واقعه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
الرحمن سورهٔ واقعه حدید
شمارهٔ کتابت: ۵۶
جزء : ۲۷
نزول
شمارهٔ نزول: ۴۶
محل نزول: مکه
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۹۶
تعداد کلمات: ۳۸۵
تعداد حروف: ۱۷۹۴

سوره واقعه سوره ۵۶ از قرآن است و ۹۶ آیه دارد. ابن ندیم سوره واقعه را چهل و چهارمین سوره‌ای است که بر پیامبر اسلام نازل شده‌است. همچنان که نام این سوره نشان می‌دهد، محتوای این سوره پیرامون قیامت و خصوصیات آن است. دلایل معاد، آغاز قیامت، تصویر انتقال از دنیا به آخرت، گروه‌بندی انسان‌ها در آن روز و پاداش و جزای هر گروه از موضوعات این سوره است. شناسة سوره این سوره در میان مفسران و دانشمندان علوم قرآن فقط با نام واقعه شناخته می‌شود. مناسبت این نام‌گذاری استفاده از واژۀ واقعه در آیۀ نخست سوره است. اتفاق تمام دانشمندان تفسیر و علوم قرآنی بر مکی بودن سوره است، برخی از آنان ادعا کرده‌اند که آیه هشتاد و دو در مدینه نازل شده است و برخی نیز آیه‌های 39، 40 و 81 و 82 را مدنی شمرده‌اند. به نقل از ابن‌مسعود نیز گفته شده که این آیات در غزوۀ تبوک نازل شده‌اند، اما همان گونه که علامه طباطبایی می‌گوید: به‌شهادت سیاق سوره، این ادعاها درست نیست . سورۀ واقعه در تمام روایات مسند در ردیف چهل و ششم بعد از سورۀ طه و قبل از سورۀ شعراء دانسته شده؛ اما در کتاب‌ فضائل القرآن، نامی از آن نیامده و در تاریخ یعقوبی و المبانی در آخر جدول قرار گرفته است. این سوره در ترتیب مصحف رسمی در جزء بیست و هفت قرآن، ردیف پنجاه و ششم، بعد از سورۀ الرحمن و قبل از سورۀ حدید قرارگرفته است و 96 آیه دارد. مقصود سوره

زدودن تصورهای نادرست دربارۀ تحقق رستاخیز و تشویق مردم به انجام‌دادن کارهایی که آنان را در زمرۀ مقربان و یا حداقل اصحاب یمین قرار دهد.

محتوای سوره سوره شامل دو بخش به ترتیب ذیل است: 1. آیات 1- 48: سرنوشت مقربان، اصحاب یمین و اصحاب شمال در این بخش ضمن اشاره به قطعی بودن وقوع قیامت و علایم آغاز آن، از تقسیم مردم در رستاخیز به سه گروه سخن می‌گوید. آن‌گاه نعمت‌های مقربان درگاه خدا و نعمت‌های اصحاب یمین و نقمت‌ها و سختی‌های اصحاب شمال در رستاخیز را بیان می‌کند. پس از بیان نقمت‌های گروه آخر، علت گرفتاری‌های ایشان بیان و از عاقبت تکذیب بیم داده می‌شود. هدف از بیان این سرنوشت¬ها تشویق مردم به انجام‌دادن کارهایی است که آنان را در زمرۀ مقربان و یا دست‌کم اصحاب یمین قرار دهد. 2. آیات 49- 96: درهم شکستن مقاومتِ تکذیب کنندگان رستاخیز و قرآن غرض اصلی در این بخش، تنزیه پروردگار متعال از ناتوانی در تحقق خواسته‌هایش است. در بخش دوم سوره، تلاش می‌شود مقاومت تکذیب¬گران را در مقابل رستاخیز و قرآن بشکند و مردم را از انکار آن برحذر دارد. ازاین‌رو خدای متعال پیامبر9 را مأمور می‌کند گفته‌های آن‌ها را دربارۀ امکان رستاخیز مردگان پاسخ دهد. سپس به تهدید آن‌ها می‌پردازد، و براهین وجدانی بر قدرت خویش را از راه بیان نقش‌هایش در زندگی دنیوی بشر اقامه می‌فرماید و از فرجام تکذیب رستاخیز و قرآن می¬ترساند . ارتباط سوره خدای تبارک و تعالی، از سورۀ اعراف، سیری تفصیلی از موضوعاتی را که پایه‌های شکل-گیری جامعۀ ایمانی است، بیان داشت و در این موارد تلاش شد به شبهه افکنی¬های مشرکان پاسخ داده شود. این پایه¬ها عبارت بودند از : اطاعت خالص خدا، درست بودن رسالت پیامبر9 و انتساب قطعی قرآن به خدای متعال، غفلت¬زدایی از مردم و تقویت صفت خشیت در آن¬ها، تشویق مردم به کامل‌کردن بندگی خدا و در نهایت توجه‌دادن به اهمیت قرآن و اقبال به آن در متحول کردن در سایۀ بندگی خدای بخشنده. در سورۀ واقعه علاوه بر مفاهیم گذشته، موضوع رستاخیز مطرح و با تقسیم‌بندی مردم به سه گروه در قیامت، دو مطلب را پی‌گیری می‌شود: الف) مؤمنان در اطاعت از پروردگار و عمل به دستورهای قرآن و رسول9 بر یک‌دیگر سبقت گیرند؛ ب) به پاسخ کسانی بپردازد که هنوز در موضوع قرآن و رستاخیز، به مخالفت می‌پردازند و آنان را با ترساندن عذاب‌های رستاخیز، آگاه سازد. فضیلت سوره در روایتی به نقل از ابن مسعود از پیامبر اکرم9 برای تلاوت سورۀ واقعه آثاری مانند گرفتارنشدن به فقر و نداری، بیان شده است ؛ اما از نظر آثار تربیتی سوره، سه روایت با اهمیت نقل شده است: رسول الله فرمود: «مَنْ قَرَءَ سُورَةَ الْواقِعَةَ کُتِبَ لَیْسَ مِنَ الغافِلینَ؛ کسی که سورة واقعه را بخواند، در زمرۀ غافلان نوشته نمی‌شود.» امام صادق فرمود: «مَنْ قَرَءَ فی کُلِّ لَیْلَةِ جُمْعَةٍ اَلْوَاقِعَةَ، اَحَبَّهُ اللهُ، وَ حَبَّبَهُ اِلَی النّاسِ اَجْمَعینَ، وَ لَمْ یَرَ فِی الدُّنْیا بُؤْسَاً اَبَداً، وَ لَا فَقْرَاً وَ لَا فَاقَةً وَ لَا آفَةً مِنْ آفاتِ الدُّنْیا وَ کَانَ مِنْ رُفَقاءِ امیرِالمؤمنین؛ کسی که در هر شب جمعه، سورۀ واقعه را بخواند، خدا او را دوست دارد و او را محبوب همه مردم می‌کند و در دنیا ناراحتی نمی‌بیند و فقر و فاقه و آفتی از آفات دنیا دامن‌گیرش نمی‌شود و از دوستان امیرمؤمنان علی7 خواهد بود.» در روایتی از پیامبر اکرم9 وارد شده است: «شَیَّبَتَنی هُود والْوَاقِعَة وَ الْمُرْسَلات وَ عَمَّ یَتَسَائَلُونَ؛ سوره‌های هود7 و واقعه و مرسلات و نبأ مرا پیر کردند». با توجه به محتویات و غرض سوره می‌توان به حکمت وجود چنین روایاتی دست یافت. یادآور می‌شود بخش دوم سوره، درصدد پاسخ‌گویی به کسانی است که دربارۀ زندگی دوباره و قرآن، هنوز شبهه داشتند. فضای حاکم بر سوره، یادآوری فرجام زندگی مردم در رستاخیز است که خود از مهم‌ترین عوامل غفلت‌زداست. از سوی دیگر، عمل به خواست خدا موجب جلب محبت مردم می‌شود؛ چنان‌که در سورۀ مریم، آیه 96 گذشت: «کسانی که ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند، خدای متعال مهرشان را به دل‌ها می‌اندازد». کسی را که خدا و مردم او را دوست بدارند و از او حمایت کنند و بدو و احترام بگذارند، بخش عمده‌ای از بدی‌ها، فقر و تنگ‌دستی‌ها و آفات دنیوی، که از تنهایی و به خودنهادگی انسان است، متوجه او نمی‌شود و چون در صفت محبوبیت میان خدا و خلق هم‌چون علی7 می‌شود، چنان‌که در تطبیق آیۀ 96 سورۀ مریم وارد شده است، از رفقای آن حضرت9 خواهد شد. به خوبی روشن است سبقت گرفتن و تقرب یاد شده در این سوره، ریاضتی سخت و طاقت فرساست؛ به‌خصوص برای کسی مثل پیامبر9، که بناست برتر از همۀ مردم و انبیا و مرسلین باشد. هم‌چنان‌که تربیت گروهی که اهل سبقت در اجرای اوامر الهی باشند، کاری دشوار است. بنابراین، دلیل این‌که پیامبر اکرم9 فرمود: «با این سوره پیر شدم»، محتوای سنگین این سوره و دیگر سوره‌های یاد شده است.

[۱] عبدالکریم بهجت پور، شناخت نامه تنریلی سوره های قرآن کریم

منابع[ویرایش]

  1. مکارم شیرازی, ناصر و جمعی از نویسندگان. تفسیر نمونه. ج. 9. دارالکتب الاسلامیه, 1374. ص 3-4سوره واقعه، مقدمه 

پیوند به بیرون[ویرایش]