اسدالله ممقانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اسدالله مامقانی
شناسنامه
لقب شیخ
زادروز ۱۲۶۰
زادگاه ممقان، ایران
تاریخ مرگ ۱۴ خرداد ۱۳۵۰
دین اسلام
مذهب شیعه
اطلاعات سیاسی
پست‌ها وزارت دادگستری
اطلاعات علمی و مذهبی
استادان آخوند خراسانی
کتاب‌ها مسلک الامام

شیخ اسدالله مامقانی (ممقانی) (۱۲۶۰ - ۱۳۵۰) از روحانیون مشروطه‌خواه عهد قاجار است. در مامقان در نزدیکی تبریز زاده شد. برای ادامه تحصیلات ش به نجف رفت. در دوره استبداد صغیر به استانبول رفت و به انجمن سعادت پیوست. پس از آن به ایران بازگشت و مدتی وزیر دادگستری شد. آوازه اش بیش‌تر به سبب نواندیشی ش در مبانی فقه شیعه است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

اسدالله ممقانی به سال ۱۲۶۰ در ممقان زاده شد. ادبیات عرب و فارسی و مقدمات را در تبریز فراگرفت و برای پی‌گرفتن تحصیلاتش به نجف رفت. در جرگه شاگردان آخوند خراسانی درآمد و جزو همراه‌ترین یاران او شد.

سیاست ورزی[ویرایش]

مامقانی در روزگار مشروطه، به تبریز رفت و به انگیزش مشروطه‌خواهان کمر بست. با به توپ بسته شدن مجلس، ناچار به عثمانی کوچید و در باب عالی، شیخ الاسلام مذهب شیعه شد و انجمنی از ایرانیان به نام سعادت پایه گذاشت. در این دوران نجف پایگاهی شده بود برای آزادی‌خواهان در مبارزه با خودکامگی هم دربار تهران و هم استانبول. به استانبول رفتن مامقانی و انجمن سعادت خود مایه دل‌گرمی آزادی‌خواهان شد. سید هبه‌الدین شهرستانی در خاطرات ش آورده:

«ظهور جمعیت انجمن سعادت جنبش را بیش از پیش دلگرم کرد. این انجمن تنها واسطه ارتباط میان استانبول و تهران و آزادی‌خواهان نجف بود. این انجمن، اندیشه مشروطه را بسط داد و این اندیشه را به آزادی‌خواهان عالم و جویندگان رسانید و آزادمردان را نیرو بخشید. شیخ اسدالله مامقانی نماینده آزادی‌خواهان نجف در این انجمن بود. وی وقتی برای تحصیل حقوق به استانبول رفت، به این انجمن پیوست.»[۱]

پس از جنگ جهانی نخست، به ایران بازگشت. به سبب اجتهادش در فقه، معاضدالسلطنه پیرنیا، وزیر دادگستری از او برای عضویت در دیوان عالی دعوت کرد اما او نپذیرفت و برای کامل کردن تحصیلات در زمینه حقوق بار دیگر به استانبول رفت. چندی نیز در پاریس به آموختن حقوق و پژوهش سرگرم بود. در کابینه محمد ساعد مدت کوتاهی وزیر دادگستری بود و پس از آن به ریاست شعبه دیوان عالی گماشته شد.[۲]

برجستگی‌ها[ویرایش]

آوازهٔ مامقانی به سبب نواندیشی او در زمینه فقه شیعه است. او را می‌توان از پیشگامان نسل دوم نواندیشان مسلمان در ایران دانست که در حوزه دین و حکومت سخن گفته‌اند و گاه نظریه‌ای پرداخته‌اند.

آثار علمی[ویرایش]

مامقانی تالیفات بسیاری دارد که برجسته‌ترین شان کتابی در همین زمینه با عنوان مسلک الامام است. او در این کتاب به روشنی اندیشه سنتی رایج را در مقوله حکومت شرعی-فقهی روحانی به چالش و نقد می‌کشد.[۳]

دفاع از رضا افشار[ویرایش]

ممقانی هنگامی که وزارت دادگستری را بر عهده داشت در دفاع از همشهری اش، رضا افشار که به محرومیت ابدی از خدمات دولتی محکوم شده بود به تفسیر پرداخت و ابدیت را ویژه باری تعالی دانست و حداکثر ابدیت را ده سال تعیین کرد.

نظرات فقهی و حقوقی[ویرایش]

او رسماً مدعی شده که روحانیت در پی به دست آوردن دولت و قدرت است. نگاه ممقانی روی ارتباط دولت و روحانیت، مشتمل بر تحلیل‌های تازه است و طبعاً بیش از آن که رهنمود مهم یا ویژه‌ای به حساب آید، شکایتی است از شکاف میان روحانیت شیعه و دولت در طی قرن‌ها که عاملی برای دور شدن مردم از دولت و عدم همکاری آنان؛ امری که به نظر ممقانی به توسعه این کشور آسیب جدی زده است.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. http://www.mehrnameh.ir/article/2269/طرفداران-گاندي-با-طرفداران-آخوند-خراساني-ارتباط-داشتند-خاطرات-سيد-هبه‌الدين-شهرستاني-از-جبهه‌گيري‌هاي-علمای-نجف-در-دوره-مشروطه
  2. عاقلی، باقر. شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. 1380. 
  3. http://www.rahesabz.net/story/80462/
  4. شهروند امروز؛ شیخ اسدالله ممقانی تئوریسین تعامل روحانیت و دولت