جبر و مقابله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

الجبر و المقابله توسط ریاضی دان برجسته ایرانی، خوارزمی، نوشته شد. جبر و مقابله کتابی است درباره ریاضیات مقدماتی و شاید نخستین کتاب جبری باشد که به عربی نوشته شده است. دانش پژوهان بر سر اینکه چه مقدار از محتوای کتاب از منابع یونانی و هندی و عبری گرفته شده است اختلاف نظر دارند. معمولا در حل معادلات دو عمل معمول است، خوارزمی این دو را تنقیح و تدوین کرد و از این راه به وارد ساختن جبر به مرحله علمی کمک شایانی انجام داد.

رسالة فی البراهین علی مسائل الجبر و المقابله نام رساله‌ای است از عمر خیام که در تشریح جبر و مقابله خوارزمی نوشته شد. خیام در این رساله که به امام سید ابی طاهر، فقیه سرشناس عصر خود تقدیم می‌کند به موضوع معادلات درجه سه پرداخته، و رابطه میان ریاضیات و ویژگی انتزاعی هندسه اقلیدسی را نشان داده‌است. او کارهای خوارزمی را در باب معادلات درجه دوم تا اندازه‌ای پیش برد، بدین ترتیب که با استفاده از نقاط تقاطع قطع‌های مخروطی همه اصناف معادلات درجه سوم را که ریشه مثبت دارند، حل کرد. خیام که در آن زمان اعداد منفی را نمی‌شناخت، ریشه ۱۴ «صنف» معادله درجه سوم را که درجه آنها با تقسیم بر یا کاهش نمی‌یابد، به صورت هندسی نمایش داد.

منابع[ویرایش]

  • صهبای خرد: شرح احوال و آثار حکیم عمر خیام نیشابوری، نوشتهٔ: دکتر مهدی امین رضوی، ترجمه: دکتر مجدالدین کیوانی، تهران، نشر سخن، ۱۳۸۵، ص۴۹و۲۱۷.