دانش و فناوری در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
.

الگو:علم ایران در دوران گذشته مهد دانش بوده است. ایران قدیم در فهم کنونی طبیعت، ریاضیات، پزشکی و فلسفه مشارکت داشته است. ایرانیان مشارکت زیادی در جبر و شیمی داشته‌اند و توربین بادی و تقطیر الکل را برای اولین بار کشف کردند. هم اکنون دانشمندان ایرانی در حال احیای دوران طلایی علمی خود هستند.[نیازمند منبع]فرهنگستان علوم پزشکی ایران و فرهنگستان علوم ایران در این زمینه نقش بسزایی دارند.

ایران از جمله کشورهایی است که علاوه بر تحریم‌های بین‌المللی که در۳۰ سال گذشته تقریباً در همه زمینه‌های تحقیقاتی بر این کشور حاکم بوده است در زمینه سیستم آموزشی پیشرفت زیادی داشته است. جمعیت دانشگاهی ایران از صدهزار نفر در سال ۱۳۵۷ به دو میلیون نفر در سال ۱۳۸۵ رسیده است. هفتاد درصد از دانشجویان علوم و مهندسی در ایران زن هستند.[۱] بر اساس گزارش‌ها ایران سریعترین رشد علمی را در جهان داراست و پیشرفت‌های شایانی در فناوری هوافضا،فیزیک هسته‌ای،پزشکی و یاخته‌های بنیادی داشته است.

دانش در ایران قدیم[ویرایش]

دانش در ایران قدیم به دو دوره قبل از ظهور اسلام و بعد از اسلام طبقه بندی می شود.

فناوری[ویرایش]

قنات ریشه در قبل از دوران هخامنشی در ایران قدیم دارد. بزرگ ترین و قدیمی ترین قنات در شهر گناباد است که پس از ۲۷۰۰ سال هنوز آب کشاورزی و آشامیدنی ۴۰ هزار نفر را فراهم می‌کند.[۲]

ایرانیان احتمالاً اولین نوع باتری را که به پیل بغداد مشهور است در دوران ساسانیان یا اشکانیان اختراع کردند.[۳]

چرخ بادی در سال ۱۷۰۰ قبل از میلاد توسط بابلی‌ها اختراع شد و در قرن هفتم مهندسان ایرانی بر اساس آن، ماشین بادی پیشرفته تری ساختند به نام آسیاب بادی.[۴][۵]

ریاضیات[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: ریاضیات اسلامی

در قرن دوازدهم محمدبن موسی خوارزمی جدول لگاریتمی را به وجود آورد، جبر را توسعه داد و آن را در سیستم حساب ایرانی و هندی به کار گرفت. آثار او توسط یک مترجم ایتالیایی به نام Gerard of Cremona تحت عنوان De jebra et almucabola ترجمه شد. آثار خوارزمی تأثیر ژرفی بر ریاضیات غرب در قرون وسطی گذاشت.[۶]

پزشکی[ویرایش]

ترجمه کتاب قانون در طب از ابن سینا که پانصد سال قدمت دارد

اولین بیمارستانی که در آن دانش پژوهان علوم پزشکی تحت نظارت پزشک، به طور روشمندی بر روی بیماران کار می‌کردند در دانشگاه جندی شاپور بود. برخی متخصصین پا را از این هم فراتر نهاده و معتقدند کل اعتبار سیستم بیمارستانی را باید در ایران قدیم مشاهده کرد.[۷]

تراکاشت اعضای بدن حیوان در بدن انسان (به انگلیسی: xenotransplantation) ریشه در ایران دوران هخامنشی دارد.[۸]

Adolf Fonahn در کتاب خود Zur Quellenkunde der Persischen Medizin که در سال ۱۹۱۰ در لایپزیگ چاپ شده است نام کتاب‌های پزشکی که فقط به زبان فارسی نوشته شده است را بیش از ۴۰۰ عنوان می‌داند و نام آنها را ذکر می‌کند. این کتاب‌ها شامل کتاب‌های عربی که توسط ابن سینا نوشته شده است نمی‌شود.

نجوم[ویرایش]

یک اسطرلاب ایرانی قرن هجدهم
نوشتار(های) وابسته: ستاره‌شناسی در دوران اسلامی

در سال ۱۰۰۰ پس از میلاد ابوریحان بیرونی رساله‌ای نوشت که در آن به امکان گردش زمین به دور خورشید اشاره کرد.

در قرن دهم، ستاره‌شناس ایرانی عبدالرحمان صوفی اولین کسی بود که کهکشانی غیر از کهکشان راه شیری کشف کرد. وی برای اولین بار کهکشان اندرومدا (امرأة مسلسلة) را رصد کرد.[۹]

شیمی[ویرایش]

خواجه نصیر طوسی عقیده داشت ماده می‌تواند تغییر کند اما نمی‌تواند ناپدید شود. او نوشت: «ماده نمی‌تواند ناپدید شود اما می‌تواند شکل، حالت، ترکیبات، رنگ و مشخصات دیگر خود را عوض کند و به یک ترکیب یا عنصر دیگر تبدیل شود». پانصد سال بعد، میخاییل لومونسف (۱۷۱۱–۱۷۶۵) و لاوازیه (۱۷۴۳–۱۷۹۴) قانون پایستگی جرم را ایجاد کردند و همان ایده را پیاده‌سازی کردند.[۱۰]

جابر ابن حیان شیمیدان مشهور ایرانی رساله‌های مختلفی دارد که در آنها دوهزار موضوع را پوشش می‌دهد که این کتاب، «کتاب مقدس» شیمیدان‌های اروپایی قرن هجدهم (bible of European chemists) مخصوصاً لاوازیه نام گرفته بود. این آثار کاربردهای زیادی داشت از جمله تقطیر گل‌ها و گیاهان، طب درمانی، باروت و نوعی وسیله نظامی قدرتمند که قبل از این که بدست غربیان بیفتد در تملک مسلمانان بود. هم اکنون از او به عنوان بنیانگذار شیمی و همچنین مخترع بسیاری از فرایندها و تجهیزات شیمی که برخی از آنها تا امروز هم توسط شیمیدان‌ها استفاده می‌شود (مانند تقطیر) نام برده‌اند.[۹]

فیزیک[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: فیزیک در دوران طلایی اسلام

ابن هیثم به خاطر کتاب‌ها و آزمایش‌هایش درباره لنز و آینه و شکست نور و بازتاب نور، به پدر اپتیک ملقب شده است. وی مکان هندسی نقاطی روی دایره کروی را که نور از آنجا به ناظر بازتاب می‌شود بدست آورد. او از مطالعه روی شکست نور، توانست بفهمد که اتمسفر ضخامت خاصی دارد و شفق پدیده‌ای است که به وسیله شکست نور خورشید وقتی که زیر افق است ایجاد می‌گردد.[۱۱]

ابوریحان بیرونی اولین دانشمندی بود که رسماً اعلام کرد نور سرعت محدودی دارد قبل از این که گالیله آن را به صورت عملی اثبات کند.

کمال الدین فارسی (۱۲۶۷–۱۳۱۸) اولین اثبات ریاضی را برای پدیده رنگین کمان انجام داد و طبیعت نور را که نظریه این هیثم را شکل می‌داد تفسیر کرد. او همچنین معتقد بود که رنگین کمان حاصل دو بار شکست نور خورشید در درون قطره‌های باران است. او این کار به کمک آزمایشی که در آن از کره‌ای شفاف که از آب پر شده بود و یک دوربین تاریکخانه‌ای انجام داد.

دانش در ایران کنونی[ویرایش]

با در نظر گرفتن فرار مغزها در ایران و رابطه سیاسی ضعیف او با آمریکا و دیگر کشورها، جامعه دانشگاهی ایران همچنان بارور مانده است اگرچه تحریم‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها را برای خریدن تجهیزات یا فرستادن افراد به ایالات متحده برای دیدارهای علمی دچار مشکل کرده است.[۱۲] بارور ماندن دانش در ایران در ایران علی رغم تحریم‌ها و فرار مغرها به دلیل پتاسیل عمیق ایرانی‌ها در زمینه‌های علمی در جهان است که می‌توان آن را با آلمان یا ژاپن قیاس کرد. فرار مغرها ضربات جدیدی بر جامعه ایران وارد کرده زیرا اصولاً بهترین‌ها از کشور خارج می‌شوند. به عنوان مثال ایرانیان مقیم آمریکا، تحصیلکرده‌ترین گروه نژادی در کشور آمریکا محسوب می‌شوند.[۱۳]بر طبق اداره آمار آمریکا در سرشماری سال ۲۰۰۰، نزدیک به ۲۷٪ ایرانیان آمریکایی دارای مدرک کارشناسی ارشد به بالا بودند، که این میزان در میان گروه‌های مهاجر آمریکایی دارای رتبه نخست است؛ و بیش از ۵۶٪ ایرانیان مقیم آمریکا دارای مدرک کارشناسی می‌باشند، که در میان ۶۷ گروه مهاجر آمریکا دارای رتبه دوم است.[۱۴]

همه این‌ها نشان می‌دهد که جایگاه ایران کنونی با پتانسیل واقعی خود تفاوت عظمیمی دارد. به گفته میلانی، دانشکدهٔ علوم سیاسی دانشگاه استنفورد فرار مغزها در چند سال اخیر ۳۰۰ برابر جنگ ایران و عراق به اقتصاد ایران صدمه زده است. حتی می‌توان این ادعا را کرد که اگر فرار مغرها این قدر بالا نبود جایگاه ایران در بین کشورهای پیشرفته قرار داشت.فرارمغزها آنقدر بالاست که صندوق بین‌المللی پول در گزارش سال ۲۰۰۹ خود اعلام کرده‌است ایران به لحاظ مهاجرت نخبگان، در میان ۹۱ کشور در حال توسعه یا توسعه نیافته جهان، مقام نخست را داراست.[۱۵][۱۶] اما از طرفی نیز بر طبق گزارشی دیگر، تعداد دانشجویان ایرانی در مقاطع پیشرفته دانشگاهی در سالهای اخیر سیر نزولی داشته‌است.[۱۷]

بعد از انقلاب ۵۷ در ایران تلاش‌هایی توسط برخی از عالمان دینی اسلامی صورت گرفته است که علوم مدرن را اسلامی سازی کنند و برخی معتقدند همین امر باعث رشد روزافزون علم در ایران شده است.[۱۸] در حال حاضر ایران در پی آن است که در همه صحنه‌های علمی خودکفا شود.[۱۹][۲۰]

گرچه خیلی‌ها هم برعکس این مسئله می‌اندیشند زیرا بعد از انقلاب، حکومت ایران بسیاری از افراد تحصیل کرده را از کشور تبعید کرده است مانند رامین جهانبگلو، احسان یارشاطر، هاله اسفندیاری، کیان تاج‌بخش و شیرین عبادی.

بودجه[ویرایش]

بودجه علمی ایران در سال ۱۳۸۴ حدود ۹۰۰میلیون دلار تخمین زده شده است که در ۱۵ سال های اخیر هم تغیر چندانی نداشته است. در اوایل سال ۲۰۰۰ میلادی حدود ۰/۴ در صد تولید ناخالص داخلی ملی به توسعه علم اختصاص داده شده بود که ایران را از این نظر در رتبه بسیار پایین تر از کشور ها و جوامع صنعتی قرار دارد در حالی که متوسط جهانی ۱/۴ درصد است.

دید کلان[ویرایش]

علوم محاسباتی و نظری در اینجا بسیار توسعه یاقته است بطوریکه علی رغم مشکلات و تحریم ها دانشمدان ایران از بهره وری بالای بر خوردار بوده اند و در زمینه های مختلف علمی مانند داروشناسی و شیمی آلی تحقیقات زیادی انجام گرفته است. داشمندان زیست‌فیزیک ایران از دهه ۹۰ میلادی شهرت جهانی زیادی به دست آورده اند.

همکاری علمی[ویرایش]

ایران سالانه سمینار های متعددی در تریتب داده و از داشمندان معروفی از سراسر جهان دعوت می کند. از این سمینار ها می توان به فستیوال خوارزمی و زکریای رازی اشاره کرد. شخصیت های مطرح علمی که بعد از انقلاب از ایران دیدن کرده اند عبارتند از بوروس آلبرتس ،فرانک رولند ،کورت ووتریش ،استیون هاوکینگ و پیر-ژیل دو ژن

بخص خصوصی[ویرایش]

پارک‌های فناوری[ویرایش]

علوم پزشکی[ویرایش]

زیست‌فناوری[ویرایش]

فیزیک و مواد[ویرایش]

علوم رایانه و رباتیک[ویرایش]

نانوتکنولوژی[ویرایش]

هوافضا[ویرایش]

رشته هوافضا مدت زمانی است نه چندان زیاد در ایران ودانشگاه‌های ان آمده است که مندسان و پژ<هشگران زیادی از این رشته فارغ‌التحصیل شده‌اند صنعت هوافضا روبه رشد است وپیشرفت‌های زیادی داشته است

نجوم[ویرایش]

انرژی[ویرایش]

صنایع دفاع[ویرایش]

مشارکت ایرانیان در علم نوین[ویرایش]

رتبه‌های بین‌المللی[ویرایش]

ژورنال‌های ایرانی لیست شده در آی. اس. آی[ویرایش]

رشد دانش در ایران[ویرایش]

ایران (تا ۲۰۱۰) رتبه نخست رشد در علم و فناوری را داراست.[۲۱]

دستاورد دانشمندان ایرانی در سراسر جهان[ویرایش]

برجسته‌ترین نوآوری‌ها و یافته‌های دانشمندان ایرانی خارج از ایران از این قرارند:

پانویس[ویرایش]

  1. Masood, Ehsan (2 November 2006). "Islam and Science: An Islamist revolution". Nature 444: 22–25. doi:10.1038/444022a. Retrieved 21 October 2011. 
  2. Ward English, Paul (21 June 1968). "The Origin and Spread of Qanats in the Old World". Proceedings of the American Philosophical Society (JSTOR) 112 (3): pp 170–181. JSTOR 986162. 
  3. "Riddle of 'Baghdad's batteries'". BBC News. 27 February 2003. Retrieved 23 May 2010. 
  4. "Intute: Science, Engineering and Technology". Psigate.ac.uk. Retrieved 21 October 2011. 
  5. "Internet Archive Wayback Machine". Web.archive.org. 27 October 2009. Archived from the original on 2009-10-27. Retrieved 7 February 2012. 
  6. Hill, Donald. Islamic Science and Engineering. 1993. Edinburgh University Press. ISBN 0-7486-0455-3 p.222
  7. C. Elgood, A medical history of Persia, Cambridge Univ. Press. p. 173
  8. Transplantation Activities in Iran, Behrooz Broumand
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ Gemson, Claire (13 October 2007). "1,001 inventions mark Islam's role in science". The Scotsman (UK). 
  10. "9.2 A 13th-Century Darwin? – Tusi's Views on Evolution – Farid Alakbarov". Azer.com. Retrieved 21 October 2011. 
  11. On the page to which this comment is linked, the optical diagram on the Pakistani commemorative in blue, green, and black is hard to decipher because of the lack of contrast. http://ublib.buffalo.edu/libraries/asl/exhibits/stamps/em.html
  12. Nature. "Education and training put Iran ahead of richer states". Nature.com. Retrieved 21 October 2011. 
  13. رمز موفقیت ایرانیان در آمریکا. فرشته امین از دانشگاه پپرداین. ترجمه حمید شفیع پور. نشر هادیان. چاپ ۱۳۸۷. ص۱۹
  14. http://isg-mit.org/projects-storage/census/Factsheet.pdf
  15. «موج جدید مهاجرت نخبگان از دانشگاههای ایران»(فارسی)‎. راه سبز. بازبینی‌شده در ۸ اسفند ۱۳۸۸. 
  16. نجاتی، محمدحسین. تعابیر جدید رئیس سازمان ملی جوانان درباره یک پدیده اجتماعی؛ به جای فرار مغزها بگوییم هجرت فرهنگی. . تهران امروز، ش. شماره ۳۲۹ (۳۱ مرداد ۱۳۸۹): صفحه ۱۵.  مهرداد بذرپاش، رئیس سازمان ملی جوانان: «در برخی از محافل از فرار مغزها در میان قشر جوان صحبت می‌شود که این امر اشتباه است و باید به جای فرار مغزها واژه «هجرت فرهنگی علمی» را به کار ببریم. هجرت برای معرفی افتخارات کشور به دنیا و کسب تجربه‌های بسیار ارزشمند است و هم اکنون زمان تشکیل نهضت انتقال فرهنگ کشور فرا رسیده‌است، چرا که این امر مهجور مانده‌است. اگر بتوانیم فرهنگ مترقی کشور را به خوبی انتقال دهیم، نصف راه را به سلامت پیموده‌ایم.»
  17. http://isg-mit.org/projects-storage/IranianAcademia/ir-academia.pdf
  18. Maziar Bahari (22 May 2009). "Quarks and the Koran: Iran's Islamic Embrace of Science – The Daily Beast". Newsweek. Retrieved 21 October 2011. 
  19. "Science and Technology and the Future Development of Societies: International Workshop Proceedings". Nap.edu. 23 January 2001. Retrieved 21 October 2011. 
  20. "Science and Technology and the Future Development of Societies: International Workshop Proceedings". Nap.edu. 11 February 2007. Retrieved 21 October 2011. 
  21. ویکی‌پدیای انگلیسی

پیوند به بیرون[ویرایش]