عبدالله انتظام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عبدالله انتظام
Entezam2.jpg
وزیر امور خارجهٔ ایران
در زمانِ محمدرضاشاه پهلوی
نخست‌وزیر حسین علاء
فضل‌الله زاهدی
مدیرعامل
شرکت ملی نفت ایران
مشغول به کار
۱۳۳۶ – ۱۳۴۲
پس از مرتضی قلی خان بیات
وزیر بهداری
مشغول به کار
۱۳۲۱ – ۱۳۲۵
نخست‌وزیر قوام السلطنه
سفیر ایران در آلمان
مشغول به کار
فروردین ۱۳۲۵ – مرداد ۱۳۳۰
پس از عبدالوهاب بدر
پیش از خلیل اسفندیاری
اطلاعات شخص
زاده عبدالله انتظام وزیری
۱۲۷۸
تهران، ایران
درگذشت ۲ فروردین ۱۳۶۲
تهران، ایران
ملیت  ایران
همسر(ان) ماری روبینسون هییوم (ازدواج ۱۹۲۴)
فرح انصاری
فرزندان هیوم حوران[۱]
(سفیر آمریکا در عربستان سعودی)
لیلا برنان
محل
تحصیل
دانشگاه لاسال
شغل سیاستمدار
مذهب اسلام

عبدالله انتظام (زاده ۱۲۷۸ - درگذشته ۲ فروردین ۱۳۶۲) دیپلمات، سیاستمدار و مدیر ارشد اجرایی ایرانی بود، که وزارت امور خارجه ایران را در کابینه حسین علاء و فضل‌الله زاهدی، برعهده داشت. وی در فاصله سالهای ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۰ سفیر ایران در آلمان بود. انتظام از سال ۱۳۳۶ تا ۱۳۴۲ بعنوان رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران فعالیت می‌کرد.

زندگی‌نامه[ویرایش]

عبدالله انتظام وزیری، فرزند میرزا سید محمدخان ملقب به انتظام‌السلطنه، از رجال دوره قاجار و از نوادگان میرزا عیسی وزیر تفرشی معروف به وزیر بود. عبدالله و برادرش نصرالله، در عرصهٔ سیاسی ایران در دوران معاصر حضور چشمگیری داشتند تا جایی که دو برادر به «دوقلوهای سیاسی» معروف شدند.[۲]

کودکی و جوانی[ویرایش]

عبدالله انتظام در سال ۱۲۷۴ در تهران به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه اقدسیه و تحصیلات متوسطه را در دبیرستان ایران و آلمان در تهران به پایان رسانید و زبانهای آلمانی، انگلیسی و فرانسوی را فرا گرفت و برای ادامهٔ تحصیلات عالیه رهسپار ایالات متحده آمریکا شد و در دانشگاه لاسال به تحصیلات خود در رشتهٔ علوم سیاسی ادامه داد.[۳]

وزارت امور خارجه[ویرایش]

عبدالله انتظام وزیری پس از بازگشت به تهران در سال ۱۲۹۷، به استخدام وزارت امور خارجه درآمد. ابتدا به کارآموزی، در ادارهٔ سوم سیاسی وزارت امور خارجه پرداخت. مدّتی هم به عضویت ادارات مرکزی وزارت امور خارجه درآمد. سپس نایب سوم در سفارتخانه‌های لاهه و واشینگتن شد. پس از بازگشت از مأموریت خویش، مدیر دفتر کل سیاسی وزارت امور خارجه گردید و بعد به سِمت نایب اول در سفارتخانه‌های ورشو و برن، سوئیس و سرانجام به شارژدافری (کارداری) سفارت بِرن منصوب گردید. همچنین در مدّتی که نمایندهٔ ایران در سازمان ملل متحد در ژنو بود، سِمت مدیریت دایرهٔ اطلاعات وزارت امور خارجه ایران و ریاست ادارهٔ سوم سیاسی آن وزارتخانه را عهده‌دار بود. انتظام وزیری در سال ۱۳۱۵ به عنوان کنسول ایران در پراگ برگزیده شد. از اردیبهشت ۱۳۱۷ تا آذرماه ۱۳۱۹ به عنوان کاردار ایران در سوئیس مشغول به کار بود.

وزیر بهداشت[ویرایش]

عبدالله انتظام در سال ۱۳۲۱ به عنوان وزیر بهداری در دولت قوام السلطنه انتخاب شد و تا پایان کار دولت قوام، در این جایگاه فعالیت نمود.

سفیر ایران در آلمان[ویرایش]

در فروردین ماه ۱۳۲۵ یعنی یک سال پس از پایان جنگ جهانی دوم، انتظام با سِمت وزیر مختاری، سرکنسول ایران در اشتوتگارت شد و به عنوان نماینده ایران نزد شورای عالی متفقین نیز انتخاب گردید و تا مرداد ماه ۱۳۳۰ در این سمت باقی ماند.

وزیر مشاور[ویرایش]

انتظام وزیری، در کابینه اول حسین علاء، به مدّت یک ماه از فروردین تا اردیبهشت ۱۳۳۰ برای بار سوم، وزیر امور خارجه شد. سپس با سقوط کابینهٔ حسین علاء، با سِمت مشاور عالی سیاسی و نایب نخست وزیر به فعالیت خویش ادامه داد. با وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت محمد مصدق و روی کار آمدن کابینهٔ فضل‌الله زاهدی در ۲۰ شهریور ۱۳۳۲ به سِمت وزیر امور خارجهٔ این کابینه انتخاب شد و تا فروردین ۱۳۳۴ در این سمت بود.

مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران[ویرایش]

عبدالله انتظام وزیری، در سال ۱۳۳۶ با درگذشت مرتضی‌قلی خان بیات (سهام السلطان) که رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران بود، به جانشینی او انتخاب شد و تا سال ۱۳۴۲ در این سمت باقی ماند.[۴]

زندگی سیاسی[ویرایش]

عبدالله انتظام ابتدا مدتی سفیر ایران در آلمان غربی بود. بعدها در سال ۱۳۳۲ و در کابینهٔ فضل‌الله زاهدی به مقام وزارت امور خارجه رسید.[۵] در سال ۱۳۳۶ پس از مرگ بیات به ریاست هیئت مدیرهٔ شرکت ملی نفت ایران منصوب شد و تا سال ۱۳۴۲ در این سمت باقی ماند. به علت مخالفت با سیاست شاه در اعمال خشونت در برابر جریانات مذهبی (قیام پانزده خرداد ماه ۱۳۴۲) از سمت خود برکنار و خانه‌نشین شد.[۶]

در اواخر حکومت محمدرضا پهلوی، مجدداً به خدمت غیررسمی فراخوانده شد و مدتی از مشاوران اصلی شاه بود و به همراه علی امینی، او را به ماندن در کشور توصیه می‌نمود.[۷] او در ۲۴ دی‌ماه ۱۳۵۷ و با معرفی دولت شاپور بختیار توسط شاه، به عضویت شورای سلطنت درآمد.[۸]

عبدالله انتظام پس از انقلاب ایران (۱۳۵۷) هیچ وقت زندانی نشد، چون از چنان وجههٔ خوبی برخوردار بود که حتی آیت‌الله خمینی نیز به اسارت او رغبت نداد. بر عکس برادرش نصرالله که مدتی در زندان زیر شکنجه بود. در فروردین سال ۱۳۶۲ در تهران درگذشت.

شخصیت[ویرایش]

عبدالله انتظام یک ریاضیدان و یک کارشناس اپتیک بود. مدیری خردمند بود و در عین حال شخصی شوخ‌طبع بود. ساده و صریح سخن می‌گفت.[۹] او مردی درویش‌مسلک بود و خانه‌اش را شبیه خانقاه کرده بود. او فرزند سید محمد انتظام‌السلطنه و خورشیدلقا غفاری[۱۰] و برادر بزرگ نصرالله انتظام بود.[۱۱]

منابع[ویرایش]

  1. http://en.wikipedia.org/wiki/Hume_Alexander_Horan
  2. مرضیه یحیی آبادی. «عبدالله انتظام وزیری». موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. 
  3. «خاندان انتظام وزیری». پژوهشکده باقرالعلوم. 
  4. «عبدالله انتظام وزیری». تبیان. 
  5. منوچهر فرمانفرمائیان. «یک انقلاب درباری». در خون و نفت. تهران: ققنوس، ۱۳۷۷. ۴۱۵. شابک ‎۹۶۴-۳۱۱-۱۴۹-۰. 
  6. بازیگران سیاسی عصر رضاشاهی و محمدرضاشاهی. ناصر نجمی. انتشارات انیشتین، ۱۳۷۳ تهران
  7. محمود طلوعی. «زمینه انقلاب». در داستان انقلاب. تهران: نشر علم، ۱۳۷۰. ۳۵۲. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۱۹۸-x. 
  8. محمود طلوعی. «زمینه انقلاب». در داستان انقلاب. تهران: نشر علم، ۱۳۷۰. ۴۳۱. شابک ‎۹۶۴-۴۰۵-۱۹۸-x. 
  9. منوچهر فرمانفرمائیان. «یک انقلاب درباری». در خون و نفت. تهران: ققنوس، ۱۳۷۷. ۴۱۵ و ۴۱۶. شابک ‎۹۶۴-۳۱۱-۱۴۹-۰. 
  10. iranicaonline
  11. بازیگران سیاسی عصر رضاشاهی و محمدرضا شاهی. ناصر نجمی. انتشارات انیشتین ۱۳۷۳ تهران
  • باقر عاقلی، زندگینامه و شرح حال وزرای امور خارجه، تهران، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، ۱۳۷۹، ص ۳۷۹.
  • باقر عاقلی، خاندانهای حکومتگر در ایران، تهران، نشر علم، ۱۳۸۱، ص۳۷۲.
  • سیاستگزاران و رجال سیاسی در روابط خارجی ایران، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وابسته به وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۶۹، ص ۴۷.
  • روزنامه اطلاعات، (۹ آبان ۱۳۳۲، سال ۲۸، شماره ۸۲۲۱)، ص ۱.
  • محمود طلوعی، (۱۳۷۳)، بازیگران عصر پهلوی، (بی جا، نشر علم، ۱۳۷۳)، ج۲، ص۶۹۰.
  • آرشیو اسناد وزارت امور خارجه، ۱۳۳۳ش، کارتن ۵۳، پوشه ۱۹.
  • آرشیو اسناد وزارت امور خارجه، ۱۳۳۳ش، کارتن۵۳، پوشه ۵.
  • ابراهیم صفایی، زندگینامه سپهبد زاهدی، (بی جا، انتشارات علمی، ۱۳۷۳)، ص۱۵۰ و ۱۹۷.
  • احمد میرفندرسکی، در همسایگی خرس، (تهران، پیکان، ۱۳۸۲)، به کوشش عبدالرضا هوشنگ مهدوی، ص۸۱.
  • نجفقلی پسیان، ناگفته‌های عصر دو پهلوی، (تهران، ثالث، ۱۳۸۶)، ص۴۳۴.