۸۰ میلادی، اموال او مصادره و شاگردان او دستگیر، شکنجه، و کشته می‌شدند. در جریان حمله عراق به کویت، او شیعیان را از خریداری کالاهایی که از کویت آورده شده بودند منع کرد. در خیزش شعبانیه شیعیان، او حمایت خود را از مجلس اعلای اسلامی عراق اعلام کرد که در قبال آن صدام حسین او را تا آخر عمرش در حبس خانگی نگه داشت.[۱]

علی‌رغم فعالیت‌های سیاسی، خویی بیشتر با تحقیقات مذهبی‌اش و شاگردانی که تربیت کرد شناخته می‌شود.[۱]

تحصیل[ویرایش]

علوم مقدماتی را تا ۱۳ سالگی در زادگاهش خوی آموخت. در سال ۱۳۳۰ به نجف رفت و در درس خارج اصول فتح‌الله شریعت اصفهانی،[۲] مهدی مازندرانی، آقا ضیاءالدین عراقی، محمدحسین غروی اصفهانی، محمدحسین نائینی حضور یافت. کلام، تفسیر و فن مناظره را از محمدجواد بلاغی نجفی فراگرفت. او به خاطر علاقه‌اش به یادگیری حکمت و فلسفه در درس سید حسین بادکوبه‌ای حاضر شد.

ریاضیات، حساب استدلالی، هندسه فضائی و مسطحه و جبر را نزد سید ابوالقاسم خوانساری آموخت.[۳]

آثار[ویرایش]

  • نفحات الاعجاز[۴]
  • البیان فی تفسیر القرآن
  • معجم رجال الحدیث[۵]
  • اجود التقریرات[۶]
  • تکملة منهاج الصالحین
  • مبانی تکملة منهاج الصالحین
  • رساله در خلافت
  • قصیده در مدح امیرالمؤمنین (ع)[۷]
  • رساله در لباس مشکوک
  • المسائل المنتخبة
  • تعلیقه بر عروة الوثقی
  • تعلیقه بر المسائل الفقهیة
  • تهذیب و تتمیم منهاج الصالحین
  • المسائل و الردود
  • مستحدثات المسائل
  • توضیح المسائل
  • منتخب توضیح المسائل
  • منتخب الرسائل
  • تلخیص المنتخب
  • تعلیقه المنهج لاحکام الحج
  • مناسک حج
  • منیة المسائل
  • ازالة المحادة عن ملک المنافع المتضادة[۸]
  • اضائة القلوب بتحقیق المغرب و الغروب
  • انارة العقول فی انتصاف المهر بموت احد الزوجین قبل الدخول
  • فقه القرآن علی المذاهب الخمس
  • قاعدة التجاوز
  • فهرست جامع الشتات میرزای قمی
  • تقریرات درس فقه مرحوم میرزای نائینی
  • تقریرات درس فقه مرحوم محقق اصفهانی
  • حاشیه بر وسیلة النجاة
  • حاشیه بر مکاسب شیخ انصاری
  • تعارض الاستصحابین
  • تقریرات درس اصول مرحوم محقق اصفهانی[۹]

شاگردان[ویرایش]

خدمات اجتماعی[ویرایش]

احداث کتابخانه، مدرسه، مسجد، حسینیه، خوابگاه، درمانگاه، بیمارستان، مؤسسه خیریه و دارالایتام، از خدمات او می‌باشد.

کشور موسسات
۱ ایران
  • مؤسسه خیریه حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی[۱۰]
  • بیمارستان خیریه حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی
  • درمانگاه خیریه امام موسی بن جعفر (ع) وابسته به مؤسسه خیریه حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی
  • سرای سالمندان حضرت آیت‌الله العظمی خویی (ره)، خوی
  • مدینة العلم، قم[۱۱]
  • کتابخانه آیت‌الله خویی، قم[۱۲]
  • مدرسه و کتابخانه آیت‌الله خویی، مشهد
  • دارالعلم، اصفهان
  • مجتمع امام زمان (ع)، اصفهان
۲ آمریکا
  • مرکز الامام الخوئی الاسلامی، نیویورک[۱۳]
  • مسجد و مرکز اسلامی، لوس آنجلس
  • مسجد و مرکز اسلامی، دیترویت
۳ انگلستان
  • مرکز الامام الخویی، لندن[۱۴]
  • مرکز الامام الخوئی، سوانزی[۱۵][۱۶]
  • موسسه امام الخویی، بریطانیا[۱۷]
۴ فرانسه مرکز اسلامی[۱۸]
۵ هند المجمع الثقافی الخیری، بمبئی[۱۹][۲۰]
۶ پاکستان
  • مکتبه الثقافة و النشر «انتشاراتی»، کراچی[۲۱]
  • جامعة الکوثر للدراسات الدینیة والعلوم الإنسانیة - اسلام‌آباد
۷ لبنان مبرة الامام الخوئی، بیروت[۲۲][۲۳]
۸ مالزی مکتبة الثقافه و النشر، کوآلالامپور
۹ عراق
  • مکتبة الامام الخوئی، نجف[۲۴]
  • مدرسه دارالعلم، نجف[۲۵]
۱۰ تایلند
  • مؤسسة دارالعلم، بانکوک[۲۶]
  • مدرسه دینی، بانکوک[۲۷]
  • مرکز دارالزهرا، یتانولغ[۲۸]
۱۱ کانادا موسسه امام الخویی، مونترال[۲۹]
۱۲ بنگلادش مدرسه دینی، داکا

از نگاه دیگران[ویرایش]

آیت الله العظمی سید ابوالقاسم خویی

سید علی خامنه‌ای:

عمر طولانی و پربرکت این مرد بزرگ که نزدیک به یک قرن امتداد یافت، سرشار از آزمایش‌های الهی و نشانگر سعی و تلاش یک انسان مؤمن و پرهیزگار است. ایشان در بسیاری از علوم اسلامی رایج در حوزه‌های علمیه از اساتید مسلم و کم‌نظیر به حساب می‌آمد. فقیهی بزرگ و اصولی‌ای عمیق و مفسری نوآور و رجالی‌ای صاحب مکتب و متکلمی زبر دست بود.[۳۰]

محمدجواد مغنیه:

او آفتابی است که اشعه‌های روشنگر آن در هر زمان و به هر نقطه‌ای پرتو افکنی می‌کند. او استاد من و استاد بزرگان علم و دانشمندان نجف می‌باشد. او همانند محوری است که علوم اسلامی به دور او می‌چرخد. او کسی است که حوزه نجف مرهون زحمات و فعالیت‌های علمی وی می‌باشد.[۳۱]

مناظره‌ها[ویرایش]

او علاوه بر تدریس علوم اسلامی، در فن مناظره با مخالفان و دانشمندان سایر ادیان نیز خبره بود. در مناظره، شیوه سقراط را در پیش می‌گرفت و ابتدا، تظاهر به قبول گفتار طرف مقابل می‌کرد، آن‌گاه مانند یک شاگرد که در مقام دانش‌طلبی و استفاده از استاد دانشمند خود است، اشکالات و مطالبی را به عنوان سؤالات علمی، با مهارت خاصی پیش می‌کشید و موجب می‌شد که طرفِ مناظره حقایقی را به زبان آورد که ناخواسته، گفتار قبلی‌اش را نقض کند. بدین گونه او را در تناقض‌گویی و بن‌بست قرار می‌داد و راه فراری برای وی باقی نمی‌گذارد، جز این که ناگزیر به جهل و اشتباه خود اعتراف کند.[۳۱]

برخی نظرات[ویرایش]

  • او نظریهٔ ولایت مطلقه فقیه متعلق به سید روح‌الله خمینی را یک «بدعت عاری از هرگونه پشتوانه در قوانین و حکمت شیعی» می‌دانست.[۳۲][۳۳][۳۴]
  • قراءات سبع فاقد سند معتبر به پیامبر اسلام می‌باشد.
  • هیچ کاهش و افزایشی در قرآن رخ نداده‌است.
  • تنها یک آیه از قرآن (آیهٔ نجوی) نسخ شده‌است.[۳۵]
  • اختلاف افق، تأثیری در ثبوت هلال ندارد. اگر ماه در هر جای دنیا دیده شود، گرچه در نقاط دیگر ماه قابل رؤیت نباشد، اول ماه یا عید فطر ثابت می‌گردد.

اقدامات سیاستی[نیازمند منبع][ویرایش]

  • فتوای تاریخی در مبارزه با کمونیسم
  • حکم به حرمت شرکت در حزب توده
  • مبارزه با نفوذ صهیونیسم در ایران
  • استقامت در برابر فشارهای رژیم صدام
  • حمایت از قیام شیعیان عراق

وفات[ویرایش]

او در روز شنبه، ۸ صفر ۱۴۱۳ ـ ۱۷ مرداد ۱۳۷۱، به علت بیماری قلبی در سن ۹۴ سالگی، در کوفه درگذشت و در مسجد الخضراء صحن حرم علی بن ابیطالب دفن شد.

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ Wiley, Joyce N. and Elvire Corboz. “Khoʾi, Abol-Qāsem al-”. In The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics.. Oxford Islamic Studies Online, 2014. 
  2. معروف به شیخ الشریعة.
  3. مجله‌حوزه، ش ۳۰، مصاحبه با آیت‌الله حسینی همدانی.
  4. در اثبات جاودانگی قرآن.
  5. این کتاب یکی از کم نظیرترین کتاب‌های رجالی شیعه می‌باشد که دربردارنده شرح حال ۱۵۷۰۶ نفر از زنان و مردان راوی حدیث می‌باشد. این کتاب برای پنجمین بار، در سال ۱۴۱۳ ه. ق و در ۲۴ جلد منتشر شده‌است.
  6. این کتاب تقریرات درس اصول میرزای نائینی است که آیت‌الله خویی آن را در ۳۱ سالگی نوشته‌است.
  7. وی آن را در ۹۰۰ بیت در وصف علی (ع) سروده‌است و سید مهدی موسوی خراسانی، آن را در سه جلد شرح کرده‌است.
  8. این رساله در سال ۱۳۵۱ ه. ق به امر میرزا علی آقا شیرازی نوشته شده‌است.
  9. معجم رجال الحدیث، ج ۲۳، ص ۲۴؛ یادنامه آیت‌الله خویی، ص۷۸.
  10. خوی
  11. قم
  12. قم
  13. آمریکا
  14. این مؤسسه که در شمال غربی لندن قرار دارد، قبلاً کلیسا بود و شامل: مرکز اسلامی، مدرسه امام صادق (ع) (ویژه پسران)، مدرسه الزهرا (ویژه دختران)، سالن‌های غذاخوری، سالن اجتماعات، کتابخانه عمومی، کتابفروشی و مرکز تبلیغات می‌باشد.
    مجله «النور» از سوی این مرکز، هر ماه به دو زبان عربی و انگلیسی منتشر می‌شود که در گسترش معارف شیعی در میان مسلمانان اروپا نقش به سزایی دارد. این مرکز بر تمام مؤسسات او در جهان، نظارت دارد.
  15. یکی از شهرهای دانشگاهی جهان. این مرکز قبلاً کلیسا بود.
  16. موسسه در سوانزی
  17. لندن
  18. فرانسه
  19. یکی از بزرگ‌ترین مؤسسات فرهنگی جهان اسلام می‌باشد.
  20. بمبیی
  21. پاکستان
  22. این بنا جهت اسکان فرزندان آواره لبنان و فلسطینی ساخته شد و دارای شش بلوک جداگانه در شش طبقه، به همراه امکانات آموزشی و بهداشت می‌باشد.
  23. لبنان
  24. خدمات آیت‌الله خویی
  25. خدمات آیت‌الله خویی
  26. بانکوک
  27. بانکوک
  28. تایلد
  29. کندا
  30. به نقل از پیام تسلیت سید علی خامنه‌ای در رحلت او.
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ترجمه البیان، ص ۱۲.
  32. احیای تشیع. ولی نصر. ۲۰۰۶. ISBN 0-393-06211-2. ص۱۲۵ و ص۱۴۴
  33. اعراب شیعه: مسلمانان از یاد رفته. گراهام فولر. ۲۰۰۱. ISBN 0-312-23956-4. انتشارات پالگریو مک میلن.
  34. دانشنامه بریتانیکا. نسخه ۱۹۹۳. ص۶۹. ISBN 0-85229-585-5
  35. معرفت، محمدهادی. «پنج». در علوم قرآنی. موسسه انتشاراتی التمهید، ۱۳۷۸. 

منابع[ویرایش]