زبان گرجی

گرجی
ქართული کارتولی
سخن‌گویان	گرجستان ایران اوکراین آذربایجان ترکیه روسیه اسرائیل ایالات متحده آمریکا
کل سخن‌گو	7000000 نفر
خانواده‌های زبانی	زبان‌های قفقازی زبان‌های کارتولی گرجی
رسم‌الخط	الفبای گرجی
وضعیت رسمی
زبان رسمی در	گرجستان
تنظیم کننده	مقررات رسمی
کدهای زبان
ISO 639-1	ka
ISO 639-2	geo B	kat T
ISO 639-3	kat

زبان گرجی (ქართული ენა, بصورت آوایی kʰɑrtʰuli ɛna) در شمار زبان‌های قفقازی و خانواده زبان‌های کارتولی یا قفقازی جنوبی است.این زبان که زبان مادری بیشتر گرجیان جهان بشمار میرود در کشور گرجستان مقام زبان رسمی را دارد.

مختصری درباره زبان گرجی

زبان گرجی در شمار زبان های «قفقازی» است و زبان های قفقازی به آن دسته از زبان ها گفته می شود که در منطقه ی قفقاز بین «دریای سیاه» و «دریای خزر» در محدوده ی جماهیر شوروی سابق بدان ارتباط یرقرار می شود . در حدود 30 تا 40 زبان در این منطقه جغرافیایی وجود دارد و همین تنوع زبانی در منطقه ای بدین کوچکی خود امر قابل ملاحظه ای است .

زبان های قفقازی را از دیدگاه طبقه بندی منطقه ای (تیپولوژی) می توان به سه دسته تقسیم کرد :

1: منطقه شمال غربی قفقاز که شامل زبان های آبخاز - آدیقی می شود.

2: منطقه شمال شرقی قفقاز که شامل زبان های ناخی - داغی می شود.

3: منطقه جنوب قفقاز که شامل زبان های «کارتولی» (گرجی) می شود.

به گروه زبان های کارتولی زبان های «ایبری» نیز گفته می شود که این واژه نام گرجستان (شرقی) در زبان یونانی بیزانس می باشد .

گروه کارتولی شامل زبانهای گرجی ، مگرلی ، لاز (چان) و سوان است . زبان گرجی به زبان ادبی و علمی از زبان های کارتولی اطلاق می شود و زبان شناخته شده رسمی کشور «جمهوری دموکراتیک گرجستان» می باشد . لهجه های زبان گرجی به دو گروه لهجه های شرقی وغربی تقسیم می شود که البته تفوت های عمده ای وجود ندارد .

خط گرجی

یکی از قدیمی ترین سیستم های نوشتاری جهان خط گرجی است . بر اساس روایات تاریخی که در کتاب باستانی «سرگذشت کارتیل» آمده است ، خط گرجی در دوره ی استقرار دولت گرجستان شرقی یا همان «ایبریا» حدود 400 سال قبل از میلاد مسیح اختراع شده است و گفته می شود که «پرنواز» اولین پادشاه کارتیل «گرجستان شرقی» الفبای گرجی را اختراع کرد . ولی با استناد به آثار مکتوب گرجی که در دسترس پژوهشگران قرار دارد ، تاریخ موثق نوشتار گرجی از قرن پنجم میلادی آغاز می گردد .

قدیمی ترین سنگ نبشته ی گرجی به وسیله ی «کوربو» باستان شناس ایتالیایی در «فلسطین» کشف شد و تاریخ کتابت آن در حدود سال 433 میلادی تعیین گردیده است . در سرزمین گرجستان قدیمی ترین اثر خطی سنگ نبشته ای است که بر دیوار کلیسای «بولنیسی» واقع در جنوب گرجستان وجود دارد و تاریخ کتابت آن به سال 492 میلادی تخمین زده شده است . باید در نظر داشت که اکتشافات اخیر در منطقه ی «کاختی» گرجستان شرقی اشیایی به دست آمده است که تقریبا از 100 سال پیش از میلاد مسیح و قرن اول میلادی است که بر روی آنها جملات کوتاهی به الفبای گرجی نوشته شده است . این مورد هنوز در حال بررسی دانشمندان گرجی و غیر گرجی است .

الفبای گرجی

الفبای گرجی نتیجه ی تطور الفبایی است که از «قرون وسطی» در گرجستان رایج بوده است . الفبای زبان گرجی دارای 33 حرف یا همان نویسه است و به صامت و مصوت یا همان همخوان و واکه تقسیم می شود . در زبان گرجی 5 مصوت (ა – ე – ი – ო – უ) و 28 صامت و جود دارد و از چپ به راست نوشته می شود .

حروف الفبا:

الفبا	یونیکد	نام	برابر فارسی	برابر لاتین	آوانگاری
ა	U+10D0	an	آ	A a	ɑ
ბ	U+10D1	ban	ب	B b	b
გ	U+10D2	gan	گ	G g	ɡ
დ	U+10D3	don	د	D d	d
ე	U+10D4	en	اِ	E e	ɛ
ვ	U+10D5	vin	و	V v	v
ზ	U+10D6	zen	ز	Z z	z
თ	U+10D7	tan	ت	T' t'	tʰ
ი	U+10D8	in	ای	I i	i
კ	U+10D9	k'an		K k	kʼ
ლ	U+10DA	las	ل	L l	l
მ	U+10DB	man	م	M m	m
ნ	U+10DC	nar	ن	N n	n
ო	U+10DD	on	اُ	O o	ɔ
პ	U+10DE	p'ar		P' p'	pʼ
ჟ	U+10DF	žan	ژ	Ž ž	ʒ
რ	U+10E0	rae	ر	R r	r
ს	U+10E1	san	س	S s	s
ტ	U+10E2	t'ar		T' t'	tʼ
უ	U+10E3	un	او	U u	u
ფ	U+10E4	par	پ	P' p'	pʰ
ქ	U+10E5	kan	ک	K' k'	kʰ
ღ	U+10E6	q'an	غ	{{Ḡ ḡ	ɣ
ყ	U+10E7	q'ar	ق	Q q	qʼ
შ	U+10E8	šin	ش	Š š	ʃ
ჩ	U+10E9	čin	چ	Č č	tʃ
ც	U+10EA	can	تس	C' c'	ts
ძ	U+10EB	jil	دز	J j	dz
წ	U+10EC	c'il		Ts' ts'	tsʼ
ჭ	U+10ED	č'ar		Č' č'	tʃʼ
ხ	U+10EE	xan	خ	X x	x
ჯ	U+10EF	ǰan	ج	J̌ ǰ	dʒ
ჰ	U+10F0	hae	ه	H h	h

همانگونه که در جدول مشاهده می شود . حروف الفبای گرجی به همان صورت که در واژه ها نوشته می شود تلفظ می شوند و این یکی از خصوصیاتی است که خواندن زبان گرجی را آسان ساخته است و به همین دلیل است که تنوعی از مصوت ها در این زبان وجود دارد . مثلا در زبان فارسی آوای «Z» به اشکال «ذ،ز،ض،ظ» ممکن است ، اما در زبان گرجی برای هر آوایی تنها یک نشانه ی آوایی با یک حرف الفبایی وجود دارد .

بسیاری از صامت ها و مصوت های زبان گرجی دارای برابر های فارسی هستند ، از همین رو ، از آوردن واژه های نمونه برای هر یک از حروف گرجی خودداری ورزیده وتنها به توضیح درباره حروفی چند از زبان گرجی بسنده می کنیم .

مصوت ها

برابر مصوت «ა» گرجی ، بین «آ» و «ا» می باشد . مثلا در واژه ی «آب» ، آوای «آ» کشیده و در واژه های «اسب» یا «است» آوای «ا» کوتاه است . اگر بخواهیم واژه هایی را که آوایی مابین «آ» و«ا» داشته باشد ، می توان به تلفظ «ا» در واژه ی آقا به همان صورتی که بدون تشدید و به صورت عدی ادا می شود اشاره نمود .

صامت ها

صامت «კ» برابر فارسی ندارد و در هنگام تلفظ آوای دمشی که در آوای «ک» وجود دارد ، از بین می رود . شاید در واژه ی «کک» ، «ک» اول تا حدودی از لحاظ تلفظ به آن شبیه باشد .

صامت «პ» به مانند «კ» دارای برابر فارسی نیست و در هنگام تلفظ صوت دمشی که در واج «پ» وجود دارد از بین می رود .

صامت «ტ» دارای برابر فارسی نیست و تلفظ این واج شکل بدون دمش واج «ت» است .

صامت «ღ» دارای برابر فارسی نیست ، اما در زبان عربی چنین آوایی وجود دارد تلفظ «غ» در واژه ی «باغ» هنگامی که بدون تکیه و فشار باشد با آن برابری می کند .

صامت «ც» برابر فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «ت» و «س» پدید می آید . این آوا را می تواندر تلفظ دو آوای «ط» و «س» در واژه ی «عطسه» یافت .

صامت «ძ» برابر فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «د» و «ز» پدید می آید .

صامت «ჭ» دارای برابر فارسی نیست . این آوا مانند صامت «چ» تلفظ می شود و تفاوت آن در این است که هنگام تلفظ این صوت آوای دمشی که در واج «چ» وجود دارد ، از بین می رود .

بقیه ی صامت ها و مصوت ها دارای فارسی می شوند و مطابق جدول ارائه شده تلفظ می شوند .

تعدای از آدرس های اینترنتی که خوانندگان را در تلفظ دقیق بعضی از عبارت های گرجی و الفبای گرجی در زیر آورده شده است .

http://members.tripod.com/ggdavid/georgia/language/anbani.htm

http://www.amniglot.com/writing/georgian.htm

http://members.tripod.com/ggdavid/georgia/language/gphrases.htm

http://en.wikipedia.org/wiki/georgian_language

http://webdisk.berkeley.edu/shorena/sakartvelo.html

نمونه زبانی

ماده یک اعلامیه جهانی حقوق بشر :

به زبان گرجی:

ყველა ადამიანი იბადება თავისუფალი და თანასწორი თავისი ღირსებითა და უფლებებით. მათ მინიჭებული აქვთ გონება და სინდისი და ერთმანეთის მიმართ უნდა იქცეოდნენ ძმობის სულისკვეთებით.

آوانگاری لاتین:

Qvela adamiani ibadeba t'avisup'ali da t'anascori tavisi ġirsebit'a da uplebebit'. Mat miničebuli ak'vt' goneba da sindisi da ert'manet'is mimart' unda ik'c'eodnen żmobis suliskvet'ebit'.

ترجمه به فارسی:

همه افراد بشر آزاد بدنیا می آیند و حیثیت و حقوقشان باهم برابر است.همهٔ‌شان اندیشه و وجدان دارند و باید در برابر یکدیگر با روح برادری رفتار کنند.

منابع

• مشارکت کنندگان ویکیپدیا زبان گرجی انگلیسی.بازیابی در تاریخ هفتم آوریل ۲۰۱۱
• گگوچادزه ، لیلا . «دستور زبان گرجی برای فارسی زبانان» . ترجمه فردین کمایی . رشت: دانشگاه گیلان، 1382 .

جستارهای وابسته

• داشکسن (فریدن)
• گرجی
• گرجستان
• گرجیان ایران
• خط گرجی
• مردم گرجی
• رقص گرجی
• قفقاز