عصر (سوره)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سورهٔ ۱۰۳ قرآن
عصر
Al-Asr.svg
دسته‌بندیمکی
اطلاعات آماری
شمارهٔ نزول۱۳
جزء۳۰
حزب‌۶۰
شمار آیه‌ها۳
شمار واژه‌ها۱۸
شمار حرف‌ها۹۵
متن سوره
متن سوره با خط عثمانی
تکاثر
همزه

سوره عصر یکی از سوره‌های قرآن کتاب مقدس دین اسلام است. بیشتر مفسرین بر این گمانند که این سوره در در شهر مکه نازل شده باشد اما بعضی مفسران بر نزول این سوره در مدینه در سال اول هجرت تأکید دارند.[۱][۲] این سوره دارای ۳ آیه است و از نظر تعداد آیات جزو سوره‌های کوتاه قرآن یا مفصلات قرار می‌گیرد[۳]. این سوره با قسم خداوند به عصر آغاز می‌شود، کلمه عصر به معنی زمان، بعد از ظهر، فشار، و… آمده‌است. در آیه بعد هشداری در زمینه خسران همه انسان‌ها داده می‌شود. اما در پایان کسانی که ایمان آورده‌اند، عمل صالح انجام می‌دهند و دیگران را به حق توصیه می‌کنند و به صبر فرامی‌خوانند را از خسران دیدگان مستثنی می‌کند. از دید مفسرین این سوره کلیه معارف قرآنی را به کوتاه‌ترین شکل ممکن خلاصه کرده است.

نزول[ویرایش]

این سوره در سال اول بعثت بعد از سوره انشراح نازل شده‌است. در بعضی منابع از نزول این سوره در سال اول هجرت نیز یاد شده است.[۱]


مبانی نام گذاری[ویرایش]

وجه تسمیه این سوره بخاطر وجود عبارت عصر در آیه اول و قسم خوردن خداوند به آن است. با توجه به مضمون دو آیه بعد انتظار می‌رود که منظور از کلمه عصر، دوران پیامبر اسلام و زمان طلوع اسلام باشد[۴].

محتوای سوره[ویرایش]

در این سوره سخن از زیانکار بودن همه انسان‌ها به میان می‌آید، و فقط یک گروه را که :

  • ایمان آورده اند
  • عمل صالح انجام می‌دهند
  • یکدیگر را به حق سفارش می‌کنند و
  • یکدیگر را به صبر توصیه می‌کنند را

را استثنا کرده و زیانکار نمی‌داند.سفارش یکدیگر به حق و صبر هر دو از اعمال صالح محسوب می‌شود، اما جداگانه ذکر شدن این دو عمل صالح اینطور معنا می‌دهد که طبق قران خداوند توجه بیشتری به این دو عمل صالح دارد.[۲] به بیان دیگر این سوره همراهی علم و عمل را موجب سعادت و نجات بشر می‌داند[۵].

فضیلت سوره[ویرایش]

مسلمانان صدر اسلام وقت خدا حافظی و جدا شدن از یکدیگر سوره عصر می‌خواندند[۶]

در حدیثی از امام جعفر صادق روایت شده: فی نوافله بعثه الله یوم القیامة مشرقا وجهه ضاحکا سنه قریرة عینه حتی یدخل الجنة

هرکس سوره «والعصر» را در نمازهای نافله بخواند خداوند او را در قیامت برمی‌انگیزد در حالی که صورتش نورانی، چهره اش خندان و چشمش (به نعمتهای الهی) روشن است، تا داخل بهشت شود.

— امام جعفر صادق

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان می‌نویسد:

این سوره تمامی معارف قرآنی و مقاصد مختلف آن را در کوتاه‌ترین بیان خلاصه کرده

— علامه طباطبایی

امام شافعی می‌گوید:" لو ما أنزل الله حجة علی خلقه إلا هذه السورة لکفتهم ".

اگر خداوند هیچ حجتی جز این سوره برای مخلوقاتش نازل نمی‌کرد، برای آنها کافی بود

— محمد بن ادریس شافعی

متن سوره با ترجمه فارسی[ویرایش]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ

به نام خداوند رحمتگر مهربان

وَ الْعَصْرِ (۱)

سوگند به عصرِ [غلبه حقّ بر باطل]،

إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ (۲)

که واقعاً انسان دستخوشِ زیان است.

إِلاَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَ تَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ (۳)

مگر کسانی که گرویده و کارهای شایسته کرده و همدیگر را به حقّ سفارش و به شکیبایی توصیه کرده‌اند.

در ادبیات[ویرایش]

این سوره در اشعار مولانا در دفتر سوم مثنوی معنوی بدین صورت ذکر شده‌است:

گفت لقمان صبر هم نیکو دمیستکه پناه و دافع هر جا غمیست
صبر را با حق قرین کرد ای فلانآخر والعصر را آگه بخوان
صد هزاران کیمیا حق آفریدکیمیایی همچو صبر آدم ندید

امید مجد سوره عصر را چنین منظوم کرده‌است[۷]:

سرآغاز گفتار نام خداستکه رحمتگر و مهربان خلق راست
قسم باد بر عصر کاین آدمیٰٰزیان‌ها رسانَد به خود هر دمی
به جز مؤمنان به پروردگارکه پیوسته نیکند و پرهیزکار
سفارش نمایند هم را مدامبه حق و شکیبایی و اهتمام

این سوره در اشعار کودکانه نیز معرفی شده است از جمله[۸]:

به عصر قسم خورد خداتو اين سوره ، بچه ها
مي کنه آدم زياناگه نباشه ايمان
کارهاي خوب که باشهخدا هم راضي مي شه
توکل کن بر خداهميشه و هر کجا
صبور باشيد تو کارهاباشيد يه ياد خدا

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «گنجور» رشیدالدین میبدی» کشف الاسرار و عدة الابرار» ۱۰۳- سورة العصر- مکیة» النوبة الثانیة». ganjoor.net. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۱.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «تفسیر المیزان - سوره عصر». پایگاه جامع قرآن کریم انهار. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۱.
  3. «نام های گروهی سوره های قرآن». hawzah.net. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۲.
  4. ربیع‌نتاج, ‌سید‌علی‌اکبر (1380-01-04). "مبانی نام گذاری سوره ها در قرآن". زبان و علوم قرآن. 5–6 (2): 21–50. Check date values in: |date= (help)
  5. وحدانی‌فر, ‌هادی (1396-05-01). "تحلیلی بر حدیث «ادعای شیعه‌گری به صرف محبت اهل بیت علیهم السلام»". معرفت. 236 (26): 105–115. Check date values in: |date= (help)
  6. قرائتی؛ محسن؛ تفسیر نور؛ ذیل سوره عصر.
  7. روزنامه همشهری، شماره2526، دوشنبه 4 اردیبهشت ماه 1394، صفحه 13
  8. «آموزش سوره مبارکه عصر برای کودکان». http://fa.alkawthartv.com شبکه الکوثر (به عربی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۶. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک)