قرض‌الحسنه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
اقتصاد اسلامی

مضاربهمزارعه
قرض‌الحسنهجعاله
سَلَف‌خریمساقات
هِبهجزیه
زکاتخمس
صدقهوقف
بیت‌المال
صکوکرِبا
بانکداری اسلامی

قرض الحسنه یکی دستورات متعالی دین مبین اسلام است که دقیقاً در مقابل ربا قرار داد. قرض از واژه عربی مقراض گرفته شده است که به معنی قیچی است. در اصلاح ، قرض الحسنه یعنی مقداری از مال خود را جدا کرده (قیچی کرده) و با احسان و روی خوش و بدون چشم داشت به دیگران دادن است. در قرض الحسنه هر گونه زیادی بر قرض موجب ربوی شدن آن می شود.

در قرآن کریم و احادیث پیامبر اسلام و ائمه طاهرین بر اهمیت و ضرورت آن تاکید بسیار شده است و در واقع یکی از اقدامات موثر در تعدیل اقتصادی و کمک به نیازمندان در جامعه اسلامی است.

قرض الحسنه نوعی قرض است که در آن بهره‌ای در کار نباشد. در تعریف دیگر عقدی است که به موجب آن بانک‌ها (به عنوان قرض‌دهنده) مبلغ معینی را طبق ضوابط مقرر در دستورالعمل ذی‌ربط به اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی (به عنوان قرض گیرنده) به قرض واگذار می‌کنند.

  • ساختار حقوقی: مبتنی بر رابطه داین و مدیون
  • ماهیت حقوقی: از عقود لازمه
  • کاربردها:
الف) تأمین وسایل و ابزار و سایر امکانات لازم برای ایجاد کار جهت کسانی که فاقد این گونه امکانات باشند.
ب) تأکید بر افزایش تولید با تأکید بر تولیدات کشاورزی، دامی و صنعتی.
ج) رفع احتیاجات ضروری.
  • محدوده زمانی: در مورد بند الف و ب مدت پنج سال و در خصوص بند ج سه سال.
  • کارمزد: در کلیه موارد حداکثر چهار درصد

در قرآن

عبارت قرض الحسنه در قرآن وارد شده‌است و در مورد قرض‌دادن به خداوند است که قرآن آن را در مورد صدقه به‌کار برده‌است و منظور از آن قرضی است که چند برابر خود نزد خدا ثواب دارد. اما معنای رایجی که اکنون در آن به‌کار برده‌می‌شود قرض بدون ربا است و در قرآن به‌کار نرفته‌است.

ساختارهای اجرایی قرض الحسنه

در حقیقت عملیات قرض الحسنه میان قرض دهنده و قرض گیرنده اتفاق می افتد. اما با گسترش جوامع انسانی و تخصصی تر شدن کارها ، برای اجرای قرض الحسنه نیز سازمانهایی تشکیل شده است. این سازمانها که به صندوق قرض الحسنه معرف هستند نقش واسطه گری میان قرض دهنده و قرض گیرنده را بر عهده دارد.

در ایران تاریخ مشخصی برای راه اندازی اولین صندوق قرض الحسنه بدست نیامده است. اما برآوردهایی از سابقه حدود 70 سال فعالیت صندوقهای قرض الحسنه در ایران حکایت دارد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران این سنت نبوی در ایران گسترش یافت به نحوی که حدود 5000 صندوق قرض الحسنه در کشور فعالیت دارند.

در کشورهای غربی تامین مالی خرد که در واقع همان وظایف صندوقهای قرض الحسنه است بر عهده بانکها کوچک می باشد.

در ایران نیز برخی بانکها به عملیات قرض الحسنه اشتغال دارند

جستارهای وابسته

منابع

  • عملیات بانکی داخلی ۲(دکتر هدایتی و ...)انتشارات مؤسسه بانکداری ایران ص۴۴۰
  • بروشور آشنایی با عقود اسلامی بانک ملت