زرشک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
زرشک
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
سرده: Barberry
گونه: حدود ۴۵۰ تا ۵۰۰
شکوفه‌های بهاری درخت زرشک در روستای کوشک زر
Berberis thunb frt.jpg
تصویری از بوته زرشک در روستای ییلاقی ایرا

زرشک (به انگلیسی: Barberry یا Berberies) درختچه‌ای تیغدار به طول ۱ تا ۵ متر است. چوب آن به رنگ قرمز، قهوه‌ای یا زرد است. برگ‌های آن بیضی شکل با دندانه‌های اره‌ای و میوه اش قرمز رنگ بیضوی شکل و ترش مزه‌است. به ریشهٔ درخت زرشک«آئر خیس» گفته می‌شود.

انتهای بهار و ابتدای تابستان فصل شکوفه دادن بوته زرشک است، غنچه‌های زرد رنگ زرشک در فصل پاییز رنگ قرمز گیلاسی به خود می‌گیرند.

زرشک بومی مناطق معتدل و نیمه استوایی اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی است. کشور ایران بزرگترین تولیدکننده زرشک در دنیا است که در این میان استان خراسان جنوبی و شهرستان قائنات با در اختیار داشتن نزدیک به ۹۷ درصد از اراضی زیرکشت این محصول، تولید ۹۵ درصد از زرشک دنیا را در اختیار دارد.[۱]

خواص دارویی[ویرایش]

ریشه، پوست و ساقه[ویرایش]

سبوس و ریشه زرشک حاوی مواد شیمیایی به نام آلکالوئید ایزوکوئینولین است. این ترکیبات دارای خواص آنتی بیوتیکی دارد. برخی ازآن‌ها باعث پائین آوردن تب، کاهش تورم و فشار خون شده و به تنظیم ضربان قلب و انقباض عضلات قلب کمک می‌کنند.

  • برای برطرف کردن سوزش ادرار مفید است.
  • واریس را درمان می‌کند.
  • نقرس و رماتیسم را برطرف می‌کند.
  • بی اشتهایی را برطرف می‌کند.
  • اعمال دستگاه گوارش را منظم می‌کند و سوء هاضمه را از بین می‌برد.
  • برای درمان زردی و یرقان موثر است.
  • آنهایی که مبتلا به ورم طحال هستند می‌توانند برای معالجه از این گیاه کمک بگیرند.
  • برای معالجه بواسیر نافع است.[۲]
  • برای شست‌وشوی چشم ، می توان از جوشانده ریشه و ساقه زرشک استفاده کرد.
  • برای درمان یرقان و زردی موثر است.

برگ[ویرایش]

  • اسهال‌های مزمن را درمان می‌کند.
  • برگ زرشک دارای مقدار زیادی ویتامین ث می‌باشد.
  • در موقع آنژین و گلودرد، دم کرده برگ زرشک را غرغره کنید.
  • مصرف مقدار زیاد زرشک و یا ساقه و برگ آن برای زنان حامله مناسب نیست.
  • میزان مصرف بالای این گیاه به مدت طولانی می‌تواند سبب ناراحتی معده و روده‌ها شود و جذب ویتامین B کافی در بدن را مشکل می‌کند.[۳]
  • جویدن برگ زرشک، باعث محکم شدن لثه و دندان می شود.

میوه[ویرایش]

درمان اعتیاد[ویرایش]

به سبب الکالوئيد بربرين موجود درآن قادر به درمان اعتياد با ترياک بوده.[۴] و اعتياد معتادان را بر طرف می‌نمايد. مضافا" اينکه اين اثر بخشی در حيوانات آزمايشگاهی که بطور مصنوعی به مرفين معتاد گرديده بودند کرارا" به اثبات رسيده است. [۵]

زرشک در طب سنتی[ویرایش]

زرشک دارای مزاج سرد و خشک است و مصلحهای آن عبارتند از: میخک، شکرسرخ و شیرینی‌های طبیعی ... زرشک تسکین دهنده صفرا و خون و تشنگی و حرارت معده و کبد، تقویت کننده قلب و کبد معده گرم می‌باشد. به تنهایی یا با داروهای گرم مانند دارچین و عسل و ... برای تقویت کبد سرد و تر و بازکردن انسداد مجاری کبدی و سردی احشا مفید است. مصرف زیاد آن برای سرد مزاجان بلغمی و سوداوی مضر است. غلامرضاکردافشاری، حوریه محمدی کناری و سیدسعید اسماعیلی. کتاب تغذیه در طب ایرانی، اسلامی. نسل نیکان، ۱۳۹۲. 

کشت زرشک در استان خراسان جنوبی[ویرایش]

این نوع محصول در این استان خصوصاً در شهرهای قاین و مهموئی و سیدان و فنود کشت و زراعت می‌شود و فاصله آن تا مرکز استان خراسان جنوبی حدود ۱۰۰ الی ۱۱۰ کیلومتر می‌باشد. استان خراسان جنوبی مقام اول کشوری را در تولید این محصول دارا می‌باشد. [نیازمند منبع]

پانویس[ویرایش]

  1. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=94773
  2. http://www.beytoote.com/cookery/khavas-ghaza/properties-snook.html
  3. http://www.beytoote.com/cookery/khavas-ghaza/properties-snook.html
  4. List P.H. Hagers Handbuch der Parmazeutischen Praxis. vol. 3، 1972. 
  5. Dehghan. G، et al.. The study of mode of action of Berberis vulgaris in the reduce of morphine withdrawal syndrome signs in the male mouse. Abst of the 10 th Iranian Congress of Physiology and Pharmacology. 1991. 

نگارخانه[ویرایش]