محمدشاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Shir & Khorshid1.svg محمد شاه قاجار Shir & Khorshid1.svg
Mohammadshah.jpg
محمد
دوران سومین شاه از دودمان قاجار
نام کامل محمدمیرزا
زادروز ۱۴ دی ۱۱۸۶
زادگاه تبریز
مرگ ۱۴ شهریور ۱۲۲۷ (۴۲ سال)
محل مرگ تجریش
آرامگاه قم
پیش از ناصرالدین شاه
پس از فتحعلی شاه
همسر مهد علیا
همسران مهد علیا
خدیجه‌خانم چهریقی
زینب‌خانم افشار ارومی
اُقل‌بیگه سالور
بلورخانم
پدر عباس‌میرزا
مادر آسیه خانم
فرزندان ناصرالدین میرزا، عباس میرزا، محمدتقی میرزا، عبدالصمد میرزا، عزت‌الدوله، عزیزالدوله، عفت‌الدوله، احترام‌الدوله
امضا Mohammad Shah stamp.jpg

قاجاریان

شاهان

عنوان


آقامحمدخان
فتحعلی‌شاه
محمدشاه
ناصرالدین‌شاه
مظفرالدین‌شاه
محمدعلی‌شاه
احمدشاه

دورهٔ سلطنت


۱۱۶۱-۱۱۷۶
۱۱۷۶-۱۲۱۳
۱۲۱۳-۱۲۲۷
۱۲۲۸-۱۲۷۵
۱۲۷۵-۱۲۸۵
۱۲۸۵-۱۲۸۸
۱۲۸۸-۱۳۰۴

نخست‌وزیرهای مشهور

حاج ابراهیم کلانتر
قائم مقام فراهانی
حاج میرزا آقاسی
امیرکبیر
سپهسالار
مستوفی‌الممالک
امین‌السلطان
عین‌الدوله
مشیرالدوله
مشیرالدوله پیرنیا
قوام‌السلطنه
وثوق‌الدوله

چهره‌های سرشناس

عباس میرزا نایب السلطنه
محمدعلی میرزا دولتشاه
میرزارضا کرمانی
میرزای شیرازی
کامران میرزا
عزیزخان مکری
ظل‌السلطان
تاج‌السلطنه
فروغ‌الدوله
فخرالدوله
شعاع‌السلطنه
ارشدالدوله
سالارالدوله
مهد علیا
حسین بهزاد
ستارخان
یپرم‌خان
صمصام‌السلطنه
حیدرخان عمواوغلی
میرزا کوچک‌خان جنگلی
علیقلی خان سردار اسعد

رویدادهای مهم

قرارداد آخال
معاهده پاریس
معاهده گلستان
معاهده ترکمنچای
امتیازات و قراردادها
جنگ‌های ایران و روسیه

جنبش مشروطه

قیام تنباکو
جنبش مشروطه
فرمان مشروطیت
جنبش جنگل
کودتای ۱۲۹۹
انحلال سلسله قاجار

محمدشاه در سلطنت

محمدشاه قاجار (۱۴ دی ۱۱۸۶ تبریز - ۱۴ شهریور ۱۲۲۷ تجریش) نوهٔ فتحعلی‌شاه و فرزند عباس‌میرزا و سومین شاه از دودمان قاجار در ایران بود. محمد شاه تا پیش از رسیدن به تاج و تخت محمدمیرزا نامیده‌می‌شد و معروف به ولیعهد ثانی بود.

تحولات فرهنگی[ویرایش]

محمدشاه قاجار از اولین زمامداران ایرانی بود که به اعزام محصل به خارج برای یادگیری علوم جدید دست زد. در زمان او اولین دستگاه چاپ وارد ایران شد و نهضت ترجمه متون علمی و ادبی از زبان های فرانسوی و انگلیسی به فارسی ادامه یافت. همچنین، نخستین مدارس اروپایی به سبک مدرن در زمان سلطنت این پادشاه در شهرهایی چون خوی، سلماس و اصفهان بوجود آمد[۱].

چشم‌پوشی از حاکمیت سلیمانیه[ویرایش]

«در ۱۴ بهمن ۱۲۲۴ خورشیدی، محمدشاه قاجار، با پافشاری انگلستان و روسیه، از حاکمیت ایران بر سلیمانیه (در عراق امروز) چشم پوشید و آن‌را به دولت عثمانی واگذار کرد. این سرزمین، تا آن هنگام، گوشه‌ای از گستره‌ی بی‌چون‌وچرای ایران به شمار می‌رفت. این سرزمین‌ها در پایان جنگ جهانی نخست به دست انگلستان و فرانسه افتاد.»[۲]

زمان حکومت در مقایسه با دیگر شاهان قاجار[ویرایش]

اعداد سال خورشیدی را نشان می‌دهند:

     (۱) آقامحمدخان ۱۱۷۳ تا ۱۱۷۶      (۲) فتحعلی‌شاه ۱۱۷۶ تا ۱۲۱۳      (۳) محمدشاه ۱۲۱۳ تا ۱۲۲۷      (۴) ناصرالدین‌شاه ۱۲۲۷ تا ۱۲۷۵      (۵) مظفرالدین‌شاه ۱۲۷۵ تا ۱۲۸۵      (۶)محمدعلی‌شاه ۱۲۸۵ تا ۱۲۸۸      (۷) احمدشاه ۱۲۸۸ تا ۱۳۰۴

فرزندان[ویرایش]

ردیف نام تولد/وفات نام مادر تصویر توضیحات
۱ ناصرالدین شاه ۲۵ تیر ۱۲۱۰/ ۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ مهدعلیا Naser-Eddinshah.jpg ولیعهد محمدشاه و سپس شاه ایران
۲ عباس میرزا ۶ آذر ۱۲۱۸/ ۲۵ فروردین ۱۲۷۶ خدیجه‌خانم چهریقی MolkAra.jpg ملقب به مُلک‌آرا
۳ محمدتقی میرزا ۱۲۱۹/ ۱۲۸۰ زینب‌خانم افشار ارومی ملقب به رکن‌الدوله
حاکم فارس و خراسان
جد خاندان رکنی قاجار
۴ عبدالصمد میرزا ۱۳ اسفند ۱۲۲۲/ ۱۳۰۸ اُقل‌بیگه سالور EzzedDowleh.jpg ملقب به عزالدوله
جد خاندان سالور
۵ عزت‌الدوله ۱۲۱۱/ ۱۲۸۰ مهدعلیا MalekzadehEzzat.jpg ابتدا همسر امیرکبیر، سپس همسر میرزا کاظم‌خان نظام‌الملک (پسر میرزا آقاخان نوری) پس از او همسر یحیی خان مشیرالدوله و سپس همسر انوشیروان خان عین‌الملک شد. صاحب هشت فرزند بود، از جمله ام‌الخاقان.
۶ عزیزالدوله ؟/۱۳۱۸ یا ۱۳۱۹ قمری خدیجه‌خانم چهریقی او بنا به وصیت محمدشاه به ازدواج شاهزاده کیومرث میرزا عمیدالدوله درآمد و صاحب سه فرزند شد: تاج‌الدین میرزا، شعاع‌الدین میرزا و جمیل‌الدوله (عزیزالدوله ثانی). مدتی بعد طلاق گرفت و با معین‌السلطنه ازدواج کرد. سرانجام از او نیز جدا شد.[۳]
۷ عفت‌الدوله ؟/۱۳۱۰ قمری بلورخانم از نوادگان زندیه ابتدا با یوسف‌خان سرتیپ پسر خان بابا خان سردار ازدواج کرد. پس از او به ازدواج ابراهیم‌خان نظام‌الدوله درآمد.[۴] از همسر اول دختری یافت که پس از او ملقب به عفت‌الدوله شد و به ازدواج نظم‌الدوله خواجه‌نوری درآمد. از همسر دوم صاحب یک دختر به نام طوبی شد که پیش از ازدواج درگذشت.[۵]
۸ احترام‌الدوله ؟/۱۲۸۹ قمری اُقل‌بیگه سالور او را به همسری مؤتمن‌الدوله پسر میرزا سعیدخان انصاری دادند. از این ازدواج دو فرزند متولد شد: خانم بالا که پیش از ازدواج درگذشت و خانم شاهزاده که با عمادالسلطنه پسر عزالدوله ازدواج کرد.[۶]

مرگ[ویرایش]

سرانجام محمدشاه قاجار در ۴۲ سالگی بعد از ۱۴ سال و ۳ ماه سلطنت در ششم شوال سال ۱۲۶۴ هجری قمری به بیماری نقرس درگذشت و در حرم فاطمه معصومه به خاک سپرده شد.

منابع[ویرایش]

  1. ناطق،هما،ایران در راه یابی فرهنگی (1848-1834)، لندن، مرکز چاپ و نشر پیام، 1988
  2. هفته‌نامه امرداد، شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شماره ۲۹۰، ص ۸.
  3. روزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ج ۱۰، ص ۷۹۴۳
  4. روزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ج ۱۰، ص ۶۴۵ و ۵۰۹
  5. روزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ص۲۸۷۲
  6. روزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ص ۷۶۷۷–۷۶۷۸
  • آزادمهر، شهباز، تاریخ ایران (از دیروز تا امروز)، انتشارات باربد، چاپ اول ۱۳۸۲ (صص ۴۹۰ تا ۴۹۷)
  • تاریخ ایران و جهان ۲، نظری (رشته ادبیات و علوم انسانی)، چاپ هشتم ۱۳۸۷ (صص ۱۳۶ تا ۱۳۷)
  • سایکس، سِر پرسی، تاریخ ایران (۲ جلد)، ترجمه سید محمدتقی فخرداعی گیلانی.
  • نجفی، موسی و فقیه حقانی، موسی، تاریخ معاصر ایران، نشر آرما، چاپ اول ۱۳۹۰ (صص۶۹ تا ۷۵)
پادشاه پیشین:
فتحعلی‌شاه قاجار
محمدشاه قاجار
شاهنشاه ایران

۱۸۳۴ – ۱۸۴۸

جانشین:
ناصرالدین شاه قاجار