آیه ولایت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
آیه ولایت
Memorial stone Imam Reza.jpg
سنگ مقامی مربوط به یکی از قدمگاه‌های علی بن موسی الرضا که بر حاشیه آن، آیه ولایت حکاکی شده‌است
مشخصات قرآنی
نام آیهآیه ولایت
نام سورهمائده
شماره آیه۵۵
محل نزولمدینه
شأن نزولدارد
شماره جزء۶
شماره حزب۱۲
اختلاف درشأن نزول
اطلاعات دیگر
شماره کلمه۱۴
شماره حرف۸۲
حروف مقطعهندارد
متن آیه«إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ»
ترجمه آیهولی شما تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آورده‌اند همان کسانی که نماز برپا می‌دارند و زکات می‌دهند در حالی که در رکوع نمازند.

آیه ولایت، آیه ۵۵ سورهٔ مائده از قرآن، کتاب دینی مسلمانان است.

در پانزده تفسیر از قرآن (این تفاسیر:[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]) نویسندگان این تفسیرها بر این باورند که این آیه برای علی نازل شده و دلالت بر ولایت علی بلافصل بعد از محمد می‌کند.

متن عربی آیه و ترجمه[ویرایش]

  • ﴿إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ﴾(سورهٔ مائده-آیهٔ ۵۵)
  • ولی شما تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آورده‌اند همان کسانی که نماز برپا می‌دارند و زکات می‌دهند در حالی که در رکوع نمازند.

معانی[ویرایش]

اِنَّما در زبان عربی برای انحصار می‌آید و در فارسی مترادف کلمه فقط است.[۱۶][۱۷][۴][۱۲][۱۸]
ولی در آیه به معنی، سرپرستی و تصرف و رهبری مادی و معنوی است ولی در کتب لغوی قرن اول فقط به معنای سرپرست استعمال میشده و معنای دوست بعد ها افزوده شده است.[۱۶][۲][۴][۱۸]

شأن نزول[ویرایش]

تفاسیر سنی[ویرایش]

همچنین او با نقل روایتی دیگر از عبدالله بن سلام که در هنگام نزول این آیه به پیامبر می‌گوید: «ای رسول خدا، من دیدم که علی در حال رکوع نماز، انگشترش را به نیازمندی داد، پس ما او را ولی خود می‌دانیم» علت نزول این آیه را دادن انگشتری به فقیر توسط علی بن ابیطالب عنوان می‌دارد.[۲۰]

تفاسیر شیعی[ویرایش]

  • سید هاشم بحرانی از فقیهان و مفسران شیعه در کتابش تفسیر البرهان روایتی را به نقل از تفسیر عیاشی از ابوحمزه ثمالی از محمد باقر دربارهٔ شأن نزول این آیه بیان کرده‌است. در این روایت محمد باقر با نقل داستانی از محمد علت نزول این آیه را دادن انگشتری به شخص نیازمند توسط علی برمی‌شمرد. او در این باره می‌گوید: «پیامبر خدا در منزلش نشسته بود … که این آیه (إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ …) نازل شد. پیامبر منزل را به قصد مسجد ترک کرد. [در راه] شخص نیازمندی را دید و از او پرسید: آیا کسی چیزی به تو صدقه داده‌است؟ او پاسخ داد: بله، آن شخص که نماز می‌گزارد.و آن شخص علی بود.»[۲۱]
  • به نوشته ارزینا لالانی از منابع شیعی این‌طور برمی‌آید که باقر تأکید زیادی بر آیهٔ ولایت (آیه ۵۵ سورهٔ مائِده)[یادداشت ۱] داشته است. این آیه بسته به اینکه واو در شروع عبارتِ «وَ هُمْ رَاکِعُونَ» واو حالیه[یادداشت ۲] باشد یا واوِ عطف،[یادداشت ۳] به دو گونهٔ مختلف ترجمه می‌شود. در ترجمهٔ دوم، همهٔ مؤمنان شایستگی دارند «ولیّ» باشند ولی در ترجمهٔ اول، فقط کسانی ولی هستند که درحال رکوع زکات می‌دهند؛ که به‌اعتقاد باقر اشاره به علی بن ابی‌طالب دارد. طبری در مخالفت با قُمی، شیخ طوسی و طبرسی با نقل دو حدیث از محمد باقر این آیه را برخلاف موضعِ شیعه معنی می‌کند. لالانی این دو حدیث را که در اِسناد اشتراک دارند، از نظر برخی منتقدان مسئله‌دار توصیف می‌کند. به‌گونه‌ای که در منابع شیعه آمده است، به‌نظر محمد باقر، پیامبر اسلام از توضیح و تبیینِ آیهٔ فوق برای مردم اکراه داشته است؛ اما مردم همان‌طور که انتظار داشتند پیامبر احکامی چون نماز و زکات و حج را — که در آن قرآن به آن اشاره شده است — برای مردم تبیین کند، در این مورد هم انتظارِ توضیح داشتند. ولی پیامبر از بیمِ اینکه مبادا مردم مُرتَدّ شوند، زیر بارِ توضیح نرفت. به‌اعتقاد شیعه، در همین هنگام بود که آیهٔ ۶۷ سورهٔ مائده نازل شد: «ای پیامبر آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است [به مردم] برسان. اگر چنین نکنی، رسالتِ او را به‌جا نیاوردی؛ خدا تو را از مردم حفظ می‌کند...» به‌عقیدهٔ باقر، پیامبر در غدیرِ خُم این فرمانِ خداوند را به‌جا آورد. مفسرانِ اهل سنت مراد از «آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده» را در معنای کلی‌ترِ آن، به کلِ قرآن تعمیم می‌دهند. به‌اعتقاد باقر، چنانکه در منابع شیعی آمده است، در روز غدیر خم و بعد از انتصابِ علی بن ابی‌طالب به امامت بود که آیهٔ سوم سورهٔ مائده یعنی «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ...»[یادداشت ۴]

منابع[ویرایش]

  1. برگزیده تفسیر نمونه، ج۱، ص: ۵۲۸
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ التبیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص: ۵۵۹
  3. ترجمه المیزان، ج۶، ص: ۴ و ۵
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص: ۸۸
  5. تفسیر الکاشف، ج۳، ص: ۸۲
  6. ترجمه تفسیر طبری، ج۲، ص: ۴۱۱
  7. شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۱، ص: ۲۰۹
  8. تفسیر ابن عربی، ج۱، ص: ۱۸۰
  9. التحریر و التنویر، ج۵، ص: ۱۳۹
  10. تفسیر القرآن العظیم، ج۳، ص: ۱۲۶
  11. التفسیر القرآنی للقرآن، ج۳، ص: ۱۱۲۴
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، ج۴، ص: ۲۰۱
  13. جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص: ۱۸۴
  14. الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۲، ص: ۲۹۳
  15. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۱، ص: ۶۴۹
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ برگزیده تفسیر نمونه، ج۱، ص: ۵۲۶
  17. التبیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص: ۵۶۰
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۱، ص: ۶۴۸
  19. فخر الدین رازی|تفسیر کبیر، جلد ۱۲، صفحهٔ ۳۸۳
  20. فخر الدین رازی|تفسیر کبیر، جلد ۱۲، صفحهٔ ۳۸۳
  21. سید هاشم بحرانی|تفسیر البرهان، جلد ۲، صفحهٔ ۳۲۲


خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «یادداشت» وجود دارد، اما برچسب <references group="یادداشت"/> متناظر پیدا نشد. ().