حسن وثوق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حسن وثوق‌الدوله
Hassan Vosough od-Dowleh.jpg
پرتره حسن وثوق به قلم کمال‌الملک
صدراعظم
مشغول به کار
۱۶ مرداد ۱۲۹۷ – ۱۲ تیر ۱۲۹۹
در زمانِاحمدشاه قاجار
پس ازنجفقلی صمصام‌السلطنه
پیش ازحسن مشیرالدوله
مشغول به کار
۷ شهریور ۱۲۹۵ – ۱۵ خرداد ۱۲۹۶
پس ازمحمدولی سپهسالار اعظم
پیش ازمحمدعلی علاءالسلطنه
وزیر خارجه ایران
اطلاعات شخصی
زاده
حسن وثوق

۱۲۵۲ خورشیدی
تهران،
درگذشتبهمن ۱۳۲۹
سلیمانیه، تهران
ملیت ایران
فرزندان۸ دختر و ۲ پسر، از جمله:
بتول وثوق، همسر علی امینی
مهین وثوق همسر دکتر طبا
افسر وثوق همسر یدالله عضدی
قمرتاج وثوق همسر جواد آشتیانی
ملکه وثوق مادر لیلا امامی
علی وثوق
شغلسیاستمدار
مذهباسلام
لقب(ها)وثوق‌الدوله
جنبش مشروطه
Constitutional forces in Tabriz.jpg
عده‌ای از اعضای گروه فوج نجات تبریز.
سال ۱۹۰۹ میلادی.
شاهان قاجار
نام

دورهٔ پادشاهی

آقامحمد خان

فتحعلی شاه
محمدشاه
ناصرالدین شاه
مظفرالدین شاه
محمدعلی شاه

احمدشاه

۱۱۷۵–۱۱۶۱
۱۲۱۳–۱۱۷۶
۱۲۲۶–۱۲۱۳
۱۲۷۵–۱۲۲۶
۱۲۸۵–۱۲۷۵
۱۲۸۸–۱۲۸۵

۱۳۰۴–۱۲۸۸
نگاره‌ای دیگر از حسن وثوق

حسن وثوق (وثوق‌الدوله) (۱۲۵۲ ش – بهمن ۱۳۲۹) چند دوره نخست‌وزیر ایران بود. وی برادر احمد قوام (قوام‌السلطنه) بود.

او در دوره دوم نخست‌وزیری‌اش (مرداد ۱۲۹۷ تا تیر ۱۲۹۹) پس از ۹ ماه گفتگوی محرمانه با بریتانیایی‌ها، در ۱۸ مرداد ۱۲۹۸ با بیانیه‌ای خبر از بستن قراردادی میان بریتانیا و ایران نامور به قرارداد ۱۹۱۹ داد.[۱] بر اساس این قرارداد همه امورات کشوری و لشکری ایران زیر نظر مستشاران انگلیسی و با مجوز آنان صورت می‌گرفت.

وثوق‌الدوله رئیس هیئتی بود که حکم اعدام شیخ فضل‌الله نوری توسط آن هیئت صادر شد.

سمت‌ها[ویرایش]

از سال ۱۲۹۰ خورشیدی تا اوایل پادشاهی رضاشاه
  • وزیر مالیه (دارایی) (۲ بار)
  • وزیر خارجه (۸ بار)
  • وزیر عدلیه (دادگستری) (۵ بار)
  • وزیر داخله (کشور) (۵ بار)
  • وزیر معارف (فرهنگ) (۱ بار)

زندگی‌نامه[ویرایش]

پدرش میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه پسر محمد قوام‌الدوله آشتیانی و مادرش طاووس خانم دختر مجدالملک سینکی بود. علوم ادبی را از میرزا احمد گلپایگانی و فلسفه را نزد میرزا هاشم رشتی اشکوری و میرزا ابوالحسن جلوه آموخت. او در سفرهایی که به خارج رفت فرانسوی را به خوبی و همچنین انگلیسی را فراگرفت.

وثوق در جوانی و در سال ۱۲۷۱ خورشیدی مستوفی آذربایجان شد و لقب وثوق الملک را از ناصرالدین شاه دریافت کرد. در سال ۱۲۷۳ لقب او به وثوق الدوله تغییر یافت. پس از برقراری مشروطه به نمایندگی انتخاب شد و در پی خلع محمدعلی شاه و پایان استبداد صغیر، عضو مجلس عالی مرکب از سی نفر برای اداره مملکت بود. پس از انحلال مجلس عالی و تعیین هیئت مدیره، رئیس آن هیئت شد. همین هیئت بود که حکم اعدام شیخ فضل‌الله نوری را صادر کرد. [۱] وثوق الدوله با بازگشایی مجلس شورای ملی بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد اما در نهمین جلسه از نمایندگی استعفا کرد تا در کابینه سپهدار اعظم وزیر مالیه شود. [۲]. با استعفای دولت سپهدار تنکابنی در تیر ۱۲۸۹ او نیز کنار رفت. اسفند همان سال سپهدار تنکابنی دوباره نخست وزیر شد و با ترمیم کابینه اش در ۲۶ تیر ۱۲۹۰ وثوق الدوله را به دولتش آورد و وزارت داخله را به او داد. کابینه سپهدار پس از چند روز کنار رفت و صمصام السلطنه نخست وزیر شد و وثوق الدوله را وزیر خارجه کرد. مهمترین رخداد دوره وزارت او اولتیماتوم روسیه بود که به دولت ایران چهل و هشت ساعت مهلت داد مورگان شوستر مستشار امریکایی مالیه و دیگر خارجیانی را که با او کار می کنند برکنار کند، تعهد بدهد که تنها با رضایت قبلی سفارتهای روس و انگلیس افراد خارجی را به خدمت بگیرد و مخارج لشگرکشی روسیه به ایران را بپردازد وگرنه نیروهای روسیه که در رشت توقف کرده اند، پیشروی خواهند کرد و دولت ایران باید هزینه این پیشروی را هم بپردازد. وثوق الدوله و بقیه اعضای هیئت دولت موافق پذیرش خواسته روسیه بودند اما مجلس شورای ملی با اکثریت قاطع اولتیماتوم روسیه را رد کرد.

وثوق الدوله از سال ۱۲۸۸ خورشیدی تا اوایل سلطنت رضاشاه شانزده بار عهده‌دار وزارتخانه‌های مالیه (دارایی)، خارجه، عدلیه (دادگستری)، داخله (کشور) و معارف (فرهنگ) گردید.

دوران نخست‌وزیری[ویرایش]

وثوق‌الدوله دو بار نخست‌وزیر ایران شد. دورهٔ نخستین از مرداد ۱۲۹۵ تا خرداد ۱۲۹۶ خورشیدی و دورهٔ دوم از مرداد ۱۲۹۷ تا تیر ۱۲۹۹ بود. وی در زمان نخست‌وزیری رابطهٔ خوبی با احمدشاه نداشت ولی به سفارت انگلیس نزدیک بود و در دورهٔ دوم نخست‌وزیری‌اش به شدت از سوی انگلیس پشتیبانی می‌شد.

در جریان کوشش برای تصویب قرارداد ۱۹۱۹ متهم به دریافت رشوه از دولت انگلیس شد. پس از موفق نشدن در تصویب قرارداد ۱۹۱۹ به اروپا رفت. در دوره رضاشاه بخشی از پولی را که برای قرارداد گرفته بود از او پس گرفتند.

وثوق در ۱۳۱۴ مدتی رئیس فرهنگستان ایران بود. از او دیوان شعری هم باقی مانده‌است و در شعر «وثوق» تخلص می‌کرد. از معروف‌ترین بیت‌های او:

چون بد آید هرچه آید بد شودیک بلا ده گردد و ده صد شود

همچنین:

شهری و دیاری که در آن هم‌نفَسی نیستگر لندن و پاریس بُوَد جز قفسی نیست

مرگ[ویرایش]

حسن وثوق در اواخر عمر حافظه خود را از دست داده بود و بیشتر اوقات در باغ خود در سلیمانیه می‌زیست. او در بهمن ۱۳۲۹ درگذشت و در آرامگاه خانوادگی واقع در قم دفن شد. از او هشت دختر و دو پسر باقی ماند. دختران وثوق الدوله با خاندان‌های امینی، امیر اعلم و امامی خویی وصلت کردند.

تبارنامه[ویرایش]

تبارنامهٔ خاندان آشتیانی، شاخهٔ میرزا هاشم
میرزا محسن آشتیانی
میرزا کاظم آشتیانیمیرزا هاشممیرزا آقاسی‏‌بیگ
مایل آشتیانیمیرزا محمدتقیفرهاد میرزا معتمدالدوله
پسر عباس میرزا
دخترقوام‌الدوله آشتیانیعصمت‌السلطنه
طاووس خانم
دختر مجدالملک
ابراهیم معتمدالسلطنهمعتضدالملکعظیم‌الدوله
احمد قوامحسن وثوق


منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ نقش روشنفکران در تاریخ معاصر ایران، ج ۱، ص ۵۷۶
  2. «مذاکرات جلسه نهم دوره دوم مجلس شورای ملی شانزدهم ذیقعده ۱۳۲۷».
  • دیوان وثوق، به کوشش ایرج افشار
  • غنی، سیروس، برافتادن قاجار و برآمدن رضاشاه
  • سخنوران نامی معاصر ایران
  • عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد دوم). تهران: نشر گفتار با همکاری نشر علم، ۱۳۸۳.
  • نقش روشنفکران در تاریخ معاصر ایران، مؤسسه فرهنگی قدر، تهران ۱۳۸۷، جلد ۱