سانسور در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در سال ۲۰۰۹ کشور ایران در ردهٔ ۱۷۲ جهان در فهرست آزادی مطبوعات سازمان گزارشگران بدون مرز قرارداشت. تنها سه کشور ترکمنستان، کره شمالی و اریتره در وضعیتی بدتر از وضعیت ایران قرار گرفته‌اند.[۱] آزادی رسانه ها در ایران در سال‌های اخیر به مراتب کمتر شده و از رتبه ۱۴۶ در سال ۲۰۰۵ به سطح کنونی نزول یافته است.[۲] موضوعاتی همچون مناسبات با آمریکا، برنامه هسته‌ای ایران، اسلام، مذهب و سنن و روحانیت در کشور ایران موضوعات ممنوعه محسوب می‌شوند.[۳] علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران ازجمله چهل و دو رهبر و مقام دولتی در جهان است که از سوی گزارشگران بدون مرز به عنوان دشمنان آزادی مطبوعات برگزیده شده‌اند.[۴]

مطبوعات[ویرایش]

سانسور مطبوعات درایران به صورت «حذف اخبار وگزارشات» وتوقیف نشریات صورت می‌گیرد

مطبوعات داخلی[ویرایش]

تاریخ سانسورمطبوعات درایران[ویرایش]

از همان ابتدای شکل گیری انتشارات دولتی، سانسور جزو جدای ناپذیر آن بوده است. آغاز سانسور دولتی در ایران همزمان است با سلطنت ناصر الدین شاه قاجار و انتشار اولین روزنامه دولتی ایران به نام روزنامه وقایع اتفاقیه. این روزنامه که به هدف اطلاع رسانی عامه در مورد مسائل داخلی و خارجی تاسیس شده بود از همان ابتدا تبدیل به تریبون رسمی دولت شد وبخصوص مقالات سیاسی ان به جای گزارش دقیق اتفاقات داخلی و خارجی بیشتر به مدیحه سرائی درباریان و شرح غلوآمیز اتفاقات دربار میپرداخت[۵]. همزمان با انتشار این روزنامه، روزنامه های فارسی زبان متعددی در خارج از ایران توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور به چاپ می رسید. از آن میان می توان به روزنامه قانون در لندن، روزنامه حبل‌المتین در کلکته، روزنامه ثریا در قاهره و روزنامه اختر در استانبول اشاره کرد. از آنجا که این روزنامه ها تحت قیومیت دولت نبودند انتقادات اجتماعی و سیاسی با آزادی بیان بیشتری درآنها به چاپ میرسید[۶]. توزیع گسترده این روزنامه ها در سراسرکشور و محتوای منتقدانه آنها وزیر انتشارات زمان محمدحسن خان صنیع‌الدوله را که بعد ها به اعتماد السلطنه ملقب شد بر آن داشت که به شاه تاسیس اداره سانسور راپیشنهاد کند.[۷]. در سال ۱۸۶۳، حدود ۲۸ سال پس ازچاپ اولین روزنامه ایران (کاغذ اخبار)، اولین اداره سانسورمطبوعات به دستور ناصر الدین شاه تأسیس شد. ریاست این اداره ابتدا به چارلز برگز و صنیع الملک و بعد ها به خود اعتماد السلطنه واگذار شد. وظیفه این اداره بررسی تمام روزنامه ها و کتاب های داخلی بود. متون بازرسی شده توسط رییس اداره سانسور به نشان «ملاحظه شد» ممهور می شدند[۸].

سانسور[ویرایش]
تصویر سانسورشدهٔ مریم میرزاخانی (برندهٔ جایزهٔ فیلدز) در صفحهٔ یک روزنامهٔ شرق.
به علت ممنوعیت انتشار تصویر زنان ایرانی بدون حجاب، تصاویر ایشان در روزنامه‌های ایران به شکل‌های مختلف سانسور یا فتوشاپ می‌شود.[۹]

در سال ۲۰۰۲ دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران با صدور یک اطلاعیه انتشار هر گونه مطلب بر له و یا علیه نامهٔ سرگشادهٔ طاهری نماینده ولی فقیه وقت در اصفهان به علی خامنه‌ای رهبر ایران که درآن نامه به انتقاد از بیکاری، تورم و فساد مقامات رسمی ایران پرداخته بود را در مطبوعات ممنوع کرد. روزنامه نوروز با انتشار چند جای سفید در صفحات خود به این سانسور اعتراض نمود.

توقیف[ویرایش]

در ۲۵ اسفند ماه ۱۳۸۶ یک روز پس ازهشتمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی، پروانه انتشار ۹ نشریه لغو و ۳ سایت اطلاع رسانی مسدود شد.[۱۰][۱۱] در سال ۲۰۰۲ هیجده نشریه در ایران توقیف شده‌است.[۱۲] در سال ۲۰۰۴ بیش از ۲۰ نشریه و روزنامه در ایران توقیف شدند.[۱۳] در۵ تیر سال ۱۳۸۱ خورشیدی مدیر مسئول روزنامهٔ همت نشریه شهرداری مشهد در پی چاپ عکسی از رضا شاه پهلوی، به اتهام نشر اکاذیب به دادگاه احضار گردید. در ۷ بهمن ۱۳۸۰ ماهنامهٔ گزارش فیلم به اتهام نشر اکاذیب و چاپ عکس‌های مستهجن و مغایر با موازین اسلامی توقیف گردید.[۱۴]

مطبوعات خارجی[ویرایش]

«رابرت تیت» خبرنگار روزنامه انگلیسی گاردین و «انگس مک دووال»، روزنامه نگار روزنامه انگلیسی ایندیپندنت، در طی سال ۲۰۰۷ رسماً از ایران اخراج شدند.[۱۵]

رسانه‌ها[ویرایش]

تلویزیون[ویرایش]

در اوت ۲۰۰۷ پخش برنامه تلویزیونی کوله پشتی که مجری آن فرزاد حسنی بود به دنبال انتقادهای مسئولان و مقامات جمهوری اسلامی متوقف شده و مجری دیگری به جای او تعیین شد.در بخشی از مصاحبه فرزاد حسنی با سرتیپ احمدرضا رادان، فرمانده نیروی انتظامی تهران در این برنامه که به صورت زنده پخش می‌شد، انتقادهایی نسبت به نحوه برخورد مأموران انتظامی در طرح ارتقای امنیت اجتماعی با مردم مطرح کرد و دو مورد تجربه شخصی خود را روایت کرد.اوگفت:

آقا ما تو همین اصفهان ... داشتیم می‌رفتیم، دلستر «آبجو بدون الکل» توی ماشین بود، مأمور گفت: بیا پایین ببینم، به ... چقدر هم آبکی «نوشیدنی الکلی» خریدین، چیکار می‌کنین؟

در بخشی دیگری از این مصاحبه، فرزاد حسنی از رییس پلیس تهران پرسید که آیا فیلمی را دیده است که در آن نشان داده می‌شود ماموران نیروی انتظامی با کتک و لگد دختری را به داخل ماشین پلیس پرت می‌کنند؟[۱۶][۱۷]

شورای عالی امنیت ملی ایران در سال ۱۳۸۴خورشیدی فعالیت «شبکه تلویزیونی صبا» را غیر قانونی اعلام کرد. بنابر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران همهٔ شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی در کنترل و انحصار دولت قرار دارند [۱۸]

رادیو[ویرایش]

در سال ۱۳۸۶ خورشیدی نیما رئیسی، مجری رادیو جوان، در پی طرح پرسش‌های چالش برانگیز در مصاحبه‌ای با حسین شریعتمداری، مدیر مسئول روزنامه کیهان از کار برکنار شد.[۱۹]

کتاب[ویرایش]

تصویر جلد کتاب خاطرات روسپیان غمگین من که از انتشار آن در ایران جلوگیری شد.
نوشتار اصلی: کتاب های ممنوع شده در ایران


از کتابهای مشهور جهان که در ایران ممنوع شده‌اند می‌توان به «قمارباز» اثر داستایوفسکی، رمان «دختری با گوشواره مروارید» نوشته تریسی شوالیه، و برخی از کتاب‌های ویرجینیا وولف، مارگریت دوراس، وودی آلن، دن براون، و کتاب خاطرات روسپیان غمگین من اثر گابریل گارسیا مارکز اشاره کرد. کتاب خروس نوشته ابراهیم گلستان نیز در ایران ممنوع شده‌است.[۲۰]

فیلم[ویرایش]

نوشتار اصلی: فهرست فیلم‌های اکران‌نشده ایرانی

از فیلمهایی که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ مورد سانسور واقع شدند یا توقیف شدند می‌توان به این موارد اشاره کرد:[۲۱]

از فیلمهایی که پس از انقلاب ۱۳۵۷ مورد سانسور واقع شدند یا توقیف شدند می‌توان به این موارد اشاره کرد:

دوبله[ویرایش]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ تا کنون در زمینه ی دوبله ی فیلم های خارجی سانسورهای شدیدی اعمال شده است.در تمام دوبله ها ،جملات و کلمات جنسی،تحریک آمیز،عاشقانه و گاهی اوقات سیاسی تغییر داده شده اند به طوری که حتی روی داستان کلی فیلم تاثیر گذاشته و آن را تغییر داده است.به طور مثال در نسخه ی دوبله ی فیلم ها، از بکار بردن کلماتی مانند «دوست پسر» و «دوست دختر» خودداری کرده و از واژه هایی مثل «نامزد»،«برادر» و «خواهر» استفاده می کنند.صحنه های جنسی را به طور کلی از فیلم حذف کرده و فیلم هایی که داستان آن بر اساس ارتباطات جنسی است به هیچ وجه دوبله و عرضه نمی‌کنند.

نمونه: فیلم بچه جایگزین[ویرایش]

نسخه ی زبان اصلی -کریستین کالینز (آنجلینا جولی): این بچه ختنه شده!

نسخه ی دوبله -کریستین کالینز (آنجلینا جولی): این بچه پوستش پر لک شده!

اینترنت[ویرایش]

نوشتار اصلی: فیلترینگ اینترنت در ایران

دولت محمود احمدی نژاد در آذر ماه ۱۳۸۵ بر اساس آیین نامه «ساماندهی فعالیت پایگاه اطلاع‌رسانی اینترنتی کشور»، پایگاه‌های اینترنتی ایران را ملزم به ثبت مشخصات مربوط و هویت مدیر مسوول خود در وزارت ارشاد کرد. بر اساس این آیین نامه در صورت بروز تخلفاتی چون اهانت به ادیان آسمانی و مقدسات اسلامی، درج مطالب تفرقه افکنانه و توهین به اقوام و اقلیت‌های مذهبی، اشاعه منکرات و ترویج فحشا، انتشار اطلاعات خصوصی و شخصی افراد و نشر اکاذیب و افترا با مجازات‌هایی همچون تذکر رسمی تا مسدود سازی موقت یا تعطیل دائمی مواجه می‌شوند.و همچنین عمده سایت های خبری فارسی زبان و غیر فارسی زبان متعلق به خارج از کشور و تعداد زیادی سایت و وبلاگ متعلق به ایرانیان منتقد نظام و عملکرد دولت مسدود شده است.[۲۲]

فیلتر کردن سایت‌های اینترنتی در ایران در سال ۲۰۰۵ توسط نرم‌افزار «smart Filter» محصول شرکت «secure computing» انجام می‌گرفته‌است که این شرکت موضوع استفاده از این نرم‌افزار در ایران را تایید کرده‌است ولی فروش آن را به ایران رد کرده‌است.[۲۳]

نظر سنجی[ویرایش]

در ۲۴ شهریور ماه۱۳۸۱ یک روز پس از سخنرانی ضد آمریکایی علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، نظر سنجی توسط خبرگزاری ایرنا منتشر شد که برطبق آن ٪۹۰، ایرانیان، با گفتگو برای برقراری رابطه با آمریکا موافق‌اند. چند روز بعد مدیران موسسه نظر سنجی دستگیر شدند. اتهامات آنها «جاسوسی» و «دریافت پول از سفارتخانه‌های خارجی» و موسسه نظرسنجی آمریکایی گالوپ اعلام شد.[۲۴]

نیروی انتظامی در حال جمع‌آوری دیش‌های ماهواره در شیراز

ممنوعیت دسترسی به شبکه های ماهواره ای[ویرایش]

حکومت ایران با تصویب طرحی در مجلس شورای اسلامی اقدام به ممنوعیت استفاده مردم از شبکه های ماهواره ای نموده است و سعی داشته مردم را از دسترسی به تجهیزات دریافت ماهواره به دور نگه دارد و طی سال های اخیر و مخصوصا پس از انتخابات دهم ریاست جمهوری اقدام به ارسال پارازیت بر شبکه های ماهواره ای نموده است که همواره با شکایت سازمان ها و نهادهای بین‌المللی روبرو شده است همچنین اقدام به ورود بدون اجازه به حریم خانه های مردم در شهرهای ایران کرده و سعی داشته تجهیزات دریافت شبکه های ماهواره را جمع آوری نماید.[۲۵]

پانویس[ویرایش]

  1. رسانه های ایران به مرز آزادی مطلق نزدیک می شوند! عصر ایران
  2. وبگاه گزار شگران بدون مرزرده بندی جهانی آزادی مطبوعات ۲۰۰۵
  3. گزارش سالیانهٔ گزارشگران بدون مرز - ایران در ۲۰۰۴ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  4. گزارش سالیانه گزارشگران بدون مرز ایران ۲۰۰۲ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  5. Ekhtiar, 1994, pp 258-259
  6. Ekhtiar, 1994, p 260
  7. Ekhtiar, 1994, p 261
  8. Ekhtiar, 1994, p 262
  9. «ماجراهای عکس خانم میرزاخانی: انتشار عکس فتوشاپی در روزنامه ایران تا عکس بی حجاب در توییتر روحانی». RFI - ناظران. ۲۰۱۴-۰۸-۱۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۸-۱۵. 
  10. موج سانسور رسانه‌ها در فردای انتخابات وبگاه گزارشگران بدون مرز
  11. گزارش سالیانه گزارشگران بدون مرز ایران ۲۰۰۲ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  12. گزارش سالیانه گزارشگران بدون مرز ایران ۲۰۰۲ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  13. گزارش سالیانهٔ گزارشگران بدون مرز - ایران در ۲۰۰۴ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  14. گزارش سالیانه گزارشگران بدون مرزایران۲۰۰۲ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  15. گزارش سالیانه ایران ۲۰۰۸ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  16. پایان حضور حسنی در برنامه کوله پشتیوبگاه بی بی سی فارسی
  17. «کوله پشتی» و دشواری انتقاد در تلویزیون ایرانوبگاه رادیو فردا
  18. شورای عالی امنیت ملی تلویزیون ماهواره‌ای صبا را هم ممنوع کرد وبگاه گزارشگران بدون مرز
  19. «کوله پشتی» و دشواری انتقاد در تلویزیون ایرانوبگاه رادی فردا
  20. «بهار ادبیات ایران» چگونه به پایان رسید؟ وبگاه رادیو فردا
  21. تاریخچه ممیزی فیلم در ایرانوبگاه بی بی سی فارسی
  22. ایران، کشور دشمن اینترنت وبگاه گزارشگران بدون مرز
  23. گزارش اینترنت در ایران سال ۲۰۰۵ وبگاه دیده‌بان حقوق بشر
  24. گزارش سالیانه گزارشگران بدون مرز ایران ۲۰۰۹ وبگاه گزارشگران بدون مرز
  25. [http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/10/111001_l44_plice_kargar_satelite.shtml/معاون پلیس ایران: در جمع آوری ماهواره کوتاه نمی‌آییم

منابع[ویرایش]

  • Ekhtiar, Maryam, 1994, "The Dar al-Funun: Educational reform and cultural development in Qajar Iran", Ph.D Dissertation, New York University, USA.